ࡱ> #`bjbjmm8<CCCCFFFFFFFFFVXXXXXX$hoT|QFFFFF|FFF`FFVFV"FF ϳC"V06|(""4FFFFFFF||FFFFFFFD0CC MVZU - 5. THSIL SFERASINDA MRTINQIN %SUSIYYTLRI 1. TYhsil sferas1nda marketinqin mahiyyYti vY Ysas xsusiyyYtlYri 2. TYhsil xidmYtlYri m0r:5tinqinin subyektlYri vY obyektlYri 3. TYhsil EidmYtlYri m0r:5tinqinin prinsiplYri vY m5t>dl0r1 4. AzYrbaycanda tYhsil xidmYtlYri bazar1n1n masir vYziyyYti vY inki_af meyllYri 5. TYhsil EidmYtlYri b0z0r1n1n s5qm5ntlY_dirilmYsi 6. Ali tYhsil xidmYti bazar1nda marketinqin tYtbiqi xsusiyyYtlYri 7. TYhsil mYssisYlYri n m0r:5tinq str0t5giy0s1n1n h0z1rl0nm0s1 1. TYhsil sferas1nda marketinqin mahiyyYti vY Ysas xsusiyyYtlYri TYhsildY marketingin tYtbiqi dedikdY, tYhsil xidmYtlYrinin marketinqi ba_a d_lr. TYhsilin sYviyyYsinin yksYldilmYsindY marketingin tYtbiqi Ysas _Yrtdir. Lakin sosial sahYlYrdY marketinq fYaliyyYtindYn demYk olar ki, istifadY olunmur. Bunun da, Ysas sYbYbi insanlar1n hYlY dY, marketinq anlay1_1n1 dzgn dYrk etmYmYsi, onu yaln1z kommersiya tY_kilatlar1nda reklam, sat1_1n stimulla_d1r1lmas1 kimi dYrk etmYsidir. Sosial marketinq termini ilk dYfY 1971- ci ildY lYtimizY daxil olmu_dur. Sosial marketinq dedikdY, mYyyYn Yhali qrupunun mYqsYd vY layihYlYrini, sosial mYqsYdlYrini yerinY yetirmYk n proqramlar1n planla_d1r1lmas1, hYyata keirilmYsi vY nYzarYti ba_a d_lr. Bu tip marketinq sosial effekt YldY etmYk istYyYn qeyri-kommersiya tY_kilatlar1n1n fYaliyyYti ilY bal1d1r.MYsYlYn, tYhsil xidmYtinin keyfiyyYtinin art1r1lmas1 kimi sosial mYqsYdlYr bura daxildir. Lakin bu sosial effektY nail olmaq, yYni sosial mYqsYdlYrY atmaq n bu qeyri-kommersiya tY_kilatlar1 z fYaliyyYtlYrini maliyyYlY_dirmYk n kommersiya fYaliyyYtindY dY ola bilYr. Bazar iqtisadiyyat1 _YraitindY ham1n1n istifadY etdiyi elY mal vY xidmYtlYr vard1r ki, hans1n1n ki, istehsal xYrclYrini Yhalinin bir hissYsi qar_1lay1r (vergi dYyicilYri ), digYri isY ondan istifadY edir (tYhsil xidmYtlYrinin istehlak1lar1). Ham1n1n istifadY etdiyi mal vY xidmYtlYri istehsal edYn tYhsil mYssisYlYri eyni zamanda 2 bazarda fYaliyyYt gstYrirlYr. YYni tYhsil mYssisYlYri geni_ xalq ktlYsinY mYyyYn tYhsil xidmYtlYri tYklif edir vY onun ilk istehlak1lar1 tYlYbYlYr vY onlar1n valideyinlYri olurlar. Daha sonra isY bu tYhsil mYssisYlYrini uurla ba_a vuranlar YmYk bazar1nda z xidmYtlYrini tYklif edirlYr. BelYliklY, iqtisadiyyat1n mxtYli sahYlYrindY fYaliyyYt gstYrYn mYssisY vY tY_kilatlar tYhsil mYssisYlYrinin tYklif etdiyi mal vY xidmYtlYrin ikinci istehlak1s1na evrilirlYr. Bundan ba_qa, dlYt mYssisYlYri vY qeyri-hkumYt tY_kilatlar1 da hYmin tYhsil mYssisYlYrinin istehlak1s1 ola bilYrlYr. Marketinq nYzYriyyYsindY ehtiyaclar1 dYyY bilYcYk hYr bir _ey mal hesab olunur. Bu bax1mdan tYhsil mYssisYlYrinin tYqdim etdiyi tYhsil proqram1 da mal hesab olunmal1d1r. TYhsil proqram1 tYhsil mYssisYlYri tYrYfindYn tYhsildY olan ehtiyaclar1 dYmYk, YmYk bazar1nda yksYk mtYxYssislYr haz1rlamaq vY sosial effektY nail olmaq mYqsYdi ilY haz1rlan1r. TYhsil proqram1 dvlYt tYhsil standartlar1na uyun ayr1-ayr1 tYhsil pillYlYri vY sYviyyYlYri zrY tYhsilin mYzmununu vY mYnimsYnilmY qaydalar1n1 mYyyYn edir. Buraya tYdris plan1, fYnlYr zrY tYdris proqramlar1, metodik tYminatla bal1 tvsiyYlYr, qiymYtlYndirmY vY digYr mvafiq tYhsil teEn>l>giyalar1 daxildir. AzYrbaycan Respublikas1nda tYhsilin btn pillYlYrini vY sYviyyYlYrini YhatY edYn tYhsil pr>qramlar1 hYyata keirilir. TYhsil pr>qramlar1n1n yerinY yetirilmYsi mddYti mvafiq icra hakimiyyYti >rqan1 tYrYfindYn mYyyYn edilir. lavY tYhsil, distant tYhsil vY digYr Esusi tYhsilalma formalar1 n mvafiq tYhsil proqramlar1 tYtbiq edilir. BelYliklY, tYhsil proqram1 - tYhsil mYssisYlYrinin uyun resurslarla tYmin olaraq tYhsil sYviyyYsini vY istehlak1n1n pe_Ykar haz1rl11n1 dYyi_mYyY istiqamYtlYnmi_ tYhsil xidmYtlYri kompleksidir. YksYk tYhsil mYssisYlYri bazarda mhazirY, seminar vY s. bu kimi xidmYtlYri ayr1l1qda tYklif etmir. YYni xsusi kurslar vY seminarlardan fYrqli olaraq yksYk tYhsil mYssisYlYri z xidmYtlYrini kompleks _YkildY tYklif edir. YksYk tYhsil mYssisYlYrinin tYklif etdiyi bu kompleks xidmYtlYr dY z nvbYsindY vahid mYqsYd Ytraf1nda birlY_mYli vY uyun mYnbYlYrlY tYchiz edilmYlidir. YYni mYsYlYn, yksYk texnalogiyalar sahYsindY fYaliyyYt gstYrYn yksYk tYhsil mYssisYlYri gYrYk bu sahYdY mvcud olan yksYk sYviyyYli mYllimlYrY vY Yn son kompter avadanl11na sahib olsun. Ancaq bu _YrtlYr yerinY yetirildikdY yksYk tYhsil mYssisYlYri hYr 2 bazarda znn istehlak1lar1n1, ba_qa szlY m_tYrilYrini tapa bilYr.z mYnbYlYri vY istehlak1lar1n1n ehtiyaclar1na uyun olaraq yksYk tYhsil mYssisYlYri mxtYlif xidmYtlYr tYklif edY bilYrlYr. Onlar1 qurulu_una grY a_a1dak1 nvlYrY blmYk olar: TYhsilin dYrYcYsindYn as1l1 olaraq: a)bakalavra qYdYr b)bakalavr c)magistr d)aspirant vY s. 0xtisasa grY: a)maliyyY b)marketinq c)ticarYt d)idarYetmY vY s. TYhsilin formas1na grY: a)sYhYr b)gnorta c)ax_am d)Yyani e)qiyabi f)distant vY s. TYhsilin metoduna grY: a)YnYnYvi b)ekspermental vY s. TYhsil mYssisYlYrinin marketinqinY belY tYrif vermYk olar:TYhsil mYssisYlYrinin z mYqsYdlYri, mYhsullar1 vY xidmYtlYri haqq1nda tYhsil alanlara, onlar1n valideyinlYrinY, z i_ilYrinY vY mumiyyYtlY ictimayyYtY mYlumat vermYk vY xidmYt gstYrmYk n vasitYdir. Indi isY, tYhsil mYssisYlYrinin marketinqindY marketingin  4P vY  4C elementlYrinY nYzYr salaq. 4P zndY a_a1dak1lar1 birlY_dirir: " PPODUCT (mtYY) ! mYlum olduu kimi, bazara 1xan hYr bir mYssisY YmtYY tYklif edir. Bu, tYklif olunan YmtYYdYn as1l1 olmayaraq maddi vY ya qeyri-maddi YmtYY, yYni xidmYt ola bilYr. YksYk tYhsil mYssisYlYrinin marketinq kompleksinin elementlYrindYn birini P tY_kil edir ki, buraya da, yksYk tYhsil keyfiyyYti aiddir. YYni bazara 1xan hYr bir, z tYhsil standart1n1 yksYk keyfiyyYt gstYricilYri Ysas1nda quran vY ona gvYnYn institut tYklif etdiyi YmtYYsinY grY rYqabYt apar1r, tan1n1r vY bazarda yer tutur. Buna grY dY, YmtYY marketingin Yn Ysas elementidir. " PR0CE (QiymYt) ! 0kinci P olan - qiymYt, tYhsil mYssisYlYri n Ysas elementlYrdYn biridir.Burada Ysas maliyyY mYnbYyi - tYhsil haqq1d1r. Eyni zamanda, bu, dvlYt orta vY ali tYhsil mYssisYlYri n dY, bu mhm amildir. nki, art1q dvlYt mYssisYlYri dY dYni_li Ysaslarla tYlYbY qYbuluna vY YlavY tYhsil xidmYtlYrinY malikdir. 0stehlak1 yksYk tYhsil mYssisYlYrinY YlavY tYhsil xidmYtlYrini, rYqiblYrindYn fYrqli vY keyfiyyYtli xidmYti, xidmYt gstYrYrkYn YlavY xsusiyyYtlYrY malik olduunu personal1n sYviyyYsinin yksYk olduunu vY s. grdkdY daha yksYk qiymYt verYcYk. Bundan ba_qa, yksYk tYhsil mYssisYlYrinin mYzunlYr1 da bazarda qiymYtlYrin formala_mas1na tYsir gstYrYcYklYr. nki mYzunlar1 daha bilikli vY bacar1ql1 olan yksYk tYhsil mYssisYlYrinY z xidmYtlYrini yksYk qiymYtlYndirmYyY imkan verYcYk. " PLACE (Bl_drmY) ! Blg (Sat1_) kanallar1 nc P - mal vY xidmYtlYrin bl_drlmYsi mYsYlYsinY ayd1nl1q gYtirir. Mal vY ya xidmYtlYrin bl_drlmYsi - blg (sat1_) kanallar1 vasitYsilY hYyata keirilir. YksYk tYhsil mYssisYlYrinin mYhsullar1n1n sat1_1 mxtYlif kanallarla hYyata keirilir. sas sat1_ kanal1 birba_a sat1_lard1r, ancaq bu kanal1n yeganY kanal kimi istifadY edilmYsi gYlYcYkdY problemlYr yarada bilYr. Bu problemlYrlY qar_1la_mamaq n vasitYilYrin xidmYtlYrindYn vY franayzinqdYn istifadY etmYk olar. TYhsildY vasitYilik xidmYtlYri bir ox yksYk tYhsil keyfiyyYtinY vY strategiyas1na malik olan lkYlYrdY daha ox yay1l1b. Misal n, Yunan1stan1n tYhsil tY_kilatlar1 xarici tYhsil mYssisYlYri ilY aralar1ndak1 raz1la_malar Ysas1nda tYlYbY qYbulu apar1r vY onlara xarici lkYlYrdY dil, ixtisas vY s. kurslar1 tY_kil edir. Byk Britaniyada bu sahYdY ixtisasla_an tYhsil mYssisYlYri vard1r ki, hans1 ki, bu lkYdY tYhsil almaq istYyYn xarici vYtYnda_lara dil, ixtisas vY s.kurslar tYklif edir. TYhsil sahYsindY geni_ istifadY olunan kanallardan biri dY franazinqdir.Bu sz AzYrbaycan istehlak1s1 n Yn YvvYl McDonalds restoranlar1n1n ad1 ilY bal1d1r. Bir s1ra AzYrbaycan tYhsil mYssisYlYri franayzinqlY mxtYlif dYrYcYli Rusiya, TrkiyY, Byk Britaniya vY s. lkYlYrin tYhsil proqramlar1n1 tYqdim edirlYr. TYhsildY agentlYrdYn vY franayzinqdYn istifadY edildiyi zaman tYhsil mal vY xidmYtlYrinin realla_mas1 zaman1 onlara nYzarYt faktoruna da diqqYt yetirmYk laz1md1r. MYsYlYn, banklar z xidmYtlYrinin realla_mas1n1n tY_kilini mxtYlif regionlardak1 filiallar1 vasitYsilY hYyata keirirlYr, bu da onlara xidmYtlYrinin keyfiyyYtinY nYzarYti daha da tYsirli olmas1n1 tYmin edir. TYhsildY dY nYzarYt faktoru ox vacibdir. Xarici lkYlYrdY z xidmYtlYrini tYklif edYn yksYk tYhsil mYssisYlYrinY kmYk mYqsYdilY GATE (Global Allianse for Transnational Education), yYni (Transmilli TYhsil n Qlobal 0ttifaq) beynYlxalq tY_kilat1 yarad1l1b vY aktiv fYaliyyYt gstYrir. Bu tY_kilat tYhsil xidmYtlYrinin akkreditiv mYsYlYlYri vY keyfiyyYtY nYzarYt mYsYlYlYri ilY mY_ul olur. Sat1_ kanallar1 qYdYr sat1_1n apar1laca1 yer dY vacib faktorlardan biridir.YksYk tYhsil mYssisYsinin _YhYrdY yerlY_mYsi, binan1n qurulu_u, ox sayl1 auditoriyalar vY masir avadanl1qlarla tYmin olunmu_ labaratoriyalar bu sat1_1n uurla hYyata kemYsinY tYsir edY bilYr. TYhsil alanlar vY valideyinlYr yksYk tYhsil mYssisYsini seYrkYn Ysas tYqdim olunan tYhsil proqram1 ilY maraqlan1rlar. Lakin, cazibYdar vestibl, yksYk tYhsil mYssisYsinin nYqliyyat dayanaca1na yax1n yerlY_mYsi, auditoriyan1n laz1m1 avadanl1qlarla tYmin olunmas1, hYtta yksYk tYhsil mYssisYsinin hYyYtindY bitYn gl -iYk dY onlar1n son qYrar1na tYsir edY bilYr. " PROMOT0ON (HYvYslYndirmY-reklam) ! Sat1_ kanallar1 qYdYr sat1_1n apar1laca1 yer dY vacib faktorlardan biridir.YksYk tYhsil mYssisYsinin _YhYrdY yerlY_mYsi, binan1n qurulu_u, ox sayl1 auditoriyalar vY masir avadanl1qlarla tYmin olunmu_ labaratoriyalar bu sat1_1n uurla hYyata kemYsinY tYsir edY bilYr. TYhsil alanlar vY valideyinlYr yksYk tYhsil mYssisYsini seYrkYn Ysas tYqdim olunan tYhsil proqram1 ilY maraqlan1rlar. Lakin cazibYdar, yksYk tYhsil mYssisYsinin nYqliyyat dayanaca1na yax1n yerlY_mYsi, auditoriyan1n laz1m1 avadanl1qlarla tYmin olunmas1, hYtta yksYk tYhsil mYssisYsinin hYyYtindY bitYn gl-iYk dY onlar1n son qYrar1na tYsir edY bilYr. YksYk tYhsil mYssisYsinin tYqdim etdiyi xidmYtlYr haqq1nda informasiyan1, onlar1n keyfiyyYtini, mYllimlYrin ixtisas dYrYcYsini vY s. reklam edilmYsinin bir ox forma vY metodlar1 mvcuddur. YksYk tYhsil mYssisYlYri bunun n qYzet vY jurnallardan istifadY edY bilYr. Bundan ba_qa, yksYk tYhsil mYssisYsinin reklam1 n mxtYlif yubileylYr vY ya yksYk tYhsil mYssisYsinin vY onlar1n i_ilYrinin YlamYtdar gnlYri, mYzunlar1n gr_lYri, tYlYbY klublar1,konf1rans vY simpoiziumlar istifadY edilY bilYr. Vacibdir ki,yksYk tYhsil mYssisYsinin mYhsullar1n1n reklam zrY i_lYr mYqsYdynl vY davaml1 xarakter da_1s1n.Bunun n isY gYrYk yksYk tYhsil mYssisYsindY marketinq vY ya ictimaiyyYtlY YlaqY _bYsi yarad1ls1n. YYni PUBL0C RELAT0ONS " PERSONAL (Personal) ! marketingin qeyd olunan 4 klassik elementinY nYzYr sald1qdan sonra son onilliklYrdY bu elmin yksYk sYviyyYdY inki_af1 ilY YlaqYdar olaraq qeyd olunan elementlYrin say1 da, dYyi_mi_ vY 4P+1P _Yklini alm1_d1r. Sonuncu 1P- yY isY Personal aiddir. BYs bu qeyd etdiyimiz Personal nYdir vY onun rolu nYdYn ibarYtdir? slindY Personal1n ox byk maariflYndirici vY tYlYbYnin Ysl vYtYnda_ kimi yeti_mYsindY byk var. 0stehsal1lar bax1m1ndan marketinqin 4P adlanan klassik elementlYrini gstYrdikdYn sonra YlavY olaraq be_inci P olan Personal-i nYzYrdYn keirdikdY Marketinq kompleksinin be_inci elementi olan Personal sadYcY mYllimlYrin auditoriyadak1 pe_Ykarl11 vY ixtisas dYrYcYsi ilY mYhdudla_m1r. Marketinq bax1m1ndan onlar1n auditoriyadan kYnarda da zlYrini aparmalar1, tYlYbYlYrlY vY valideynlYrlY nsiyyYt qurmaq tYrzi dY vacibdir.Texniki personal1n xsusi haz1rl11 da tYhsil mYhsullar1n1n real la_d1r1lmas1nda vacib faktordur. Buna grY dY, gYrYk tYhsil mYssisYlYrindY fYaliyyYt gstYrYcYk marketinq _bYlYri personal1 mxtYlif tip vYziyyYtlYrY haz1rlamal1 vY lazimi kurslar kemYlidir. YksYk tYhsil mYssisYsindY marketinq fYaliyyYtinin prorektor vY ya onun mavinlYrinin biri ya da bir ox Amerika yksYk tYhsil mYssisYlYrindY olduu kimi, xsusi olaraq yarad1lm1_ marketinq _bYsi tYrYfindYn hYyata keirilmYsi hYmin tYhsil mYssisYsinin byklyndYn vY bdcYsindYn as1l1d1r. Bunun n dY qeyd olunan prorektor, dekan vY digYr mavinlYr bu sahYdY pe_Ykar olmal1d1rlar. Ancaq planla_d1r1lm1_ vY sistematik marketinq fYaliyyYtinin vacibliyinin z _bhY dourur. Bu fYaliyyYt strateji maraqlar1n formala_mas1yla ba_lamal1d1r vY sadYcY yksYk rYhbYrlik deyil, eyni zamanda hYr bir mYllim vY yksYk tYhsil mYssisYsinin i_isi bu prosesdY z vYzifYsinin nYdYn ibarYt olduunu dYrk etmYlidir.Strateji maraqlar1n formala_mas1 n isY gYrYk yksYk tYhsil mYssisYsinin daxili vY xarici mhiti tYhlil olunsun, bu yksYk tYhsil mYssisYsi n daha uyun olacaq marketinq fYaliyyYtinin forma vY metodlar1 mYyyYnlY_dirilmYli vY prosesin effektivliyi qiymYtlYndirilmYlidir. BelYliklY, yuxar1dak1lar1 mumilY_dirmYklY belY nYticYyY gYlmYk olar ki, yksYk tYhsil mYssisYsinin marketinqi - onun fYaliyyYtinin Ysas vY vacib hissYsidir. Marketinq fYaliyyYtinin vacibliyini anlamayan vY marketinq fYaliyyYtinY aktiv qo_ulmayan yksYk tYhsil mYssisYlYri q1sa mddYt YrzindY rYqabYt qabilyyYtliliyini itirYrYk tYhsil mYhsullar1 vY xidmYtlYri bazar1nda z yerini itirmYklY qar_1la_a bilYr. 4C elementlYri: " CUSTOMER NEEDS AND WANTS (M_tYrilYrin ehtiyac vY istYklYri) ! ilk nvbYdY hYr hans1 bir YmtYY istehsal olunmazdan YvvYl marketingin fYlsYfYsi i_Y d_r. YYni bu YmtYYni istehsal etdikdYn sonra onu realla_d1ra bilYcYyYmmi. Dzdr, YmtYYni realla_d1rmaq n onu gcl reklam etmYk vY blg kanallar1 ilY s1x YlaqYlYr yaratmaq laz1md1r. Lakin elY YmtYY vY xidmYtlYr vard1r ki, onlar1 nY qYdYr reklam etsYn dY, keyfiyyYtinin a_a1 olmas1 onun z-zn realla_d1rmas1na imkan vermir. YYni hYr hans1sa bir YmtYY istehsal olunduqdan sonra o z-zn realla_d1rmal1d1r. Bu da istehlak1lar1n ehtiyac vY istYklYrinin nYzYrY al1nmas1ndan as1l1d1r. nki tYklif olunan YmtYY yaln1z tYlYb Ysas1nda tYlYbat1 dYdiyi zaman tam realla_a bilYr. Eyni ilY bu strategiyan1 tYhsil sferas1nda da tYtbiq etmYk olar. BelY ki, mvcud cYmiyyYtdY tYhsillY bal1 cYmiyyYt zvlYrinin nY istYdiyini doru-dzgn tYdqiq etmYk laz1md1r. Sonra isY, onlar1n arzu vY istYklYri Ysas1nda tYklif olunacaq tYhsil xidmYtini bazara 1xarmaq laz1md1r. Haz1rda AzYrbaycan1n tYhsil istehlak1s1n1n ehtiyac vY istYklYrinY nYzYr salaq. Ilk nvbYdY, onun a_a1dak1 tYlYblYri var: - dYrs vYsaitlYri ilY tYchiz olma; - yksYk sYviyyYli xarici dilin yrYdilmYsi; - ixtisas fYnnlYrinin yksYk pe_Ykarlar tYrYfindYn tYdris olunmas1; - tYhsil haqq1n1n mnasib olmas1 vY s. " COSTS WHICH OFFERED TO THE CUSTOMER (0stehlak1ya tYklif olunan qiymYt) ! indi sual verY bilYrsiniz ki, 2-ci C-nin 2-ci P-dYn fYrqi nYdir? FYrq ondan ibarYtdir ki, 2-ci P-dY qiymYtYmYlYgYlmY tYhsilY YkilYn xYrclYr Ysas1nda mYyyYn edildiyi halda, 2-ci C-dY isY tYklif olunan qiymYt s1rf istehlak1n1n  cibinY grY mYyyYnlY_dirilir. Ola bilsin ki, istehlak1lar nisbYtYn az mYblY dYmYk iqtidar1na malikdirlYr vY bu, o demYk deyil ki, onlar bunun YvYzindY a_a1 keyfiyyYtli tYhsil xidmYti YldY edYcYklYr. TYhsil haqq1n1n sYviyYsindYn as1l1 olaraq mxtYlif tYhsil pillYlYri zrY tYhsil tYklif oluna bilYr. Bu da, tYhsilin keyfiyyYtinY he bir zaman tYsir gstYrmYmilidir. MYsYlYn, Harvard universiteti ali tYhsilin ikinci pillYsi olan magistraturada oxumaq n qlobal sYviyyYdY hYr kYsY tYhsil tYklif edir. Magistraturada oxumaq istYyYnlYr dYni_indYn as1l1 olaraq 2 nv tYhsil xidmYti tYklif edir. 1. 2 illik , yYni tam tYhsil. 2. 1 illik. Bu o demYk deyil ki, 1 illik tYhsil 2 illik tYhsildYn a_a1 sYviyyYdYdir. FYrq ondan ibarYtdir ki, 1 illik tYhsildY tYlYbY daha ox yklYnir vY o normalda 2 illik tYdris n nYzYrdY tutlumu_ proqram1 1il YrzindY mYnimsYmYlidir. Lakin tYlYbY 2 illik tYhsil haqq1n1n yar1s1n1 dYmYklY Harvard universitetinin diplomunu YldY edir. " CONVENIENCE ( Rahat1q) ! yYni istehlak1n1n tYklif olunan YmtYYni YldY etmYsi vY ondan istifadY etmYsi n tYklif olunan ekstra (surplus --- az. izafi, YlavY) vY YvYzi  dYnilmYyYn xidmYtdir. slindY istehlak1lar tYklif olunan YmtYYlYri almaqla bu xidmYtin YvYzini art1qlamas1 ilY dYmi_ olur. GYlin bu anlay1_1n tYdqiqinY tYhsil sferas1ndan baxaq. TYlYbYlYrin tYhsildYki rahatl11n1n tYmin edilmYsi dedikdY, dYrs keirilYn auiditoriyalar1n yksYk sYviyyYdY dYrsliklYr vY texniki vasitYlYrlY tYchiz olunmas1 ba_a d_lr. Bundan ba_qa, tYhsil mYssisYlYrindY tYlYbYlYrin sYrbYst _YkildY istisadY edY bilYcYklYri tYdris lobarotirayalar1 yarad1lmald1r. YYni tYlYbYlYrin yaln1z universitetdY olduu mddYtdY deyil, dYrsdYn sonra da, universitetin resurslar1ndan istifadY etmYsi n unikal _Yrait yarad1lmal1d1r. MYsYlYn, tYlYbY yay tYtilinY 1xd1qda o, universitetin kitabxanas1na gYlY vY buradan bYzi kitablar1 gtrb evdY oxuya bilYr. Lakin YksYr tYhsil mYssisYlYrindY imtahan sessiyas1 bitdikdYn sonra kitabxanalar art1q buradan istifadYni qadaan edirlYr. Eyni zamanda, qeyd olunan rahatl11 tYmin etbYk n Yn ox blg kanallar1ndan istifadY olunur. BelY ki, yksYk tYhsil mYssisYlYrinin mYhsullar1n1n sat1_1 mxtYlif kanallarla hYyata keirilir. sas sat1_ kanal1 birba_a sat1_lard1r, ancaq bu kanal1n yeganY kanal kimi istifadY edilmYsi gYlYcYkdY problemlYr yarada bilYr. Bu problemlYrlY qar_1la_mamaq n vasitYilYrin xidmYtlYrindYn vY franayzinqdYn istifadY etmYk olar. " COMMUNICATION ( 0nformasiya mbadilYsi) ! masir tYhsil sistemindY Yn son istifadY olunan buna D0STANT (ing. Distance-mYsafY) tYhsil sistemi. MYhz bu sistem vasitYsilY zntYhsil (Education yourself) sistemi formala_1r. Bu tYcrbYdYn istifadY tYhsil alma1n Yn intensiv metodlar1ndan biri say1l1r. Distant tYhsil sistemi vaxt vY mYkandan as1l1 deyil. Distant tYhsil sistemi XXI YsrY yksYk ixtisasl1 mtYxYssislYrin haz1rlanmas1 vY dayanmadan yenilYnmYsi n Yn effektiv sistem kimi girYcYk. 2. TYhsil xidmYtlYri m0r:5tinqinin subyektlYri vY obyektlYri TYhsil EidmYtlYri sf5r0s1nd0 m0r:5tinqin suby5:tlYrinY 0_01d0:1l0r 0id 5dilir : -tYhsil mYssisYlYri; -ist5hl0:1l0r (0yr1-0yr1 _YEslYr, mYssisYlYr vY tY_:il0tl0r); ->Es0yl1 v0sitYilYr (> cmlYdYn, mY_ulluq EidmYtlYri, YmY: birj0l0r1, tYhsil mYssisYlYrinin q5ydiyy0t, lis5nziy0l0_d1rm0 vY 0::r5dit0siy0 >rq0nl0r1 vY s.); -tYhsil EidmYtlYrinin b0z0rd0 irYlilYdilmYsinY y0rd1m1 >l0n ictim0i institutl0r vY stru:turl0r vY s. TYhsil mYssisYsi dedikdY, mvafiq tYhsil proqramlar1 Ysas1nda tYhsil prosesini hYyata keirYn vY mYzunlara mvafiq tYhsil haqq1nda dvlYt sYnYdi verYn qurum ba_a d_lr. TYhsil mYhsuluna isY tYhsil sahYsindY inn>vasiyalar, >rijinal tYhsil vY fYnn pr>qramlar1, tYlim met>dlar1 sistemi, tYhsil m>dullar1 vY tYhsil layihYlYri daxildir. TYhsil EidmYtlYri m0r:5tinqinin suby5:tlYri 0r0s1nd0 _0girdin, tYlYbYnin vY y0 dinlYyicinin _YEsiyyYti Esusi r>l >yn0y1r. Bu s0dYcY tYhsil EidmYtlYrinin m0ddi tYmsilisi, trlYn bili:lYrin y11mc1s1, >nl0r1n YmY: pr>s5sindY istif0dYisi d5yil, 5yni z0m0nd0 >nl0r1n y5g0nY s>n ist5hl0:1s1d1r. ^YEsiyyYt tYhsil EidmYtlYrinin digYr ist5hl0:1l0r1nd0n >nunl0 fYrqlYnir :i, >, tYhsil p>t5nsi0l1n1 y0ln1z m0ddi vY digYr dYyYrlYrin y0r0d1lm0s1, hYy0t fY0liyyYti n zYruri >l0n vYs0itlYrin q0z0n1lm0s1 n d5yil, hYm dY z n, z _YEsi tYlYb0tl0r1n1n, il: nvbYdY biliyY >l0n tYlYb0tl0r1n1n dYnilmYsi n istif0dY 5dir. MYhz bu _YEsiyyYt tYhsil EidmYtlYrinin istif0dYisi vY s>n ist5hl0:1s1, znn gYlYcY: iEtis0s1n1n :>n:r5t s5imini, tYhsilin f>rm0s1n1, y5rini vY mddYtini, >nun m0liyyYlY_dirmY mYnbYsini vY gYlYcY: i_ y5ri s5imini mYyyYn 5dir. Bu _YEsi s5imin Ytr0f1nd0 b0z0r1n digYr suby5:tlYri fY0liyyYt gstYrir vY z mn0sibYtlYrini qurm00 0l1_1rl0r. Bu sYbYbdYn, inf>rm0siy0 0E1nl0r1n1n vY :>mmuni:0siy0l0r1n1n, m0r:5tinq sYylYrinin Ys0s diqqYt mYr:YzindY mYhz bu tYhsil 0l0n _YEsiyyYt >lm0l1d1r. Bunu nYzYrY 0lm0ql0, tYhsil EidmYtlYrinin digYr ist5hl0:1l0r1n1n (firm0l0r1n, mYssisYlYrin, tY_:il0tl0r1n, id0rY5tmY >rq0nl0r1n1n) m0hiyyYti vY r>ll0r1 mYyyYn 5dilir. nl0r tYhsil EidmYtlYrinin 0r0l1q (s>n d5yil) ist5hl0:1l0r1 :imi 1E1_ 5dYrY:, tYhsil EidmYtlYrinY tYlYbi f>rm0l0_d1r1r vY >nu b0z0rd0 tYqdim 5dirlYr. TYhsil EidmYtlYrinin ist5hl0:1  tY_:il0tl0r1n1n Ys0s fun:siy0l0r1n0 0iddir: - tYqdim >lun0n tYlYb b0rYsindY tYhsil mYssisYlYrini vY >nl0r1n stru:turl0r1n1, v0sitYilYri vY 0yr1-0yr1 _YEsiyyYtlYri mYlum0tl0nd1rm0q; - p5_Y:0r tYlYblYr nYzYrindYn tYhsil EidmYtinin :5yfiyyYtinY vY z gYlYcY: i_ilYrinY Esusi tYlYblYrin tYyin >lunm0s1; - mYzunl0r1n gYlYcY: YmY: fY0liyyYtinin y5ri vY sYmYrYli _Yr0itinin mYyyYn 5dilmYsi vY bu _YrtlYrin y5rinY y5tirilmYsi; - gstYrilYn EidmYtlYrY grY dYni_ vY y0 :>mp5ns0siy0n1n digYr f>rm0l0r1, EYrclYrin t0m vY y0 qismYn dYnilmYsi. M0r:5tinq nqt5yi nYzYrindYn tYhsil tY_:il0t1n1n Ys0s fun:siy0l0r1n0 0iddir: - tYhsil 0l0nl0r0 tYhsil EidmYtlYrinin gstYrilmYsi, 0rzu >lun0n vY zYruri bili:lYrin, b0c0r1ql0r1n vY sYylYrin trlmYsi; - Yl0vY tYhsil EidmYtlYrinin ist5hs0l1 vY gstYrilmYsi, gYlYjY: mtYEYssisin _YEsiyyYtinin f>rm0l0_m0s1; - p>t5nsi0l vY r50l tYhsil 0l0nl0r0 vY s0hib:0rl0r0 inf>rm0siy0-v0sitYi EidmYtlYrinin gstYrilmYsi, > cmlYdYn, >nl0rl0 gYlYcY: i_ _Yr0itinin r0z1l0_d1r1lm0s1, tYhsil EidmYtlYrinin m0liyyYlY_dirilmYsinin mYnbYlYrinin vY 0rd1c1ll11n1n mYyyYnlY_dirilmYsi. TYhsil EidmYtlYrinin tY:lifini b0z0rd0 f>rm0l0_d1r0n vY hYy0t0 :5irYn suby5:tlYr :imi tYhsil tY_:il0tl0r1 tYhsil sf5r0s1nd0 m0r:5tinqin tY_Y::lndY Ys0s r>l >yn0y1r. TYhsil EidmYtlYri b0z0r1nd0:1 v0sitYi stru:turl0r hYlY :i z m0r:5tinq fY0liyyYtlYrinin f>rm0l0_m0s1 mYrhYlYsindYdilYr. Bunl0r0 Ys0sYn mY_ulluq EidmYtlYri vY YmY: birj0l0r1, tYhsil f>ndl0r1, tYhsil mYssisYlYri vY tY_:il0tl0r1n1n 0ss>si0siy0l0r1, Esusi tYhsil mYr:YzlYri 0iddir. nl0r tYhsil EidmYtlYrinin sYmYrYli irYlilYdilmYsinY y0rd1m 5dir vY 0_01d0:1 fun:siy0l0r1 y5rinY y5tirirlYr: - tYhsil EidmYtlYri b0z0r1n1n :>nyun:tur0s1 b0rYsindY inf>rm0siy0n1n t>pl0nm0s1, i_lYnilmYsi, tYhlili vY s0t1_1, digYr suby5:tlYrY mYslYhYtlYrin v5rilmYsi; - tYhsil mYssisYlYrinin 0::r5dit0siy0s1 pr>s5sindY i_tir0: 5tmY:, r5:l0m fY0liyyYtinin, hquqi Ys0sl0nd1rm0n1n hYy0t0 :5irilmYsi; - s0t1_ :0n0ll0r1n1n f>rm0l0_d1rm0s1, tYhsil EidmYtlYrinY d0ir s0zi_lYrin b0l0nm0s1n1n tY_:ili; - tYhsil EidmYtlYrinin ist5hl0:1l0r1n1n vY ist5hs0l1l0r1n1n m0liyyYlY_dirilmYsi, :r5ditlY_dirilmYsi vY digYr m0ddi vY r5surs y0rd1m1n1n gstYrilmYsi. DigYr mYhsul vY EidmYtlYrin m0r:5tinqindYn fYrqli >l0r0q, tYhsil EidmYtlYri m0r:5tinqindY dvlYtin vY >nun id0rY5tmY >rq0nl0r1n1n r>lu Esusi mYn0 :Ysb 5dir. B0z0r iqtis0diyy0t1 l:YlYrindY dvlYt m0r:5tinqin suby5:tlYrinin inhis0r1l1qd0n, bizn5sdY vY r5:l0md0:1 ins0fs1zl1qd0n hquqi md0fiYsini hYy0t0 :5irir, mYhsul vY EidmYtlYrin :5yfiyyYtinY nYz0rYt 5dir, st0tisti:0 0p0r1r, g5ni_ miqy0sl1 b0z0r tYdqiq0tl0r1n1n 0p0r1lm0s1n0 y0rd1m1 >lur. TYhsil sf5r0s1nd0 dvlYt :if0yYt qYdYr sp5sifi: fun:siy0l0r1 y5rinY y5tirir. In:i_0f 5tmi_ l:YlYrdY (mYsYlYn, B^-d0) f5d5r0l tYhsil >rq0nl0r1n1n il: vYzifYsi  s>si0l tYhsil institutl0r1n1n Yh0li vY s0hib:0rl0r 0r0s1nd0 msbYt imicinin y0r0d1lm0s1, Ylv5ri_li ictim0i fi:irin (publij r5l0ti>ns) f>rm0l0_m0s1 vY q>runm0s1d1r. Btn dny0d0 dvlYt tYhsili m0liyyYlY_dirir; bu sf5r0y0 digYr suby5:tlYrin uzunmddYtli inv5stisiy0l0r1n1n q>yulm0s1n0 zYm0nYt v5rir; tYhsilin in:i_0f1, pri>rit5t iEtis0sl0r1n, mtYEYssislYrin h0z1rl0nm0s1 m5t>dl0r1 vY f>rm0l0r1n1n in:i_0f1 mYqsYdilY v5rgi gzY_tlYri vY b0z0r1n tYnzimlYnmYsinin digYr f>rm0l0r1nd0n istif0dY 5dir. R5spubli:0m1zd0 dvlYt tYhsilin hum0nistliyi, :tlYviliyi vY 0d0ptivliyinin, tYhsil mYssisYlYrinin mstYqilliyinin, >nl0r1n id0rY 5dilmYsinin d5m>:r0ti:liyinin vY 0vt>n>mluunun zYm0nYtisi :imi 1E1_ 5dir. Bu  zYrb0yc0n R5spubli:0s1n1n TYhsil h0qq1nd0 Q0nunund0(2009) Y:s >lun0n dvlYt siy0sYtinin m0hiyyYtidir.  TYhsil haqq1nda AzYrbaycan Respublikas1n1n Qanunu vYtYnda_lar1n AzYrbaycan Respublikas1 K>nstitusiyas1nda tYsbit >lunmu_ tYhsil hququnun tYmin edilmYsi sahYsindY dvlYt siyasYtinin Ysas prinsiplYrini vY tYhsil fYaliyyYtinin tYnzimlYnmYsinin mumi _YrtlYrini mYyyYn edir, tYhsilin ayr1-ayr1 pillYlYri zrY mvafiq qanunlar1n vY digYr normativ hquqi aktlar1n qYbul edilmYsindY baza r>lunu >ynay1r. AzYrbaycan Respublikas1nda tYhsil dnyYvi vY fasilYsiz Earakter da_1maqla, vYtYnda_1n, cYmiyyYtin vY dvlYtin maraqlar1n1 Yks etdirYn strateji YhYmiyyYtli pri>ritet fYaliyyYt sahYsidir. AzYrbaycan Respublikas1nda a_a1dak1 tYhsil formalar1 tYtbiq olunur: - f>rmal; - qeyri-f>rmal; - inf>rmal. F>rmal tYhsil  dvlYt tYhsil sYnYdinin verilmYsi ilY ba_a atan tYhsil formas1, qeyri-f>rmal tYhsil  mEtYlif kurslarda, dYrnYklYrdY vY fYrdi mY_YlYlYrdY YldY edilYn vY dvlYt tYhsil sYnYdinin verilmYsi ilY m_ayiYt >lunmayan tYhsil f>rmas1, inf>rmal tYhsil  zntYhsil y>lu ilY biliklYrY yiyYlYnmYnin f>rmas1d1r. AzYrbaycan Respublikas1nda a_a1dak1 tYhsilalma formalar1 mYyyYn edilir: Yyani; qiyabi; distant (mYsafYdYn); sYrbYst (eksternat). ElYcY dY mYyyYn edilmi_ tYhsilalma formalar1 YrivYsindY evdY tYhsil vY fYrdi tYhsil tY_kil oluna bilYr. ZYruri hallarda, masir tYhsil texnologiyalar1ndan istifadY etmYklY mvafiq icra hakimiyyYti orqan1 tYrYfindYn mYyyYn edilmi_ qaydada digYr tYhsilalma f>rmalar1 da tYtbiq edilY bilYr. zYrbaycan Respublikas1nda mlkiyyYt nvnY grY a_a1dak1 tYhsil mYssisYlYri fYaliyyYt gstYrir: dvlYt; bYlYdiyyY; zYl. TYhsil mYssisYsinin a_a1dak1 tiplYri vY nvlYri mYyyYn edilir: - mYktYbYqYdYr tYhsil mYssisYlYri (krpYlYr evi, krpYlYr evi-u_aq baas1, u_aq baas1, Esusi u_aq baas1); - mumi tYhsil mYssisYlYri (ibtidai, orta vY tam orta mumtYhsil mYktYblYri, mumtYhsil internat mYktYblYri, xsusi mYktYblYr vY xsusi internat mYktYblYri, salaml1q imkanlar1 mYhdud u_aqlar n xsusi mYktYblYr vY internat mYktYblYri, xsusi qay1ya ehtiyac1 olan u_aqlar n mYssisYlYr, istedadl1 _agirdlYr n mYktYblYr, gimnaziyalar, liseylYr vY digYr mYssisYlYr); - mYktYbdYnkYnar tYhsil mYssisYlYri (u_aq yarad1c1l1q mYrkYzlYri, u_aq-gYnclYr idman mYktYblYri, u_aq-gYnclYr _ahmat mYktYblYri, ek>l>ji tYrbiyY vY tYcrbY mYrkYzlYri, teEniki yarad1c1l1q mYrkYzlYri, turizm vY diyar_nasl1q mYrkYzlYri, mYktYbdYnkYnar i_ mYrkYzlYri, estetik tYrbiyY vY bYdii yarad1c1l1q mYrkYzlYri vY s.); - ilk pe_Y-iEtisas tYhsili mYssisYlYri (pe_Y mYktYblYri, pe_Y liseylYri); - >rta iEtisas tYhsili mYssisYlYri (kolleclYr); - ali tYhsil mYssisYlYri (universitetlYr, akademiyalar, institutlar vY s.); - YlavY tYhsil mYssisYlYri (universitetlYr, institutlar, mYrkYzlYr vY s.); - tYhsil fYaliyyYtini hYyata keirYn digYr mYssisYlYr. Onu da qeyd edYk ki, mxtYlif tipli tYhsil mYssisYlYri tYhsil kompleksi vY kampus formas1nda da fYaliyyYt gstYrY bilYr. zYrb0yc0n R5spubli:0s1n1n 0li mY:tYblYrinin Ys0s nvlYrinY 0:0d5miy0, univ5rsit5t vY institutl0r 0id 5dilir. :0d5miy0l0r Ys0sYn 5lmin, t5Eni:0n1n vY mYdYniyyYtin mYyyYn s0hYsindY fY0liyyYt gstYrir vY z fY0liyyYt sf5r0s1n1n 0p0r1c1 5lmi-m5t>di:i mYr:YzlYri :imi 1E1_ 5dirlYr. nl0r y:sY: ixtisasla_m0y0 m0li: mtYEYssislYr h0z1rl0y1r vY mYyyYn s0hY n id0rY5tmY :0drl0r1n1n y5nidYn h0z1rl0nm0s1 ilY mY_ul >lurl0r. Ba_qa szlY, akademiya  mYyyYn sahY zrY ali vY YlavY tYhsil pr>qramlar1n1 hYyata keirYn, fundamental vY tYtbiqi elmi tYdqiqatlar aparan ali tYhsil mYssisYsidir. Univ5rsit5tlYr 0li tYhsilin btn sYviyyYlYrindY g5ni_ istiq0mYtlYr sp5:tri zrY fund0m5nt0l 5lmi tYdqiq0tl0r1n 0p0r1lm0s1 vY tYdris v0sitYsilY tYhsili, 5lmi vY mYdYniyyYti in:i_0f 5tdirirlYr. Ba_qa szlY, universitet  ali tYhsilin btn sYviyyYlYri zrY geni_ spektrli mtYEYssislYr haz1rl11n1, YlavY tYhsil pr>qramlar1n1 hYyata keirYn, fundamental vY tYtbiqi elmi tYdqiqatlar aparan >Epr>filli apar1c1 ali tYhsil mYssisYsidir. Institutl0r mstYqil tYhsil mYssisYlYri :imi vY y0 univ5rsit5t vY 0:0d5miy0l0r1n stru:tur blmYlYri :imi, 5lmin, t5Eni:0n1n vY mYdYniyyYtin bir s1r0 istiq0mYtlYri zrY tYhsil-p5_Y:0r pr>qr0ml0r1n1 hYy0t0 :5irir, 5lmi tYdqiq0tl0rl0 mY_ul >lurl0r. Ba_qa szlY, institut (ali mYktYb)  mstYqil vY ya universitetlYrin struktur blmYsi >laraq, k>nkret iEtisaslar zrY ali tYhsilli mtYEYssis haz1rl11n1 vY YlavY tYhsil pr>qramlar1n1 hYyata keirYn, tYtbiqi tYdqiqatlar aparan ali tYhsil mYssisYsidir. TYhsildY m0r:5tinqin Ys0s >by5:tlYri :imi mYhsull0r, EidmYtlYr vY id5y0l0r 1E1_ 5dir. DigYr >by5:tlYr :imi tY_:il0tl0r1, Yr0zilYri (> cmlYdYn, tYsYrrf0t ti:inti z>n0l0r1, y0_0y1_ vY y0 istir0hYt ti:ililYri n istif0dY >lun0n t>rp0ql0r) vY 0yr1-0yr1 _YEslYri (siy0sYtilYr, 0:ty>rl0r vY s.) q5yd 5tmY: >l0r. Szn g5ni_ mYn0s1nd0 d5mY: >l0r :i, b0z0rd0 tYd0vl n mYyyYn dYyYrlYri tY:lif 5dYn >by5:t m0r:5tinqin >by5:tinY 5vrilY bilYr. TYhsil sf5r0s1nd0 m0r:5tinq btn q5yd >lun0n >by5:tlYrlY Yl0qYlidir. MYsYlYn, tYhsil 0l0n n tYhsil mYssisYnin h0r0d0 y5rlY_mYsi (Ys0sYn dY >rt0 mY:tYblYrin), y0_0y1_ n h0ns1 _Yr0itinin >lm0s1 v0cib 0millYrdir. lYcY dY tYhsil mYssisYsinin st0tusu, ictim0i 0d-s0n1, >nun mYllimlYrinin ixtisasla_m0s1 Ys0s 0millYr h5s0b >lunurl0r. TYhsil pr>s5sinin Ys0s :>mp>n5ntlYrindYn biri :imi id5y0l0r m0r:5tinqinin Ys0sl0nd1r1lm0s1n0 5htiy0c y>Edur: shbYt y0ln1z h0z1rl1q pr>fili ilY b0l1 id5y0l0rd0n d5yil hYm dY p5d0q>ji id5y0l0rd0n g5dir. MYsYlYn, s>n z0m0nl0r r5spubli:0d0 hYm >rt0 tYhsil hYm dY :i 0li tYhsil mYssisYlYrindY y5ni p5d0q>ji id5y0l0r1n1n tYtbiqi pr>s5si E5yli fY0ll0_1r. TYhsil s0hYsindY m0ddi mYhsull0r m0r:5tinqi dY tYtbiq >lunur, bur0 hYm tYhsil n inv5stisiy0 >by5:ti >l0n mYhsull0r (tYdris 0v0d0nl11, 0p0r0tl0r vY s.), hYm dY tYhsil mYssisYsinin, >nun h5yYtinin vY tYhsil 0l0nl0r1n1n pr0:ti:i fY0liyyYtinin mYhsull0r1 >l0n YmtYYlYr d0Eil 5dilir. by5:tlYrinY grY m0r:5tinqin mEtYlif nvlYrinin hYr birinin z sp5sifi: EsusiyyYtlYri mvcuddur :i, bunl0r Esusi y0n0_m0l0r1n h0z1rl0nm0s1n1 tYlYb 5dir. L0:in tYhsil s0hYsindY m0r:5tinqin Ys0s >by5:ti :imi mYhz tYhsil EidmYtlYri 1E1_ 5dir, bu sYbYbdYn tYhsil EidmYtlYrinin bir s1r0 EsusiyyYtlYrini q5yd 5dY:. rt1q q5yd 5tdiyimiz :imi, EidmYtlYr duyulm0zd1r vY m0ddi E0r0:t5r d0_1m1r. Bu sYbYbdYn EidmYtlYrin ist5hs0l1l0r1 ist5hl0:1l0r n EidmYtin d0h0 v0cib >l0n p0r0m5trlYrini Yy0ni srYtdY tYqdim 5tmYyY 0l1_1rl0r. TYhsildY bu mYqsYdlY tYdris pl0nl0r1 vY pr>qr0ml0r1nd0n; EidmYtin gstYrilmYsi f>rm0l0r1, _Yr0iti vY m5t>dl0r1 h0qq1nd0 mYlum0tl0nd1rm0d0n; s5rtifi:0tl0r; lis5nziy0l0r; dipl>ml0rd0n istif0dY >lunur. %idmYtlYr >nl0r1 gstYrYn suby5:tlYrdYn 0yr1lm0zd1r. MYllimin, mYslYhYtinin, tYrbiyYinin vY y0 tyt>run dYyi_ilmYsi tYhsil EidmYtinin gstYrilmYsi pr>s5sini, tYhsil EidmYtinin nYtijYsini vY d5mY: :i, tYlYbi dYyi_Y bilYr. zn id0rY5tmY: mYh0rYti, E>_niyyYtlili:, nsiyyYt qurm0q vY in0m y0r0tm0q b0c0r11  EidmYt sf5r0s1n1n, Ys0sYn dY tYhsil sf5r0s1n1n i_ilYrinY q0r_1 q>yul0n Ys0s tYlYblYrdir. %idmYtlYrin :5yfiyyYti q5yri-s0bitdir, bu EsusiyyYt EidmYtlYrin ist5hs0l1s1 ilY suby5:tlYrinin 0yr1lm0z >lduql0r1nd0n irYli gYlir. Bu EsusiyyYtin Ys0s sYbYbi :imi v5rilmi_ m0t5ri0l1n - tYhsil 0l0n1n dYyi_:Ynliyi dY 1E1_ 5dY bilYr. %idmYtlYri s0El0m0q mm:n d5yil  tYhsil sf5r0s1nd0 EidmYtlYrin bu EsusiyyYti 0_01d0:1 istiq0mYtdY zn biruzY v5rir: -0l1n0n inf>rm0siy0, bili:lYr y0dd0n 1E0 bilYr; -TT-nin vY s>si0l in:i_0f1n nYticYsindY bili:lYrin t5z :hnYlmYsi m_0hidY >lunur. TYhsil EidmYtlYri Y:sYr h0ll0rd0 Yl0vY EidmYtlYrin gstYrilmYsi, m0ddi vY y0 m0ddilY_dirilmYsi mYhsull0r1n v5rilmYsi ilY t0m0ml0n1r. Bur0 inf>rm0siy0, mYslYhYt, 5:sp5rt, injinirinq EidmYtlYri vY lizinq 0id 5dilir. TYhsil EidmYtlYri ilY y0n0_1, tYhsil mYssisYlYrinin :>ll5:tivlYrinin vY i_ilYrinin int5ll5:tu0l ml:iyyYti  iEtir0l0r, p0t5ntlYr, tYdqiq0t vY tYhsil pr>qr0ml0r1, digYr inn>v0siy0 EidmYtlYri vY mYhsull0r1 vY bu EidmYtlYrin ist5hs0l1l0r1n1n YmtYY simvollar1 (0dl0r, l>q>tiplYr, YmtYY ni_0nl0r1 vY s.) r50lizY >lunur. Iri tYhsil mYssisYlYri tY_:il0tl0r1n m0r:5tinqini fY0l _Y:ildY tYtbiq 5dirlYr. Bu m0r:5tinqin Ys0s >by5:tlYrinY m5hm0nE0n0, y0t0qE0n0 EidmYtlYrini, tYhsil mYssisYlYrinin nYznindY >l0n ictim0i i0_Y mYssisYlYrinin EidmYtlYrini, >nl0r1n idm0n vY s0l0ml1q mYr:YzlYrinin EidmYtlYrini 0id 5tmY: >l0r. Btn bunl0r tYhsil EidmYtlYri vY mYhsull0r1 0nl0y1_1n1n tYr:ib hissYlYrini tY_:il 5dir vY tYhsil sf5r0s1nd0 m0r:5tinqin >by5:tlYrinin :>mpl5:sini tYqdim 5dir. TYhsil EidmYtlYri m0r:5tinqinin pr>bl5mli m0hiyyYtinY nYzYr s0l0q. In:i_0f 5tmi_ b0z0rl0rd0 m0r:5tinqin pr>bl5mli m0hiyyYtinY v0hid :>mpl5:s tY_:il 5dYn YmtYY siy0sYtinin fun:siy0 vY pr>bl5mlYri (:5yfiyyYt, 5_id, s5rvis), qiymYtq>ym0 vY qiymYtlYrin uyunl0_d1r1lm0s1, :>mmuni:0siy0l0r (r5:l0m siy0sYti, ictim0iyyYtlY Yl0qYlYrin tY_:ili, m_tYrilYrlY birb0_0 Yl0qYlYrin qurulm0s1), mYhsuly5ridili_i, s0t1_ vY h5yYtlY b0l1 >l0n pr>bl5mlYr (h5yYtin s5ilmYsi, tYlimlYndirilmYsi, YmYyinin tY_:ili vY m0r:5tinq fun:siy0l0r1n1n sYmYrYli y5rinY y5tirilmYsi n hYvYslYndirilmYsi) d0Eil 5dilir. M0r:5tinqin pr>bl5mli m0hiyyYtini Y:s 5tdirYn YnYnYvi su0ll0r0: NY ist5hs0l 5dib b0z0r0 tY:lif 5tmY:? H0ns1 :5yfiyyYtdY? NY qYdYr? S0t1_1 h0r0d0 vY nY v0Et hYy0t0 :5irmY:? QiymYt vY s0t1_ _YrtlYri n5cY >lm0l1d1r? su0ll0r1 0iddir. Bu su0ll0r1n >ptim0l hYlli n m0r:5tinqin pr5dm5tini tY_:il 5dYn b0z0r suby5:tlYrinin q0r_1l1ql1 mn0sibYtlYri tY_:il >lunur. Q5yd >lun0n su0ll0r m0r:5tinqin r50lla_d1r1lm0s1n1n :>n:r5t s0hYsinY dY (tYhsil s0hYsinY) uyunl0_d1r1lm0l1d1r. s0s pr>bl5mlYr :imi hYlli tYhsil EidmYtlYrinin EsusiyyYtlYrini vY p0r0m5trlYrini birb0_0 mYyyYn 5dYn pr>bl5mlYri q5yd 5tmY: >l0r: GYlYcY: tYhsil0l0nl0r :>nting5ntinin 0rzu>lun0n E0r0:t5risti:0l0r1; TYhsilin mYqsYdlYri vY >nl0r0 uyun >l0r0q mummYdYni, fund0m5nt0l, Esusi vY tYtbiqi bili:lYrin mt0n0sibliyi; TYhsilin mddYti, r5jimi, pillYlYri; TYhsil mYssisYsinin tipi (>nun y5rlY_mYsinin nYzYrY 0l1nm0s1 ilY); TYdris t5En>l>giy0l0r1 vY nYticYlYrY nYz0rYt; TYhsil EidmYti gstYrYn h5yYtin E0r0:t5risti:0l0r1; DYrs - m5t>di:i vYs0itlYrinin tiplYri vY >nl0r1n istif0dY >lunm0s1 istiq0mYtlYri, > cmlYdYn, bili:lYrin vizu0ll0_d1r1lm0s1, fYrdi nYz0rYt, pr>qr0ml0_d1r1lm1_ tYhsil, tr5ninq v0sitYlYri. Bu su0ll0r1n hYlli ilY m0r:5tinqin :l0ssi: su0ll0r1n1n hYlli (5_id, qiymYt, :>mmuni:0siy0, s0t1_, h5yYt siy0sYti s0hYsindY) bil0v0sitY b0l1d1r. TYhsil s0hYsindY m0r:5tinqin Ys0s fun:siy0l0r1n0 0iddir: - tYhsil EidmYtlYri b0z0r1n1n :>nyun:tur0s1n1n tYdqiqi vY pr>qn>zl0_d1r1lm0s1, - p5rsp5:tivli tYhsil EidmYtlYrinin mYyyYn 5dilmYsi, - tYhsil EidmYtlYrinin >ptim0l hYcminin, :5yfiyyYtinin, 5_idinin vY s5rvisinin mYyyYnlY_dirilmYsi, - qiymYtq>ym0, - :>mmuni:0siy0 fY0liyyYti, - tYhsil EidmYtlYrinin irYlilYdilmYsi vY s0t1_1, - s0t1_d0ns>nr0:1 Yl0vY EidmYtlYrin tY:lif 5dilmYsi. TYhsil EidmYtlYri m0r:5tinqinin sp5sifi:liyi qismYn EidmYtlYrin sp5sifi:liyi ilY, qismYn isY  5lmi, int5ll5:tu0l EidmYtlYrin sp5sifi:liyi ilY mYyyYn >lunur. 3. TYhsil EidmYtlYri m0r:5tinqinin prinsiplYri vY m5t>dl0r1 M0r:5tinqin m0hiyyYti >nun prinsiplYrindY Y:s >lunur. M0r:5tinqin prinsiplYri  m0r:5tinqin Ys0s1n1 tY_:il 5dYn vY >nun m0hiyyYti vY tYyin0t1n1 01ql0y0n Ys0sl1 mddY0l0r, cYhYtlYr vY tYlYblYrdir. M0r:5tinqin m0hiyyYti ist5hs0l1n im:0nl0r1n1n b0z0r1n tYlYblYri ilY uzl0_d1r1lm0s1nd0n, mYhsul vY EidmYtlYrin ist5hs0l1nd0 ist5hl0:1y0 ynml >lm0qd0n ib0rYtdir. M0r:5tinqin m0hiyyYtinY uyun >l0r0q >nun tYhsil EidmYtlYri b0z0r1nd0 0_01d0:1 prinsiplYri mvcuddur: mYssisYnin r5sursl0r1n1n s5ilmi_ b0z0r s5qm5ntlYrinin tYlYblYrinY c0v0b v5rYn tYhsil EidmYtlYrinin gstYrilmYsindY cYmlY_dirilmYsi; tYhsil EidmYtlYrinin :5yfiyyYtinin >nl0r0 >l0n tYlYb0t1n dYnilmYsinin gstYricisi :imi qYbul 5dilmYsi; tYlYb0tl0r0 d0r d5yil g5ni_ mYn0d0 y0n0_1lm0s1, > cmlYdYn >nl0r1n dYnilmYsindY q5yri-YnYnYvi sull0rd0n istif0dY >lunm0s1; ist5hl0:1n1n mYjmu EYrclYrinin 0z0ld1lm0s1n0 ynmll: vY bu EYrclYrin qiymYtq>ym0d0 nYzYrY 0l1nm0s1; tYlYbi fY0l f>rm0l0_d1r0n vY njYdYn pr>qn>zl0_d1rm00 im:0n v5rYn m5t>dl0r1n istif0dY >lunm0s1; b0z0r1n uzunmddYtli p5rsp5:tivlYrinY ynmll:; tYhsil b0z0r1n1n :>nyun:tur0s1 h0qq1nd0 mYlum0tl0r1n t>pl0nm0s1 vY tYhlilinin f0silYsizliyi; :>n:r5t pr>bl5mlYrin vY >nl0r1n hYlli sull0r1n1n :>mpl5:s, sist5mli _Y:ildY nYzYrdYn :5irilmYsi; mYr:YzlY_dirilmi_ vY d5mYr:YzlY_dirilmi_ id0rY5tmY m5t>dl0r1n1n >ptim0l uyunl0_d1r1lm0s1; situ0siy0l1 id0rY5tmY  yYni id0rY5tmY qYr0rl0r1n1n y0ln1z mYyyYn 5dilmi_ mddYtdY d5yil, hYm dY hYr h0ns1 bir situ0siy0n1n dYyi_mYsi vY y0 y5ni pr>bl5mlYrin 0_:0rl0nm0s1 z0m0n1 d0 qYbul 5dilmYsi. M0r:5tinq b0z0r suby5:tlYrinin fYlsYfYsi :imi b0z0r h0qq1nd0 bili:lYr, 0nl0y1_l0r sist5mini vY >nl0r1n YldY 5dilmYsi vY istif0dYsi m5t>dl0r1n1 zndY cYmlY_dirir. M0r:5tinqdY istif0dY >lun0n mum5lmi m5t>dl0r 0_01d0:1l0r1 hYy0t0 :5irmYyY im:0n v5rirlYr: - b0z0r vY >nun suby5:tlYri b0rYsindY il:in vY tY:r0r inf>rm0siy0n1 t>pl0m00, sist5mlY_dirmYyY vY tYhlil 5tmYyY; - inf>rm0siy0n1 sint5zlY_dirmYyY, situ0siy0l0r1 m>d5llY_dirmYyY, dYyi_i:li:lYri pr>qn>zl0_d1rm00, mYyyYn qYr0rl0r1n (> cmlYdYn, str0t5giy0 vY t0:ti:0n1n h0z1rl0nm0s1n0 d0ir qYr0rl0r1n) 5:sp5rt qiymYtlYndirilmYsini 0p0rm00; -5:sp5rim5nt0l _Y:ildY b0z0r1n qiymYtlYndirilmYsi vY >ptim0l m0r:5tinq hYllYrinin 0Et0r1lm0s1n0; - YldY >lun0n inf>rm0siy0y0 mv0fiq >l0r0q id0rY5tmYni hYy0t0 :5irmYyY, m0r:5tinq fY0liyyYtinin pl0nl0_d1rm0s1nd0 dYyi_i:li:lYr 5tmYyY, digYr b0z0r suby5:tlYri tYrYfindYn tYhsil mYssisYsinin dYr: 5dilmYsinY tYsir 5tmYyY. M0r:5tinq bir s1r0 :>n:r5t 5lmlYrin vY 5lmi fYnnlYrin inf>rm0siy0 vY m5t>dl0r1nd0n istif0dY 5dir, > cmlYdYn: -st0tisti:0n1n  b0z0r1n vY >nun s5qm5ntlYrinin tutumunun qiymYtlYndirilmYsi, tYlYbin dYyi_ilmYsi tYm0yllYrinin vY llYrinin qiymYtlYndirilmYsi n; - m0:r> - vY mi:r>iqtis0di tYhlilin  b0z0r1n vYziyyYtinin vY in:i_0f p5rsp5:tivlYrinin, rYqiblYrin im:0nl0r1n1n, irYlilYmY vY s0t1_ :0n0ll0r1n1n, tYhsil mYssisYsinin znn vY >nun p0rtny>rl0r1n1n im:0nl0r1n1n qiymYtlYndirilmYsi n; -s>si>l>giy0n1n  :>n:r5t ist5hl0:1 qrupl0r1n1n vY ictim0i tYbYqYlYrinin m0r0q :Ysb 5dYn su0ll0r zrY mvq5lYrinin yrYnilmYsi vY tYhlili n; - psiE>l>giy0d0n  r5:l0m vY tYlYbin f>rm0l0_m0s1n1n digYr v0sitYlYrinin tYsirinin yrYnilmYsi vY y:sYldilmYsi, b0z0r suby5:tlYri tYrYfindYn tYhsil mYssisYsinin msbYt qYbul 5dilmYsi n; -id0rY5tmY nYzYriyyYsindYn  pl0nl0_d1rm0 vY pr>qn>zl0_d1rm0 pr>s5slYrinin hYy0t0 :5irilimYsi, tYhsil mYssisYsinin m0r:5tinq fY0liyyYtinin vY mumi fY0liyyYtinin hYvYslYndirilmYsi, tYnzimlYnmYsi vY nYz0rYtin hYy0t0 :5irilmYsi n. M0r:5tinqdY 5yni z0m0nd0 :>n:r5t m5t>dl0r vY y5ni id5y0l0r1n g5n5r0siy0s1 m5t>dl0r1, 5:sp5rt qiymYtlYndirmY, :>nt5nt-tYhlil vY digYr m5t>dl0r d0 g5ni_ istif0dY >lunur. S0d0l0n0n m5t>dl0r1n Y:sYr hissYsini  m0r:5tinq tYdqiq0tl0r1n1n 0p0r1lm0s1 z0m0n1 istif0dY >lun0n m5t>dl0r tY_:il 5dir. Q5yd 5tmY: l0z1md1r :i, tYdqiq0tl0r mumi m0r:5tinq fY0liyyYtinin vY >nun bdcYsinin Ys0sl1 hissYsini tY_:il 5dir, bu sYbYbdYn >nl0r1 dzgn pl0nl0_d1rm00 zYrurYt y0r0n1r. M0r:5tinq tYdqiq0tl0r1n1n 0p0r1lm0s1 sE5mi 0_01d0:1 mYrhYlYlYrdYn ib0rYtdir: pr>bl5mlYrin 0_:0rl0nm0s1 vY tYdqiq0t1n mYqsYdlYrinin f>rm0l0_m0s1; il:in vY tY:r0r inf>rm0siy0 mYnbYlYrinin s5ilmYsi; s>si>l>ji, l0b>r0t>riy0 vY b0z0r 5:sp5rim5ntlYri dY d0Eil >lm0ql0 mYyyYn 5dilmi_ mYnbYlYrdYn inf>rm0siy0n1n t>pl0nm0s1; t>pl0nm1_ inf>rm0siy0n1n tYhlili: m0r0q :Ysb 5dYn dYyi_YnlYrin >rt0 gstYricilYrinin mYyyYn 5dilmYsi, h0disY vY amillYrin :>rr5ly0siy0 Yms0l1n1n mYyyYnlY_dirilmYsi, amillYrin dYyi_ilmYsi tYm0yllYrinin vY din0mi:0s1n1n tYhlili vY s. YldY >lun0n nYticYlYrin 0n0liti: tYsvir, cYdvYl, qr0fi:, pr>qn>z, m>d5l vY zYm0nYt f>rm0s1nd0 tYsvir 5dilmYsi. TYhsil EidmYtlYri m0r:5tinqindY Ys0s tYdqiq0t >by5:tlYri :imi 0_01d0:1l0r 1E1_ 5dir: -tYhsil EidmYtlYrinin b0z0r tYd0vlnn E0r0:t5ri, tYhsil EidmYtlYrinin tYlYb vY tY:lifinin :YmiyyYt p0r0m5trlYri, Ytr0f m0r:5tinq mhiti, b0z0rd0 vY y0 b0z0r s5qm5ntindY tYhsil EidmYtlYri :>nyun:tur0s1n1n dYyi_ilmYsi tYm0yllYri; - tYhsil EidmYtlYrinin :5yfiyyYt gstYricilYri zrY rYq0bYtq0biliyyYtliliyi; - b0z0rd0 fY0liyyYt gstYrYn tYhsil mYssisYsinin p0rtny>rl0r1, r50l vY p>t5nsi0l ist5hl0:1l0r vY rYqiblYr; -mm:n m0r:5tinq str0t5giy0l0r1, :>n:r5t m0r:5tinq pr>bl5mlYrinin t0:ti:i hYllinin mEtYlif v0ri0ntl0r1 vY >nl0r1n uyunl0_d1r1lm0s1 vY s. TYhsil EidmYtlYri b0z0r1nd0 m0r:5tinq fY0liyyYtini vY prinsiplYrini hYy0t0 :5irmY:, m0r:5tinq tYdqiq0tl0r1n1 0p0rm0q n y:sY: sYviyyYli mtYEYssislYr l0z1md1r. Bu b0E1md0n tYhsil EidmYtlYri m0r:5tinqi digYr s0hYlYrlY mq0yisYdY stnl:lYrY m0li:dir, n:i tYhsil mYssisYlYrindY mEtYlif pr>filli y:sY: ixtisasl1 mtYEYssislYr 0l1_1r. nl0r1n sYylYrinin birlY_dirilmYsi 0rzu>lun0n nYticYlYri YldY 5tmYyY im:0n y0r0d1r. YYni tYhsil mYssisYlYrindY, Ys0sYn dY 0li tYhsil mYssisYlYrindY Esusi m0r:5tinq blmYlYrinin y0r0d1lm0s1n0 zYrurYt v0r. M0r:5tinq EidmYtlYri mYssisY d0EilindY (f0:ltYlYr, :0f5dr0l0r, _bYlYr, 0yr1-0yr1 5lmi YmY:d0_l0r vY mYllimlYr) vY E0ricindY fY0liyyYt gstYrYn tYdqiq0t1l0rl0 birgY m0r:5tinq tYdqiq0tl0r1n1n vY i_lYmYlYrinin mYsuliyyYtli icr01l0r1, sif0ri_ilYri vY :>>rdin0t>rl0r1 :imi 1E1_ 5dY bilYrlYr. 4. AzYrbaycanda tYhsil xidmYtlYri bazar1n1n masir vYziyyYti vY inki_af meyllYri Dan1lmaz faktd1r ki, hYr bir lkYnin uurlu gYlYcYyi hYmin lkYdY tYhsilin sYviyyYsi ilY mYyyYn olunur. Dnya tYcrbYsi sbut edir ki, tYbii sYrvYtlYrin bolluu dvlYtin inki_af1n1n Ysas gstYricisi deyil, ba_l1cas1, bu sYrvYtlYrin cYmiyyYtin hYrYkYtverici qvvYsi olan insan kapital1na evrilmYsini tYmin etmYkdir. slindY bu, haz1rk1 mYrhYlYdY tYhsil sisteminin Yn zYruri vYzifYsi hesab olunur. Tarix dY sbut edir ki, AB^, Yaponiya, CYnubi Koreya kimi inki_af etmi_ lkYlYr malik olduqlar1 maddi resurslardan daha ox tYhsil sisteminin yeti_dirdiyi insan kapital1ndan byk gYlirlYr YldY etmi_lYr. Bu lkYlYrdY inki_afa tYsir gstYrYn amillYr iYrisindY tYhsilin pay1 xeyli dYrYcYdY yksYk olub tYxminYn 70 faizY bYrabYrdir. Dnyada m_ahidY olunan btn bu meyllYr respublikada ali tYhsil sahYsindY islahatlar1n istiqamYtlYrinin, milli maraqlar1 Yks etdirmYklY, qeyd olunan tendensiyalara uyun mYyyYnlY_dirilmYsi zYrurYtini yarad1r. Qeyd etmYk laz1md1r ki, AzYrbaycan Respublikas1 Prezidentinin 27 sentyabr 2004-c il tarixli 128 N-li FYrman1 ilY tYsdiq edilmi_  Neft vY qaz gYlirlYrinin idarY olunmas1 zrY uzunmddYtli strategiya ya YsasYn iqtisadiyyat1n intellektual vY texnoloji bazas1n1n sYviyyYsinin yksYldilmYsinin stimulla_d1r1lmas1 vY  insan kapital1 n1n inki_af1, yksYk ixtisasl1 kadrlar1n haz1rlanmas1, (o cmlYdYn xarici lkYlYrdY), kadrlar1n pe_Ykarl1q sYviyyYsinin art1r1lmas1 neft gYlirlYrindYn istifadYnin Ysas istiqamYtlYrindYn biri kimi mYyyYn edilmi_dir. Bu istiqamYtdY bir s1ra tYdbirlYr grlm_dr. BelY ki, lkY prezidentinin 16 aprel 2007-ci il tarixli sYrYncam1 ilY  2007-2015-ci illYrdY AzYrbaycan gYnclYrinin xarici lkYlYrdY tYhsili zrY DvlYt Proqram1 tYsdiq edilmi_dir. Bu proqram1n maliyyYlY_dirilmYsi n DvlYt Neft Fondu tYrYfindYn 2008-2010-cu illYrdY 19,8 milyon manat vYsait ayr1lm1_, 733 nYfYr tYlYbY xaricY oxumaa gndYrilmi_, onlardan 51-i mYzun olmu_dur. Onu da qeyd edYk ki, haz1rda 10 min nYfYr azYrbaycanl1 gYnc dnyan1n mxtYlif lkYlYrinin ali mYktYblYrindY tYhsillYrini uurla davam etdirirlYr. Onlardan 789 nYfYri dvlYtlYraras1 mqavilYlYrY, 773 nYfYri isY  2007-2015-ci illYrdY AzYrbaycan gYnclYrinin xarici lkYlYrdY tYhsil almalar1na dair DvlYt Proqram1 na YsasYn dnyan1n apar1c1 universitetlYrinY tYhsil almaa gndYrilmi_dir. Onlardan 150 nYfYri art1q mYzun olmu_dur. DvlYt Proqram1 YrivYsindY 2010-cu ildY 266 gYnc dnyan1n bir s1ra ali mYktYblYrinY mxtYlif ixtisaslar zrY tYhsil almaa gndYrilmi_dir.Bununla belY, mYzunlar1n YksYriyyYti humanitar ixtisaslarda tYhsil alm1_lar. Qeyd edilYn dvrdY xaricdY tYhsil alanlar1n say1nda texniki vY tYbiYt elmlYri zrY tYhsil alanlar1n pay1 kiik olmu_dur. Bundan ba_qa, lkY prezidentinin 22 may 2009-cu il tarixli sYrYncam1 ilY  2009-2013-c illYrdY AzYrbaycan Respublikas1n1n ali tYhsil sistemindY islahatlar zrY DvlYt Proqram1 tYsdiq edilmi_dir. Lakin bununla belY, respublikada ali tYhsilin ktlYviliyi sahYsindY hYm inki_af etmi_ lkYlYrlY, hYm dY MDB lkYlYri ilY mqayisYdY gerilik m_ahidY olunur. Bu gn Yn prioritet sahY hesab edilYn tYhsilY dvlYtimiz tYrYfindYn byk diqqYt vY qay1 gstYrilir vY bu sferaya ayr1lan xYrclYr ildYn-ilY YhYmiyyYtli dYrYcYdY art1r1l1r. Btn bunlar isY prezidentin sYslYndirdiyi  Biz maddi dYyYrlYrimizi, iqtisadi potensial1m1z1 insan kapital1na evirmYliyik devizinin real hYyatda tYsdiqinY bariz nmunYdir:  lkYdY son illYrdY YldY olunan iqtisadi uurlardan sz aaraq tYhsilY dvlYt bdcYsindYn ayr1lan vYsaitlYr barYdY bYzi statistik mYlumatlara nYzYr salaq. BelY ki, 2007-ci ildY dvlYt bdcYsinin faktiki xYrclYri 6059,5 milyon manat tY_kil etdiyi halda, 2010-cu ildY bu xYrclYr 11765,9 milyon manat olmu_dur. DvlYt bdcYsindYn tYhsilY ayr1lan faktiki xYrclYr isY 2007-ci ildY 723 milyon manat, 2010-cu ildY isY 1180,8 milyon manat tY_kil etmi_dir. 2011-ci ilY dvlYt bdcYsinin mumi xYrclYri 15941,2 milyon manat, tYhsil xYrclYri 1399,8 milyon manat vY ya dvlYt bdcYsinin mumi xYrclYrinin 10 faizi, birba_a TYhsil NazirliyinY ayr1lmas1 nYzYrdY tutulan xYrclYr isY 426,7 milyon manat vY ya tYhsil xYrclYrinin 30,5 faiz hYcmindY proqnozla_d1r1lm1_d1r. BelYliklY, 2011-ci ildY dvlYt bdcYsinin xYrclYri 2010-cu ilin faktiki xYrclYrindYn 4175,3 milyon manat vY ya 35,5 faiz oxdur. HYr il olduu kimi bu il dY vlYt bdcYsindYn tYhsilY ayr1lan mumi xYrclYrin miqdar1 art1r1l1b. 2011-ci ildY bu rYqYm 1.268.528.881 manat idisY 2012-ci ildY 1.511.537.213 manat tY_kil edib. DvlYt bdcYsindYn tYhsilY ayr1lan investisiya xYrclYri isY 2011-ci ildY 273,2 milyon manat tY_kil edirdisY 2012-ci ildY bu rYqYm 420,9 milyon manata atd1r1l1b . mumi tYhsildY adamba_1na maliyyYlY_dirmYnin tYtbiqi bYzi problemlYrlY zlY_sY dY, ali tYhsildY yeni maliyyYlY_dirmY mexanizminin tYtbiqi istiqamYtindY lkYmizdY haz1rda ox YhYmiyyYtli i_lYr grlr. BelY ki, AzYrbaycan prezidentinin  Ali tYhsil mYssisYlYrindY yeni maliyyYlY_mY mexanizminin tYtbiq edilmYsi barYdY 10 fevral 2010-cu il tarixli FYrman1na YsasYn 2010-2011-ci tYdris ilindYn ba_layaraq AzYrbaycan Respublikas1 YrazisindY fYaliyyYt gstYrYn ali tYhsil mYssisYlYrindY dvlYt bdcYsinin vYsaiti hesab1na maliyyYlY_dirmYnin dvlYt sifari_i Ysas1nda adamba_1na maliyyYlY_dirmY prinsipi Ysas1nda hYyata keirilmYsinY ba_lan1lm1_d1r. MYlum olduu kimi, qeyd olunan FYrman1n icras1 istiqamYtindY NazirlYr Kabinetinin  Ali tYhsil mYssisYlYrindY yeni maliyyYlY_mY mexanizminin tYtbiq edilmYsi haqq1nda 25 iyun 2010-cu il tarixli 120 nmrYli QYrar1 qYbul olunmu_ vY qYrara YsasYn ayr1-ayr1 ixtisaslar zrY dvlYt sifari_i ilY ali tYhsil mYssisYlYrinin bakalavriat vY magistratura sYviyyYsindY hYr bir tYhsilalana d_Yn tYhsil xYrclYrinin miqdar1 mYyyYnlY_dirilmi_ vY hYminin  AzYrbaycan Respublikas1nda ali tYhsil mYssisYlYrindY yeni maliyyYlY_mY mexanizminin tYtbiqi ilY bal1 dvlYt sifari_i ilY ali tYhsil mYssisYlYrinin bakalavriat vY magistratura sYviyyYlYrindY kadr haz1rl11n1n maliyyYlY_dirilmYsi Qaydalar1 tYsdiq edilmi_dir. 2010-2011-ci tYdris ilindY dvlYt sifari_i zrY ali tYhsil mYssisYlYrinin I kurs bakalavriat vY magistratura sYviyyYlYrinY qYbul olmu_ tYlYbYlYrin tYhsili ilY bal1 xYrclYrin maliyyYlY_dirilmYsi n Respublika MaliyyY Nazirliyi tYrYfindYn ayr1-ayr1 ali mYktYblYr zrY tYsdiq edilmi_ mvafiq blgyY YsasYn TYhsil NazirliyinY 24 327 733 manat mYblYindY ayr1lm1_ vYsait blgyY uyun olaraq TYhsil Nazirliyi tYrYfindYn 33 ali mYktYbin hesab1na krlm_ vY bu vYsaitlYrin tYyinat1 zrY xYrclYnilmYsi ilY YlaqYdar hYmin ali mYktYblYrY tap_1r1qlar verilmi_dir. Ali tYhsildY yeni maliyyYlY_mY mexanizminin tYtbiqi nYticYsindY mlkiyyYt formas1ndan vY tabeiliyindYn as1l1 olmayaraq btn ali mYktYblYrin dvlYt sifari_i zrY kadr haz1rl11nda i_tirak1 n bYrabYr imkanlar yarad1lm1_, abituriyentlYrin, hYminin dvlYt sifari_i zrY qYbul olmu_ tYlYbYlYrin seim imkanlar1 art1r1lm1_d1r. DvlYt sifari_i zrY kadr haz1rl11n1n yerinY yetirilmYsi n ali mYktYblYrY vYsait YvvYlki illYrdY olduu kimi 40 vY ya daha ox xYrc maddYsi zrY deyil, bir xYrc maddYsi ilY ayr1lm1_ vY bu vYsaitlYrin xYrclYnilmYsindY ali mYktYblYrin sYlahiyyYtlYri vY maliyyY mstYqilliyi art1r1lm1_d1r. DvlYt ali mYktYblYrindY yuxar1 kurslarda tYhsil alan tYlYbYlYrin xYrclYrinin dYnilmYsi mYqsYdilY tutulan vYsait isY 2011-ci ildY 40 vY ya daha ox xYrc maddYsi zrY deyil, 4 xYrc maddYsi, bdcYdYnkYnar vYsaitlYr zrY gYlir vY xYrclYr smetas1 isY 6 xYrc maddYsi ilY proqnozla_d1r1lm1_d1r. NvbYti ildYn isY ali tYhsil mYssisYlYrinY dvlYt bdcYsindYn btn vYsaitlYrin bir xYrc maddYsi ilY ayr1lmas1 nYzYrdY tutulur. Bu isY ali mYktYblYrin maliyyY vYsaitlYrinin idarY olunmas1 vY xYrclYnilmYsindY sYlahiyyYtlYrinin art1r1lmas1na sYbYb olacaqd1r:  Ali tYhsil mYssisYlYrinin mvcud maliyyYlY_mY sistemindY kkl islahat apar1lmadan keyfiyyYtli mtYxYssis haz1rl11na nail olmaq mmkn deyil. Bu vaxta qYdYr maliyyYlY_mY vY budcY vYsaitlYrinin ali mYktYblYr aras1nda bl_drlmYsi mexanizmi a_a1dak1 sYbYblYrY grY tYhsil xidmYtlYrinin sYmYrYliliyini yksYltmYk imkanlar1n1 mYhdudla_d1r1rd1:  mtYxYssis haz1rl11na dvlYt sifari_inin olmamas1, ali tYhsil mYssisYsinin bdcYsinin bir tYlYbYyY (adamba_1na) d_Yn xYrclYr mYyyYnlY_dirilmYdYn formala_mas1, ali mYktYbin illik bdcYsinin YvvYlki illYrin xYrclYri nYzYrY al1nmaqla onlar1n tYqdim etdiklYri xYrclYr smetas1n1n proqnozu Ysas1nda mYyyYnlY_dirilmYsi. Ali mYktYbin bdcYsinin mYnbYyindYn as1l1 olmayaraq vahid bdcY tYsnifat1na uyun, tYxminYn, 40 xYrc maddYsi zrY mYyyYnlY_dirilmYsi vY xYrclYnmYsi, ali mYktYbin xYrc maddYlYri aras1nda yerdYyi_mYni mstYqil hYyata keirmYk sYlahiyyYtinY malik olmamas1, ilin sonunda isY xYrc maddYlYri zrY YldY olunmu_ qYnaYt mYblYlYrinin nvbYti ilY keirilmYmYsi vY dvlYt bdcYsinY silinmYsi. 0ndiyYdYk mvcud olan maliyyYlY_mY mexanizmindYn fYrqli olaraq adamba_1na maliyyYlY_mY dvlYt sifari_inY uyun ali mYktYblYr n bdcY vYsaitlYrinin vahid metodika zrY mYyyYnlY_dirilmYsini nYzYrdY tutur. Xarici lkYlYrin tYcrbYsindY ali tYhsilin maliyyYlY_dirilmYsi, YsasYn, 3 yana_ma ilY hYyata keirilir. 0nki_af etmYkdY olan lkYlYrin YksYriyyYtindY maliyyYlY_mY ali tYhsil mYssisYlYrinin tYkliflYri Ysas1nda hYyata keirilir. BelY maliyyYlY_mY mexanizmi ali mYktYbin fYaliyyYtinin nYticYlYrindYn as1l1 olmur vY YsasYn dY YvvYlki illYrin xYrclYri nYzYrY al1nmaqla mYyyYnlY_dirilir. NYticYlYr zrY maliyyYlY_mY. Bu halda bdcY vYsaitlYrinin ayr1lmas1 sistemi mYyyYn nYticYlYrin YldY olunmas1na, yYni burax1lan mYzunlar1n say1na YsasYn mYyyYnlY_dirilir. GzlYnilYn nYticYlYr YldY edilmYdiyi halda istifadY olunmayan vYsaitlYr ali mYktYbin bdcYsindYn silinir. BYzi lkYlYrdY (Kanada, Byk Britaniya, Fransa, Yaponiya, 0sve, Norve vY sair) ali mYktYblYrin maliyyYlY_dirilmYsi bir tYlYbYyY d_Yn xYrci mYyyYnlY_dirilmYklY hYyata keirilir. HYmin sulla maliyyYlY_mY zaman1 ixtisaslar1n xsusiyyYtlYri nYzYrY al1n1r. Btn bunlar hkumYt tYrYfindYn ixtisaslar zrY adamba_1na d_Yn mvafiq tYhsil haqq1n1n mYyyYnlY_dirilmYsini tYlYb edir. BelY bir mexanizmin tYtbiqi ali tYhsildY keyfiyyYtin tYmin olunmas1na, ali tYhsil mYssisYlYri aras1nda rYqabYtin yarad1lmas1na, ayr1lan vYsaitin tam sYmYrYli vY mYqsYdli istifadYsinY, vYsaitlYrin ayr1lmas1 prosesindY subyektivliyY yol verilmYmYsinY, tYlYbYlYr n stimul yaratmaa xidmYt edir . Yeni maliyyYlY_mY mexanizminY keid dvlYt sifari_i ilY ali tYhsil mYssisYlYrinin bakalavriat vY magistratura sYviyyYlYrindY kadr haz1rl11nda mvafiq qaydalar1n da haz1rlanmas1n1 tYlYb edirdi. Bununla YlaqYdar  AzYrbaycan Respublikas1nda ali tYhsil mYssisYlYrindY yeni maliyyYlY_mY mexanizminin tYtbiqi ilY bal1 dvlYt sifari_i ilY ali tYhsil mYssisYlYrinin bakalavriat vY magistratura sYviyyYlYrindY kadr haz1rl11n1n maliyyYlY_dirilmYsi qaydalar1 i_lYnib haz1rland1 vY tYsdiq n NazirlYr KabinetinY tYqdim olundu. SYnYddY hYr nvbYti il n ayr1-ayr1 ixtisaslar zrY ali tYhsil mYssisYlYrinin bakalavriat vY magistratura sYviyyYlYrinin dvlYt sifari_i Ysas1nda tYlYbY qYbulunun proqnozunun haz1rlanmas1 mexanizminin, adamba_1na maliyyYlY_mYnin hYcminin mYyyYnlY_dirilmYsi, dvlYt sifari_i YrivYsindY tYhsilalanlar1n mYyyYnlY_dirilmYsi, maliyyYlY_mYnin _YrtlYri, onun sYmYrYli istifadYsi z Yksini tapm1_d1r. Burada habelY TYhsil Nazirliyi ilY tYhsil mYssisYlYri aras1nda vY tYhsilalanla tYhsil mYssisYsi aras1nda mqavilYlYrin balanma mexanizmi vY onun nmunYsi dY verilmi_dir. HYmin sYnYddY dvlYt sifari_i Ysas1nda maliyyYlY_mYnin hans1 hallarda dayand1r1lmas1, ondan mYhrum edilmY, dYni_li Ysaslarla tYhsil alanlar1n vY yksYk gstYricilYrY nail olanlar1n dvlYt hesab1na tYhsil almalar1 n imkan yarad1lmas1 mYsYlYlYri dY yer alm1_d1r. Ali mYktYblYr zrY bYzi ixtisaslara olan inhisar1l11n aradan qald1r1lmas1 ilY bal1 tYdbirlYrin grlmYsi dY zYruridir. Bundan YlavY, ali mYktYblYrin bdcYdYnkYnar vYsaitlYrin idarY olunmas1nda sYlahiyyYtlYri art1r1lmal1d1r. Bu bax1mdan bdcYdYnkYnar vYsaitlYr zrY gYlir vY xYrclYr smetalar1n1n tYsdiq edilmYsi, il YrzindY bdcYdYnkYnar vYsaitlYr zrY gYlir vY xYrclYrin drstlY_dirilmYsi prosedurlar1n1n sadYlY_dirilmYsi, bu sYlahiyyYtlYrin ali mYktYblYrY verilmYsi vY ilin sonunda bdcYdYnkYnar vYsaitlYr zrY gYlirlYrin dvlYt bdcYsinY silinmYmYsi vY bu vYsaitin nvbYti ilY keirilmYsi mYqsYdYmvafiq hesab edilir. Ali tYhsil mYssisYlYrindY yeni maliyyYlY_mY mexanizminin tYtbiqi dvlYt ali mYktYblYrinY dYni_li Ysaslarla qYbul olan vY mvcud qaydalara YsasYn dYni_dYn azad edilYn mYcburi kkn statuslu tYlYbYlYrin tYhsil haqlar1n1n dvlYt bdcYsinin vYsaiti hesab1na dYnilmYsinY zYrurYt yaratm1_d1r. MYlumat n qeyd edYk ki, TYhsil Nazirliyinin tabeliyindY olan ali tYhsil mYssisYlYrinY tYkcY 2010-2011-ci tYdris ilindY qYbul olmu_ 15386 tYlYbYdYn 1636-s1 mYcburi kkn statuslu tYlYbYlYrdir vY onlar1n tYhsil haqlar1 mumilikdY 1 689 200 manat tY_kil edir ki, bu da dvlYt ali tYhsil mYssisYlYri n hYr il xeyli mYblYdY bdcYdYnkYnar gYlirlYrin itirilmYsi demYkdir. Lakin Prezident 0lham liyevin  AzYrbaycan Respublikas1n1n dvlYt ali tYhsil mYssisYlYrindY dYni_li Ysaslarla tYhsil alan mYcburi kknlYrin tYhsil xYrclYrinin dYnilmYsi haqq1nda imzalad11 SYrYncamla qeyd olunan problem art1q z hYllini tapm1_d1r. BelY ki, SYrYncama YsasYn 2011-2012-ci tYdris ilindYn etibarYn dvlYt ali tYhsil mYssisYlYrinin bakalavriat vY magistratura tYhsil sYviyyYlYrinY yeni qYbul olunmu_ vY dYni_li Ysaslarla tYhsil alan mYcburi kkn statusu olan AzYrbaycan Respublikas1 vYtYnda_lar1n1n tYhsil mddYti YrzindY tYhsil haqq1 AzYrbaycan Respublikas1 NazirlYr Kabinetinin 2010-cu il 25 iyun tarixli 120 nmrYli qYrar1 ilY tYsdiq edilmi_ tYhsil xYrclYri miqdar1nda dvlYt bdcYsinin vYsaiti hesab1na dYnilYcYkdir. NYticYdY dvlYt ali tYhsil mYssisYlYri mYcburi kkn statuslu vY dYni_dYn azad olunan tYlYbYlYrin tYhsil xYrclYrinin dYnilmYsi ilY bal1 ayr1lacaq bdcY vYsaitlYri hesab1na ali tYhsil mYssisYlYrinin maliyyY vYziyyYti daha da yax_1la_acaqd1r. Yeni maliyyYlY_mY mexanizminin tYtbiqi nYticYsindY dvlYt ali tYhsil mYssisYlYrinin sYlahiyyYtlYrinin art1r1lmas1, eyni zamanda onlar1n bu istiqamYtdY mYsuliyyYtlYrini dY art1r1r. BelY ki, ali mYktYblYr son nYticYdY tYhsildY keyfiyyYtin yksYldilmYsinY nail olmaq n mvcud resurslardan, hYminin YldY edilYn maliyyY resurslar1ndan daha sYmYrYli, rasional _YkildY istifadYni tYmin etmYlidirlYr.Bu bax1mdan ali tYhsildY yeni maliyyYlY_mY mexanizmi ilY YlaqYdar tYtbiq olunan yeniliklYr ali tYhsil mYssisYlYrinin qar_1s1nda mhm vYzifYlYr qoyur . AzYrbaycanda tYhsilin maliyyYlY_dirilmYsi sahYsindY mtYrYqqi metodlar1n tYtbiq edilmYsi ilk YvvYl mumi tYhsildY s1nan1b. BelY ki, Dnya Bank1n1n texniki vY maliyyY dYstYyi ilY TYhsil Nazirliyi tYrYfindYn hYyata keirilYn TYhsil Sektorunun 0nki_af1 LayihYsi zrY 3 pilot rayonunda-0smay1ll1da, Ucarda vY ^irvan _YhYrindY adamba_1na maliyyYlY_dirmY mexanizminin tYtbiqinin s1naqdan keirilmYsi vY islahatlar1n ikinci mYrhYlYsindY bu mexanizmin btn lkYyY tYtbiq edilmYsi nYzYrdY tutulub:  LayihYnin icra plan1na YsasYn 3 pilot rayonunun 59 mumi tYhsil mYktYbindY adamba_1na maliyyYlY_dirmYnin hYyata keirilmYsi ilY bal1 hYmin mYktYblYrin hYr biri n ayr1ca xYzinY hesablar1 a1l1b, mstYqil mhasibatl1qlar1 yarad1l1b, seilmi_ beynYlxalq vY milli mYslYhYtilYrin dYstYyi ilY _agirdba_1na maliyyYlY_dirmY dsturu haz1rlan1b. Bundan YlavY, tYtbiq olunacaq yeniliklYrlY YlaqYdar pilot rayonlar1n mYktYblYrinin direktorlar1, mhasiblYri ilY mtYmadi yrYdici seminarlar, mY_YlYlYr keirilib, onlarla yeni mexanizmin tYtbiqi vY istifadY qaydalar1 ilY YlaqYdar mvafiq i_lYr apar1l1b. Mvafiq haz1rl1q vY s1naq i_lYri apar1ld1qdan sonra pilot mYktYblYrindY _agirdba_1na maliyyYlY_dirmYnin icras1na ba_lan1lmas1 vY bu mexanizmin hquqi Ysas1n1 tYmin etmYk mYqsYdilY TYhsil Sektorunun 0nki_af1 LayihYsinin MaliyyYlY_dirmY vY bdcY islahatlar1 alt-komponentinin icras1 haqq1nda NazirlYr Kabinetinin qYrar1 qvvYyY minib. Qeyd olunan qYrara YsasYn pilot mYktYblYrin bdcYlYrinin tYrtibi mvafiq qaydada _agirdba_1na maliyyYlY_dirmY dsturu ilY hYyata keirilsY dY, mYktYblYr tam maliyyY mstYqilliklYrini tYmin edYn bir s1ra sYlahiyyYtlYri YldY edY bilmYdilYr. NYticYdY islahat layihYsi YrivYsindY pilot rayonlar1 kimi seilmi_ ^irvan _YhYri, 0smay1ll1 vY Ucar rayonlar1n1n mYktYblYrindY maliyyY islahatlar1 nYzYrdY tutulan _YkildY tam deyil, qismYn hYyata keirildi vYnprv ^ b  6òòòòÅÅòÅq^qK$hhSCJOJQJaJmH sH $hhSCJOJQJaJmH,sH,'hhS5CJOJQJaJmH,sH,0hKrhS5B*CJOJQJaJmH,phsH,'hKrh]+5CJOJQJaJmH,sH,!hS5CJOJQJaJmH,sH,'hKrhS5CJOJQJaJmH,sH,*hKrhS5;CJOJQJaJmH,sH,$hj.<5;CJOJQJaJmH,sH,prv   8$%**, $da$gd]+$d`a$gd]+ dgd]+ dgd]+$ d`a$gd]+$ da$gd]+668!@!B!D!F!$"&"p"r"""##$$%%)(***+,,d-f---.. /"//214111D2F266@=مuhKrhS5CJaJmH sH hKrhSCJaJmH sH 'hhS5CJOJQJaJmH sH $hhSCJOJQJaJmH sH hhSCJOJQJaJhKrhSCJOJQJaJ'hKrhS5CJOJQJaJmH sH $hKrhSCJOJQJaJmH sH .,f--."/411F26B=nANEMR]f~nqqz{Z{{0|@~*$ & F^a$gd]+$d`a$gd]+@=B=lAnALENEMMRR]]ff|n~nqqqqzzz{X{Z{{{.|0|>@|~(*ΑБƕȕܕޕɹ륔'hhS5CJOJQJaJmH,sH,!h]+5CJOJQJaJmH,sH,'hhS5CJOJQJaJmH sH hKrhS5CJaJmH sH hKrhSCJaJmH sH $hKrhSCJOJQJaJmH sH 'hKrhS5CJOJQJaJmH sH .*Б.Җ~,r$$1d`1a$gd]+$ 1d`1a$gd]+ dgd]+$ da$gd]+$d`a$gd]+.ЖҖ|~*,Fpr "$z|LNNP۴ǴǴǴǴǴǴǴǴǴǴǴǴǴǴǴǴǴǴǴǴǴǴ'hKrhS5CJOJQJaJmH,sH,$hKrhSCJOJQJaJmH,sH,$hhSCJOJQJaJmH,sH,'hhS5CJOJQJaJmH,sH,'hhS5CJOJQJaJmH sH hhS5CJOJQJaJ7|NPh<Rt fhN$d`a$gd]+$ 1d`1a$gd]+zfh:<PRrt.Tv dffhLNHJűűűű؝؝v'hhS5CJOJQJaJmH sH $hhSCJOJQJaJmH sH 'hhS>*CJOJQJaJmH,sH,'hKrhS5CJOJQJaJmH,sH,$hKrhSCJOJQJaJmH,sH,$hhSCJOJQJaJmH,sH,'hhS5CJOJQJaJmH,sH,.NJZ6r\t$d`a$gd]+ $da$gd]+$d`a$gd]+~ ",.HJbhjlrtƲo0hKrhS5B*CJOJQJaJmH phsH %hKrhSB*CJOJQJaJph-hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH 'hKrhS5CJOJQJaJmH sH $hKrhSCJOJQJaJmH sH 'hhS5CJOJQJaJmH sH $hhSCJOJQJaJmH sH + DFZ\ "$,.24LNPRVX\^hj~ (*%hKrhSB*CJOJQJaJph-hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH T*2482468<>BDXZ^`hjlnvx"³Ÿ³³³³'hKrhS5CJOJQJaJmH sH hKrhSCJOJQJaJ$hKrhSCJOJQJaJmH sH %hKrhSB*CJOJQJaJph-hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH 9>@PR\^fhrxz|"$NPTX`bfhln~ннннннннннннннннннннннннннннннЪ$hKrhSCJOJQJaJmH sH %hKrhSB*CJOJQJaJph-hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH 0hKrhS5B*CJOJQJaJmH phsH ?68*,BDJLhjlnprz|ʳ(hKrhSB*CJOJQJ]aJph0hKrhSB*CJOJQJ]aJmH phsH -hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH 'hKrhS5CJOJQJaJmH sH $hKrhSCJOJQJaJmH sH hKrhSCJOJQJaJ4*,.024>@BDTVbdpr 028:@BDFHJ^`npxz~(hKrhSB*CJOJQJ]aJph0hKrhSB*CJOJQJ]aJmH phsH S &(,0<>XZlnprz| BDFHJLPRjlz|ҹ0hKrhS5B*CJOJQJaJmH phsH 0hKrhSB*CJOJQJ]aJmH phsH (hKrhSB*CJOJQJ]aJphINPfhlntv~*,048:<>^`lnprtv|~6hKrhS5B*CJOJQJ\]aJmH phsH (hKrhSB*CJOJQJ]aJph0hKrhSB*CJOJQJ]aJmH phsH H&(468:<>BDJLdfhjlnxz|~LNVXZ\^`jlnprt(hKrhSB*CJOJQJ]aJph0hKrhSB*CJOJQJ]aJmH phsH O .0DFnp|~68BDhjlnrt˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶(hKrhSB*CJOJQJ]aJph0hKrhSB*CJOJQJ]aJmH phsH 6hKrhS5B*CJOJQJ\]aJmH phsH H"$&*<> *,468<RTfhjn 68:<^`fhlnpҶ6hKrhS5B*CJOJQJ\]aJmH phsH 0hKrhSB*CJOJQJ]aJmH phsH (hKrhSB*CJOJQJ]aJphHprt"$@BFHPR^`dhnp~ Z\`brtxz~϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶϶0hKrhSB*CJOJQJ]aJmH phsH (hKrhSB*CJOJQJ]aJph6hKrhS5B*CJOJQJ\]aJmH phsH H  *,.08:DHLNZ\dfhjxz~ npz|6hKrhS5B*CJOJQJ\]aJmH phsH (hKrhSB*CJOJQJ]aJph0hKrhSB*CJOJQJ]aJmH phsH H248:<>~ .024FHhjln(*>@\6hKrhS5B*CJOJQJ\]aJmH phsH (hKrhSB*CJOJQJ]aJph0hKrhSB*CJOJQJ]aJmH phsH H\^bd$&68:<@B^`bdvx ®®®®®®®®®®®®®®-hhS5CJOJQJ\]aJmH sH 'hhSCJOJQJ]aJmH sH hhSCJOJQJ]aJ0hKrhSB*CJOJQJ]aJmH phsH (hKrhSB*CJOJQJ]aJph;68NPRTZ^ln "$(*248:bdrtxz46FHLN-hhS5CJOJQJ\]aJmH sH 'hhSCJOJQJ]aJmH sH hhSCJOJQJ]aJMN|~DFLNZ\jl &(<>DFHJRTVX뫖(hKrhSB*CJOJQJ]aJph0hKrhSB*CJOJQJ]aJmH phsH -hhS5CJOJQJ\]aJmH sH hhSCJOJQJ]aJ'hhSCJOJQJ]aJmH sH ;Xrt$&*,46fhlnvxz|(*,0DFNPhj6hKrhS5B*CJOJQJ\]aJmH phsH (hKrhSB*CJOJQJ]aJph0hKrhSB*CJOJQJ]aJmH phsH HDFHJXZ`b "$&(*DFZ\  &(,0BFL(hKrhSB*CJOJQJ]aJph0hKrhSB*CJOJQJ]aJmH phsH SLPhjrt  "$(*.026HJNPZ\rt|"$@Ҷ6hKrhS5B*CJOJQJ\]aJmH phsH 0hKrhSB*CJOJQJ]aJmH phsH (hKrhSB*CJOJQJ]aJphH@BFHtv  : < > @ F H d f ~                    H J Z \ ^ b r t z | ~           0hKrhSB*CJOJQJ]aJmH phsH (hKrhSB*CJOJQJ]aJphLt R2|`>dv n$1d`1a$gd]+$ & Fd^a$gd]+$d`a$gd]+      , . 2 4 > @ V X \ ^                               & ( * , . 0 @ D N P R T V Z d f    ˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶˶(hKrhSB*CJOJQJ]aJph0hKrhSB*CJOJQJ]aJmH phsH 6hKrhS5B*CJOJQJ\]aJmH phsH @                      " $ ( : < @ B R T Z \ f h j l x |                    $8:FJLNPRXZhhSCJOJQJ]aJ'hhSCJOJQJ]aJmH sH O "JLNPRTnprt$&*.0468BFHJPRhhSCJOJQJ]aJ'hhSCJOJQJ]aJmH sH -hhS5CJOJQJ\]aJmH sH M 02z|^`<>bdtv ln۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱hhS5CJOJQJaJhhSCJOJQJaJ%hhS5CJOJQJ\]aJ-hhS5CJOJQJ\]aJmH sH hhSCJOJQJ]aJ'hhSCJOJQJ]aJmH sH 68D !!"##$:%&()p+2,-./12z4$ & F^a$gd]+$1d`1a$gd]+ dgd]+ $da$gd]+68BD   !!!!""####$$8%:%&&(())n+ɹ{dKd0hKrhS5B*CJOJQJaJmH,phsH,-hKrhSB*CJOJQJaJmH,phsH,'hhS5CJOJQJaJmH,sH,$hhSCJOJQJaJmH,sH,hhS5CJaJhhSCJaJhhS5CJOJQJaJhhSCJOJQJaJ$h]+hSCJOJQJaJmH,sH,'h]+hS5CJOJQJaJmH,sH,n+p+0,2,--..//1122x4z4N6P699:: ;;t;v;f<h<=<>>>????AA6B8BCC*D,DFJrrrrr'hhS5CJOJQJaJmH,sH,$hhSCJOJQJaJmH,sH,hhS5CJaJhhSCJaJ hKrhS5B*CJaJphhKrhSB*CJaJph-hKrhSB*CJOJQJaJmH,phsH,0hKrhS5B*CJOJQJaJmH,phsH,,z4P69:;v;h<>>??A8BC,DJJnK"QR$d`a$gd]+m$$d`a$gd]+m$ dgd]+m$$d`a$gd]+$ & F^a$gd]+$1d`1a$gd]+JJJJnK Q"QRRccooz¦Ħ"$缩zgSgSg@>@U$hvR<hSCJOJQJaJmH,sH,'hhmhS5CJOJQJaJmH,sH,$hhmhSCJOJQJaJmH,sH,/hKrhS5CJOJQJaJmH,nHsH,tH,hKrhSCJOJQJaJmH,nHsH,tH$hKrhSCJOJQJaJmH,sH,'hKrhS5CJOJQJaJmH,sH,-hKrhSB*CJOJQJaJmH,phsH,0hKrhS5B*CJOJQJaJmH,phsH,RcoĦ$&(,`5@D~JMM*NNOPzQQR.S$ & F^a$gd]+$d`a$gd]+m$$d`a$gd]+$d`a$gd]+m$ yaln1z 3 pilot rayonla mYhdudla_d1. Lakin bu islahatlar1n miqyas1n1n geni_lYndirilmYsi vY qeyd olunan problemlYrin aradan qald1r1lmas1 mYqsYdilY TYhsil Nazirliyi tYrYfindYn TYhsil Sektorunun 0nki_af1 zrY 0kinci LayihY (2009-2014) YrivYsindY YvvYlki layihYdY ba_lan1lm1_ maliyyY islahatlar1n1n davam etdirilmYsi qYrara al1n1b . TYhsil Nazirliyi maliyyY islahatlar1n1n, elYcY dY mYktYb _YbYkYsinin rasionalla_d1r1lmas1 tYdbirlYrinin respublikan1n btn mumi tYhsil mYktYblYrindY hYyata keirilmYsini zYruri hesab edir vY bu istiqamYtdY i_lYrin davam etdirilmYsi niyyYtindYdir. Bununla YlaqYdar olaraq  DvlYt mumi tYhsil mYssisYlYrindY yeni maliyyYlY_mY mexanizminin tYtbiqi vY mYktYblYrin _YbYkYsinin rasionalla_d1r1lmas1 tYdbirlYri barYdY mvafiq sYnYd layihYsi haz1rlanm1_d1r. tYn Ysrin 90-c1 illYrinin YvvYllYrindYn AzYrbaycanda tYhsil sahYsindY islahatlar haqq1nda bir ox mzakirYlYr apar1lsa da, islahat1n konsepsiyas1, hYyata keirilmY mexanizmi olmad11 n bu istiqamYtdY i_lYr sistemli, planl1 _YkildY apar1lmam1_ vY epizodik xarakter da_1m1_d1r. Yaln1z 1999-cu ildY AzYrbaycan Respublikas1 Prezidenti tYrYfindYn  AzYrbaycan Respublikas1n1n tYhsil sahYsindY 0slahat Proqram1 tYsdiq olunduqdan sonra btn tYhsil sistemindY, o cmlYdYn ali tYhsil pillYsindY islahatlar1n mYqsYdynl vY planauyun apar1lmas1na ba_lan1lm1_d1r. HYmin Proqrama mvafiq olaraq digYr pillYlYrdY olduu kimi ali tYhsildY dY struktur dYyi_ikliklYri apar1lm1_, mYssisYlYrin _YbYkYsi optimalla_d1r1lm1_, mtYxYssis haz1rl11n1n strukturuna yeni ixtisaslar YlavY olunmu_dur.TYhsil mYssisYlYrinY xeyli mstYqillik vY geni_ sYlahiyyYtlYr verilmi_, bir s1ra ali mYktYblYr z fYaliyyYtlYrini znidarYetmY prinsipi Ysas1nda qurmu_dur. HYmin ali mYktYblYrin dvlYt bdcYsindYn ayr1ca sYtirlY maliyyYlY_dirilmYsi 2001-ci ildYn etibarYn hYyata keirilir. lkY qanunvericiliyinY uyun olaraq, 2000-ci ildYn etibarYn mlkiyyYt formas1ndan vY tabeliyindYn as1l1 olmayaraq, tYhsilin keyfiyyYtinY nYzarYt sYlahiyyYti AzYrbaycan Respublikas1n1n TYhsil NazirliyinY verildikdYn vY ali vY orta ixtisas tYhsili mYssisYlYrinin attestasiyas1 vY akkreditasiyas1n1 tYnzimlYyYn mvafiq normativ-hquqi akt tYsdiq edildikdYn sonra q1sa mddYt YrzindY tYhsilin keyfiyyYtinY nYzarYt mexanizmi yarad1lm1_, ilk mYrhYlYdY tYlYbYlYrin biliyinin qiymYtlYndirilmYsi zrY yeni mexanizmin tYtbiqinY eksperiment _YklindY ba_lan1lm1_d1r. Haz1rda bu sistem, demYk olar ki, btn ali tYhsil mYssisYlYrini YhatY edir. Onu da qeyd edYk ki, haz1rk1 _YraitdY Avropa lkYlYri tYhsil sistemlYrinin inteqrasiyas1 vY mumavropa ali tYhsil mYkan1n1n formala_d1r1lmas1 xsusi aktuall1q kYsb edir. Bu bax1mdan hYyata keirilYn tYdbirlYr aras1nda Bolonya prosesi nYmli yer tutur. Respublikam1z 2005-ci ildY Bolonya prosesinY qo_ulmu_ vY bununla da faktiki olaraq ali tYhsildY apar1lacaq islahatlar1n konturlar1 mYyyYnlY_dirilmi_dir. Bolonya BYyannamYsinin mddYalar1n1 hYyata keirmYk n 2006-2010-cu illYri YhatY edYn mvafiq TYdbirlYr Plan1 haz1rlan1b tYsdiq edilmi_dir. Plana uyun olaraq,  Bakalavr haz1rl11n1n mYzmununa vY sYviyyYsinY qoyulan minimum dvlYt tYlYblYrinin strukturu tYsdiq edilmi_ vY buna mvafiq istiqamYtlYr zrY yeni dvlYt tYhsil standartlar1 haz1rlanm1_d1r. Bununla YlaqYdar ali tYhsildY kredit sisteminin tYtbiqinY zYrurYt yaranm1_d1r. HYmin sistemin tYtbiqi ilY bal1 hquqi normativ bazan1n yarad1lmas1 istiqamYtindY bir ox xarici lkYlYrin tYcrbYsi yrYnilmi_,  Ali tYhsil mYssisYlYrindY kredit sistemi ilY tYdrisin tY_kili barYdY nmunYvi sasnamY haz1rlan1b tYsdiq edilmi_, grlYcYk i_lYrin hYcminin geni_liyi nYzYrY al1naraq, ilkin mYrhYlYdY bir neY ali mYktYbdY eksperiment _YklindY kredit sisteminin tYtbiq olunmas1 qYrara al1nm1_d1r. 2006-2007-ci tYdris ilindY 10 ali mYktYbdY ba_lanan eksperiment art1q 21 dvlYt ali mYktYbini YhatY etmi_dir. Son illYrdY ali tYhsilin i_YgtrYnlYrlY YlaqYsinin geni_lYndirilmYsi, xsusilY dY onlar1n hYm qanunvericilik vY hYm dY tYhsil proqramlar1n1n inki_af1 sahYsindY i_tirak1 xeyli qYnaYtbYx_dir. Lakin sosial-praktiki vY iqtisadi sahYdY mvcud vYziyyYtin tYhlili gstYrir ki, ali tYhsilin mYzmunu ilY tYlYb olunan biliklYr aras1ndak1 uyunsuzluq dnyada qlobal bhran sYviyyYsi kimi xarakterizY olunur, hYtta bir ox inki_af etmi_ lkYlYrdY Yn yax_1 halda kadr haz1rl11 iqtisadiyyat1n kemi_ mYrhYlYsinY uyun apar1l1r. Bununla YlaqYdar ali tYhsil sisteminin inki_af1 n btn mmkn innovasiya potensial1n1 vY resurslar1 zYruri inki_af istiqamYtlYrinY sYfYrbYr etmYdYn mvcud vYziyyYtin dYyi_dirilmYsinY nail olmaq qeyri-mmkndr. Bu bax1mdan tYhlil gstYrir ki, respublikan1n ali tYhsil sistemindY bir s1ra problemlYr mvcuddur. BelY ki, ilk nvbYdY, qeyd etmYk laz1md1r ki, AzYrbaycanda kadr haz1rl11 strukturu YmYk bazar1n1n tYlYbat1na uyun gYlmir vY elmi-tYdqiqatlar1n nYticYlYrinin ali tYhsilY inteqrasiyas1 zYifdir. DigYr tYrYfdYn, ali tYhsilY ayr1lan vYsaitlYr sYmYrYsiz istifadY olunur. Bununla yana_1, ali mYktYblYrin kadr potensial1 vY mYllimlYrin ixtisasart1rma tYhsili masir tYlYblYrY cavab vermir, ali mYktYb tYlYbYlYri vY mYzunlar1n1n haz1rl1q sYviyyYsi onlar1n dnya tYhsil mYkan1na evik inteqrasiyas1na imkan vermir. Sahibkarl1q subyektlYrinin kadr haz1rl11 prosesinin maliyyYlY_dirilmYsindY i_tirak1n1n a_a1 sYviyyYdY olmas1na tYsir gstYrYn amillYrdYn biri bu istiqamYtdY stimulla_d1r1c1 mexanizmin olmamas1d1r. TYdqiqat gstYrir ki, mYssisYlYrin kadr haz1rl11na vY elmi-tYdqiqat i_lYrinY YkdiklYri xYrclYr olduqca a_a1 sYviyyYdYdir. Dorudan da kadr haz1rl11 siyasYtindY ciddi at1_mazmazl1qlar vard1r. Bunlara: ali tYhsilin mYzmununu masir standartlara tam cavab vermYmYsi; bir s1ra ixtisaslar zrY hYlY dY tYdris planlar1nda qeyri-ixtisas fYnlYrinin mvcudluu; tYhsilin keyfiyyYtinin idarY olunmas1 ilY bal1 tYtbiq olunan akkreditasiya sisteminin tYhsil mYssisYlYrini tam YhatY etmYmYsi; ali tYhsil mYssislYrindY marketinq xidmYtinin olmamas1; mYllimlYrin ixtisasart1rma tYhsilinin masir tYlYblYrY cavab vermYmYsi; elmi-pedaqoji vY elmi tYdqiqat YmYyinin kifayYt qYdYr stimulla_d1r1lmamas1; kadr haz1rl11n1n YmYk bazar1n1n tYlYblYri ilY hYlY uzla_mamas1; mvcud maliyyYlY_mY mexanizminin kifayYt qYdYr cYmYrYli olmamas1; ixtisasart1rma tYhsili zrY maliyyYlY_mY mexanizminin kifayYt qYdYr sYmYrYli olmamas1; tYhsil mYssisYlYrin daha ox nYzYri biliklYrY istinad edilmYsi; ixtisasart1rma vY yenidYnhaz1rlanma tYhsilinin dnya tYcrbYsinY uyun haz1rlanm1_ masir model vY mexanizmlYrinin sYmYrYli tYtbiq olunmamas1 vY s. Btn bunlar sahibkarl1q subyektlYrini elmY vY tYhsilY investisiya mara1n1 zYiflYdir. MYhz bu ciddi problemlYrin aradan qald1r1lmas1 mYqsYdilY qYbul olunmu_  2009-2013-c illYrdY AzYrbaycan Respublikas1n1n ali tYhsil sistemindY islahatlar zrY DvlYt Proqram1 n1n Ysas mYqsYdi lkYnin ali tYhsilinin Avropa tYhsil mYkan1na inteqrasiyas1ndan, onun mYzmununun Bolonya prosesinin prinsiplYrinY uyun qurulmas1ndan, cYlbedici vY rYqabYt qabiliyyYtliliyinin tYmin edilmYsindYn, lkY iqtisadiyyat1n1n inki_af tYlYblYrinY uyun ali tYhsilli kadrlara yaranan tYlYbat1n dYnilmYsindYn, habelY informasiya cYmiyyYtinin vY biliklYrY Ysaslanan iqtisadiyyat1n tYlYblYrinY uyun olaraq kadr potensial1n1n yarad1lmas1ndan, Yhalinin masir tYlYblYrY cavab verYn ali tYhsil almaq imkanlar1n1n tYmin edilmYsi n iqtisadi vY sosial bax1mdan sYmYrYli ali tYhsil sisteminin formala_d1r1lmas1ndan ibarYtdir. DvlYt Proqram1 YrivYsindY islahatlar1n Bolonya BYyannamYsinY vY beynYlxalq tYhsil tYcrbYsinY uyun olaraq, ali tYhsilin normativ hquqi bazas1n1n yenilY_dirilmYsi, ali tYhsilin mYzmununun vY tYlim texnologiyalar1n1n tYkmillY_dirilmYsi, ali tYhsil mYssisYlYrinin strukturunun vY btvlkdY onun idarY olunmas1 sisteminin masir tYlYblYr bax1m1ndan modernlY_dirilmYsi, ali tYhsildY keyfiyyYtin tYmin olunmas1, ali tYhsildY kadr haz1rl11, ali tYhsil mYssisYlYrindY elmi-tYdqiqat i_lYrinin masir tYlYblYrY uyun qurulmas1, ali tYhsilin maddi-texniki bazas1n1n masirlY_dirilmYsi, ali tYhsilin iqtisadiyyat1n1n yeni mexanizmlYrinin yarad1lmas1 vY tYtbiqi istiqamYtindY apar1lmas1 nYzYrdY tutulmu_dur. Masir dvrdY lkYdY ali tYhsil sahYsindY islahatlar1n Ysas istiqamYtlYrinY ali tYhsilin mYzmunu ilY tYlYb olunan biliklYr aras1ndak1 uyunsuzluun aradan qald1r1lmas1, kadr haz1rl11 strukturunun YmYk bazar1n1n tYlYbat1na uyunla_d1r1lmas1, ali mYktYblYrin kadr potensial1n1n masir tYlYblYr sYviyyYsinY qald1r1lmas1 n tYdbirlYrin grlmYsi, lkYnin ali mYktYblYri ilY dnyan1n apar1c1 ali tYhsil mYssisYlYri aras1nda YmYkda_l11n inki_af etdirilmYsi mYsYlYlYri daxildir. FikrimizcY, elm vY tYhsilin inteqrasiyas1n1 tYmin etmYk n ali tYhsil mYssisYlYrinin nYzdindY elmi-tYdqiqat institutlar1n1n, iri laboratoriyalar1n, konsaltinq vY mhYndislik xidmYtlYri gstYrYn blmYlYrin yarad1lmas1 mYqsYdYuyundur. Son illYrdY tYhsilin, insan kapital1n1n, informasiya texnologiyalar1n1n inki_af1na xsusi diqqYtin ayr1lmas1 lkYmizin innovativ inki_af perspektivlYrinY geni_ imkanlar yarad1r. 0qtisadi inki_af1n haz1rki mYrhYlYsindY AzYrbaycanda ali tYhsil sisteminin inki_af1 vY Avropa tYhsil mYkan1na inteqrasiyas1, Milli ElmlYr Akademiya sisteminin inki_af1, Regional 0nnovasiya Zonalar1n1n (R0Z) yarad1lmas1,  Elektron AzYrbaycan v.s. istiqamYtdY DvlYt Proqramlar1n1n haz1rlanmas1 bu aspektdY at1lan Yn mhm add1mlardand1r. Dinamik inki_af edYn bir system kimi ali mYktYb haz1rda qlobal tYhsil sisteminin baza prinsiplYrinin varisliyini vY tYhsilin lokal xsusiyyYtlYrini nYzYrY almaqla fYaliyyYt gstYrir. O, strateji xarakterli dvlYt layihYlYrinin, mxtYlif dvlYt proqramlar1n1n realla_mas1nda sYmYrYli tYkliflYr verY bilYn vY onlar1n icras1nda fYal i_tiraka qadir ola bilYn bir qurum kimi fasilYsiz tYhsilin mhm elementi olaraq lkYnin milli tYhlkYsizliyinin mhm amillYrindYn say1l1r. lkYnin innovativ inki_af1 perspektivi yeni d_ncYli kadrlar1n haz1rlanmas1n1, bu amil isY z nvbYsindY lkYnin tYhsil sisteminin innovativ inki_afini tYlYb edir. Bu mYqsYdlY tYhsil sistemindY innovativ tYhsil ideyalar1 geni_ tYtbiq edilmYlidir. 0nnovativ tYhsil 0nnovativ UniversitetlYrdY reallasa bilYr. 0nnovativ Universitetin tYhsil sistemi masir elmi tYdqiqatlara a1q olmal1d1r. BelY Universitetin tYdris plan1nda tYlYbY vY magistrlYrY mxtYlif layihYlYrin haz1rlanmas1 vY idarYedilmYsi zrY praktik vYrdislYr as1layan fYnnlYr verilir, aktual mYsYlYlYr zrY treninqlYr tY_kil edilir, onlara istehsalat vY elmi tYdqiqat tY_kilatlar1nda tYcrbYkemY imkanlar1 yarad1l1r. TYdris prosesinin texnoloji tYminat1 elmin masir sYviyyYsinY uygun olmal1d1r. TYhsil fYaliyyYtinin innovativ ink_af1n1 tYmin etmYk n a_ag1dak1 proseslYrin sinxron icras1 zYruridir: a) tYlYbYlYrin z gYlYcYk pe_Y fYaliyyYtlYrinY ( iqtisadiyyat1n mxtYlif sektorlar1na) dair real layihYlYr haz1rlamas1; b) TYtbiqi vY fundamental xarakterli tYdqiqatlar1n apar1lmas1; c) TYlYbYlYrY tYdris kurslar1n1 semYyY imkan verYn tYhsil texnologiyalar1n1n tYtbiqi. 0nnovativ tYhsil, tYhsilin fundamentall1g1n1 inkar etmir, YksinY onu daha da ink_af etdirmYyi tYlYb edir. Masir texnologiyalar sahYsindY innovativ fYaliyyYt tYbiYt_nasl1q vY riyazi elmlYr zrY fundamental haz1rl1q tYlYb edir. Bu mYnada innovativ UniversitetlYrdY tYhsilin fundamentall1g1na diqqYt yetirmYk zYruridir. UniversitetdY elmi sYviyyYni yksYltmYk , onun iqtisadiyyatla YlaqYsini tYmin etmYk n Universiteti innovativ infrastrukturunu ink_af etdirmYk laz1md1r. DvlYtin tYhsil prosesinY innovasiyalar1n tYtbiqinin stimulla_d1r1lmas1 msabiqY seimlYrinin apar1lmas1 yolu ilY hYyata keirilY bilYr. 0nnovasiyal1 tYdris proqramlar1n1 tYtbiq edYn ali tYhsil mYssisYlYri aras1nda msabiqYlYrin apar1lmas1n1n mYqsYdi daha effektiv ali tYhsil mYssisYlYrinin seilmYsi vY onlara dvlYt kmYyinin gstYrilmYsi say1l1r. DvlYt kmYyi subsidiyalar1n, qrantlar1n verilmYsi yolu ilY realla_d1r1la bilYr. Ali tYhsil mYssisYlYrinY dvlYt dYstYyinin Ysas mYqsYdi ali mYktYbdY innovasiya fYaliyyYtinin, elYcY dY biliklYrY Ysaslanan iqtisadiyyat1n formala_mas1n1 tYmin edY bilYn elmin inki_af1d1r. Bu cr dvlYt dYstYyinY hYminin lkYnin, onun ali tYhsil mYssisYlYri yerlY_Yn ayr1-ayr1 regionlar1n1n iqtisadi vY sosial potensial1n1n inki_af1 mYsYlYlYrinin hYlli, ali tYhsil mYssisYlYri ilY sYnaye vY elmi strukturlar aras1nda inteqrasiya mYsYlYlYrinin hYlli dY aiddir. Ali tYhsil mYssisYsinin innovasiya proqram1n1n realla_d1r1lmas1n1n mYqsYdi tYhsilin, elmi i_lYrin vY onlar1n tYtbiqi sYmYrYliliyinin keyfiyyYtcY dYyi_ilmYsindYn ibarYtdir. 0nnovasiya proqram1na cYlb olunan dvlYt dYstYyi resurslar1 bYyan olunmu_ vYzifYlYr proqram1n1n miqyas1na uyun gYlmYlidir. Eyni zamanda, innovasiya proqram1n1n qiymYtlYndirilmYsi meyarlar1n1n s1ras1na ali tYhsil mYssisYsinin xarici tYrYfda_lar1 tYrYfindYn proqrama tY_kilati vY maliyyY dYstYyinin sYmYrYliliyinin qiymYtlYndirilmYsi, iqtisadi, sosial vY elm sferalar1nda gzlYnilYn effektlYr dY daxil olunmal1d1r. AdYtYn, ali tYhsil mYssisYsinin innovasiya potensial1n1n qiymYtlYndirilmYsi n a_a1dak1lar mYqbul say1l1r : -innovasiya fYaliyyYtinin maddi vY intellektual bazas1; - elmi vY innovasiya-texnologiya fYaliyyYtinin effektivliyi; - mYllim vY tYdqiqat1 kadrlar1n inki_af1; - i_Y gtrYnlYr tYrYfindYn tYlYb olunan yeni tYhsil proqramlar1n1n i_lYnib haz1rlanmas1 vY tYtbiqi. Hesab edirik ki, ali tYhsil mYssisYlYri aras1nda mYhz bu istiqamYtdY msabiqYlYrin keirilmYsi hYm dY onlar1n gYlYcYkdY rYqabYtqabiliyyYtliliyinin yksYldilmYsinY, belYliklY dY masir dnya standartlar1na uyun tYhsil sisteminin formala_mas1na vY inki_af1na sYbYb ola bilYr. Ali mYktYbin modernlY_mYsi qar_1ya bir s1ra mYsYlYlYrin hYll olunmas1 vacibliyini qoyur: ali tYdris mYssisYlYrinin elm sferas1nda, keyfiyyYtin, tYdqiqat vY injinirinqin sYviyyYsinin yksYldilmYsindY mvqelYrinin qorunub saxlan1lmas1 vY mhkYmlYndirilmYsi. Bununla YlaqYdar olaraq ali tYdris mYssisYlYri qar_1s1nda iki Ysas vYzifY durur: bir tYrYfdYn, elm, tYhsil mYrkYzi kimi ali tYdris mYssisYsinin YhYmiyyYtinin qorunub saxlan1lmas1, digYr tYrYfdYn, yksYk ixtisasl1 i_ilYrin, YmYk kollektivlYrinin vY elmi-pedaqoji mYktYblYrin effektiv fYaliyyYti n zYruri _Yraitin tYmin edilmYsi; elmi-texniki fYaliyyYtin ilkin subyektlYri kimi ali tYhsil mYssisYlYrinin mstYqilliyinin geni_lYndirilmYsi. BelY ki, mYhz respublika sYviyyYsindY elmin inki_af1n1n, innovasiya proseslYrinin stimulla_d1r1lmas1n1n, mYhsulun rYqabYtqabiliyyYtliliyinin yksYldilmYsinin, tYzYlYnmYnin vY keyfiyyYtin art1r1lmas1n1n bir ox mYsYlYlYri hYll olunur. lkYdY sYri_tYli tYhsilverYnlYrY, Yn yeni texnologiyalara Ysaslanan infrastruktura malik, keyfiyyYt nYticYlYrinY grY dnya lkYlYri s1ras1nda qabaqc1l mvqe tutan, iqtisadi cYhYtdYn dayan1ql1 tYhsil sistemini yaratmaq mYqsYdi dvlYt ba_1s1 0lham liyev  AzYrbaycan Respublikas1nda tYhsilin inki_af1 zrY DvlYt Strategiyas1 n1n tYsdiqi barYdY sYrYncam imzalam1_d1r. SYnYdin mYzmununda insan kapital1n1n inki_af1n1n iqtisadiyyat1n qlobal sistemY uurlu inteqrasiyas1 vY lkYnin beynYlxalq rYqabYtdYn daha effektli faydalanmas1 prosesindY Yn mhm _YrtlYrdYn olub, lkYnin tYhsil sisteminin ba_l1ca vYzifYsini tY_kil etmYsi qeyd edilir. BelY ki, lkYnin inki_af konsepsiyas1na uyun olaraq _YxsY hYrtYrYfli bilik vY bacar1qlar1n verilmYsi mYqsYdi ilY tYhsil sisteminin institusional Ysaslar1, infrastrukturu vY insan resurslar1 inki_af etdirilmYlidir.  TYhsilin inki_af1 lkYdY Yhalinin rifah1n1n yax_1la_mas1, hYminin fYrdin hYyat1n1n daha yksYk sYviyyYdY qurulmas1 n zYmin yarad1r. TYhsil insanlara texnologiyalar1 evik mYnimsYmYk, YmYk bazar1nda layiqli yer tutmaq vY mr boyu tYhsil prosesinY qo_ulmaq, salam hYyat tYrzi, Ytraf mhitY mnasibYtdY dzgn mvqe semYk imkan1 verir . SYnYddY qeyd edilib ki, sosial-iqtisadi hYyat1n masirlY_dirilmYsindY tYhsilin rolu tYkcY tYhsilalan1n qazand11 bilik vY bacar1qlar1n iqtisadi amilY evrilmYsi ilY mYhdudla_m1r. TYhsil prosesindY YldY olunan bilik vY bacar1qlar, hYminin etik-Yxlaqi norma vY dYyYrlYr hYr bir tYhsilalan1n cYmiyyYtin layiqli zv olmas1 n laz1mi _Yrait yarad1r, onu biliyi vY etik davran1_1 sayYsindY rnYk ola bilYcYk hYmkara, nmunYvi ailY zvnY vY vYtYnda_a evirir. SYnYddY hYminin son illYrdY lkYdY tYhsilin inki_af1 istiqamYtindY mhm add1mlar at1ld11, tYhsilin normativ hquqi bazas1n1n tYkmillY_dirilmYsi, maddi-texniki tYminat1 istiqamYtindY lkY prezidentinin sYrYncamlar1 Ysas1nda geni_ tYdbirlYr hYyata keirilmYsi qeyd edilib. BelY ki, hYmin mYqsYdlY mxtYlif _YhYr vY rayonlarda 2500-Y yax1n mYktYb binas1 tikilib vY mvcud tYhsil obyektlYrindY Ysasl1 tYmir-bYrpa i_lYri uurla apar1l1b, o cmlYdYn tYhsil mYssisYlYrindY informasiya-kommunikasiya texnologiyalar1n1n tYtbiqi YhYmiyyYtli dYrYcYdY geni_lYnib. Qeyd olunanlarla yana_1, srYtlY modernlY_Yn lkYmizdY tYhsil sisteminin insan kapital1n1n inki_af1 a1r1_lar1na cavab vermYsi istiqamYtindY yeni add1mlar1n at1lmas1na vY mumi tYhsilin keyfiyyYt gstYricilYrinin Avropa standartlar1na uyunla_d1r1lmas1na ehtiyac olduu da sYnYddY yer al1b.  TYhsilin keyfiyyYtinin yax_1la_d1r1lmas1 n tYhsili idarYetmY sisteminin yenidYn qurulmas1, bu sahYdY insan resurslar1n1n inki_af etdirilmYsi vY mYllim pe_Ysinin nfuzunun art1r1lmas1 zYruridir . BelY ki, Strategiya lkYdY AzYrbaycan Respublikas1nda, keyfiyyYt nYticYlYri vY YhatYliliyinY grY dnya lkYlYri s1ras1nda apar1c1 mvqe tutan, sYri_tYli mYllim vY tYhsil menecerlYrinY, qabaqc1l texnologiyalara Ysaslanan infrastruktura malik tYhsil sisteminin yarad1lmas1 n be_ strateji istiqamYtdY geni_miqyasl1 tYdbirlYri nYzYrdY tutur. BelY ki, sYri_tYyY Ysaslanan _YxsiyyYtynl tYhsil mYzmununun yarad1lmas1na ynYlYn birinci strateji mYqsYd tYhsilin mYktYbYqYdYr, mumi, ilk pe_Y-ixtisas, orta ixtisas vY ali olmaqla, btn pillYlYri zrY kurikulumlar1n inki_af1 kimi vacib hYdYfi YhatY edir. 0kinci strateji istiqamYt tYhsil sahYsindY insan resurslar1n1n masirlY_dirilmYsini nYzYrdY tutur. Bu istiqamYt innovativ tYlim metodlar1n1 tYtbiq edYn, tYhsilin mYzmununun sYmYrYli mYnimsYnilmYsini tYmin edYn sYri_tYli tYhsilverYnin formala_d1r1lmas1na xidmYt edir vY zndY tYhsilverYnlYrin pe_Ykarl11n1n yksYldilmYsi, tYhsilalanlar1n nailiyyYtlYrinin qiymYtlYndirilmYsi zrY yeni sistemlYrin qurulmas1n1, tYhsilalanlar1n istedad1n1n a_kar olunmas1 vY inki_af1 ilY bal1, habelY xsusi qay1ya ehtiyac1 olanlar n inklziv tYlim metodologiyas1n1n yarad1lmas1n1 ehtiva edir. NvbYti strateji istiqamYt tYhsildY nYticYlYrY grY cavabdeh, _Yffaf vY sYmYrYli idarYetmY mexanizmlYrinin yarad1lmas1n1 nYzYrdY tutur. Bu istiqamYt tYhsil sistemindY tYnzimlYmY vY idarYetmYnin qabaqc1l beynYlxalq tYcrbY Ysas1nda masirlY_dirilmYsi, tYhsil mYssisYlYrindY nYticYynl vY _Yffaf idarYetmY modelinin, tYhsilin keyfiyyYtinin tYminat1 vY idarY olunmas1 zrY yeni mYlumat vY hesabat sistemlYrinin yarad1lmas1 kimi hYdYflYri YhatY edir. Drdnc strateji istiqamYt masir tYlYblYrY uyun vY mr boyu tYhsili tYmin edYn tYhsil infrastrukturunun yarad1lmas1n1 nYzYrdY tutur. Bu istiqamYt tYhsil mYssisYlYrindY informasiya-kommunikasiya texnologiyalar1 Ysasl1 tYlim metodologiyas1na uyun infrastrukturun yarad1lmas1, tYhsil mYssisYlYri _YbYkYsinin sYmYrYlY_dirilmYsi, distant tYhsil, istedadl1 vY xsusi qay1ya ehtiyac1 olan u_aqlar n tYhsil vY inki_af, ya_l1lar1n tYhsili, pe_Y-ixtisas vY tYhsil mYsYlYlYri zrY mYslYhYt xidmYtlYri gstYrYn regional universal mYrkYzlYrin, masir tYminatl1 pe_Y-tYdris mYrkYzlYrinin vY komplekslYrinin qurulmas1, kampuslar1n yarad1lmas1 kimi tYdbirlYri ehtiva edir. Be_inci strateji istiqamYt isY lkYdY iqtisadi cYhYtdYn dayan1ql1 vY dnyan1n apar1c1 tYhsil sistemlYrinin standartlar1 ilY eyni sYviyyYyY uyun tYhsil sisteminin maliyyYlY_dirilmYsi modelinin qurulmas1d1r. Bu istiqamYt, o cmlYdYn mxtYlif mYnbYlYrdYn istifadY olunmaqla tYhsili maliyyYlY_dirmY mexanizminin tYkmillY_dirilmYsini, tYhsil mYssisYlYrinin adamba_1na maliyyYlY_dirilmYsinY keidi, dYni_li tYhsil xidmYtlYrinin gstYrilmYsinin dYstYklYnmYsini nYzYrdY tutur. TYhsilin 0nki_af1 Fondunun yarad1lmas1 da strateji istiqamYt kimi nYzYrdY tutulur. 5. TYhsil EidmYtlYri b0z0r1n1n s5qm5ntlY_dirilmYsi M0r:5tinq tYdqiq0tl0r1 Ys0s1nd0 b0z0r1n s5qm5ntlY_dirilmYsi hYy0t0 :5irilir. S5qm5ntlY_dirmY dedikdY, ist5hs0l >lun0n mYhsull0r1n (EidmYtlYrin) p>t5nsi0l ist5hl0:1l0r1n1n mEtYlif p0r0m5trlYr zrY tYsniflY_dirilmYsi ba_a d_lr. B0z0r1n s5qm5ntlY_dirilmYsi tYlYbi dYqiqlY_dirmYyY vY diferensialla_d1rmaa, >nu stru:turl0_d1rm00, nYticY etibarilY, m0r:5tinq str0t5giy0s1 vY t0:ti:0s1n1n >ptim0l v0ri0nt1n1n s5ilmYsi n daha Ylver_li _Yr0iti mYyyYn 5tmYyY im:0n v5rir. B0z0r s5qm5nti  mYhsulun (EidmYtin) nmayi_ >lun0n(vYd olunan) EsusiyyYtlYrinY vY m0r:5tinqin svq5dici stimull0r1n0 5yni dYrYcYdY r50:siy0 v5rYn ist5hl0:1l0r1n mYcmusudur. B0z0r s5qm5ntlYri ist5hl0:1l0r1n tipindYn vY bu tiplYrY uyun ist5hl0:1 tYlYb0tl0r1nd0, E0r0:t5risti:0l0r1nd0, d0vr0n1_1nd0 >l0n fYrqlYrdYn 0s1l1 >l0r0q diferensialla_d1r1l1r. B0z0r1n s5qm5ntlY_dirilmYsi pr>s5si 0_01d0:1 0rd1c1l prosedurlar1 zndY birlY_dirir: - s5qm5ntlY_dirmYnin prinsip vY m5y0rl0r11n mYyyYn 5dilmYsi; - s5ilmi_ s5qm5ntlY_dirmY prinsiplYrinY Ys0sYn b0z0r1n mv0fiq blnmYsi, mEtYlif pr>fillYrin, di0qr0ml0r1n, m0tris0l0r1n qurulm0s1; - 0l1n0n s5qm5ntlYrin cYzb5dijili: sYviyyYsinin s5ilmi_ qiymYtlYndirmY :rit5rilYri Ys0s1nd0 qiymYtlYndirilmYsi; - gYlYcY: fY0liyyYt n bir vY y0 bir n5Y s5qm5ntin s5ilmYsi; - hYr b0z0r s5qm5ntindY EidmYtin mvq5lY_dirilmYsinY d0ir qYr0r1n qYbul 5dilmYsi; -hYr mYqsYd s5qm5nti n m0r:5tinq str0t5giy0s1n1n h0z1rl0nm0s1. Ist5hl0:1 qrupl0r1n0 grY tYhsil EidmYtlYri b0z0r1n1n nvlYri vY EsusiyyYtlYrinY nYzYr s0l0q. Q5yd >lun0n b0z0rd0 Ys0s ist5hl0:1 tipini fYrqlYndirmY: >l0r: fYrdi ist5hl0:1l0r, ist5hl0:1 mYssisY vY tY_:il0tl0r, dvlYt vY bYlYdiyyY id0rY5tmYsi >rq0nl0r1. HYr ist5hl0:1 tipinin vY bu ist5hl0:1l0r1n 1E1_ 5tdiyi b0z0r nvnn znYmYEsus EsusiyyYtlYri mvcuddur :i, bu d0 Esusi m0r:5tinq fY0liyyYtinin tY_:ilini tYlYb 5dir. FYrdi ist5hl0:1l0r b0z0r1n1n s5qm5ntlY_dirmY m5y0rl0r1 :imi s>si0l-d5m>qr0fi:, iqtis0di vY mYdYni m5y0rl0r1 q5yd 5tmY: >l0r. Bu b0z0rd0 m0r:5tinqin Ys0s EsusiyyYti  z tYlYblYrinY, 0rzu vY istY:lYrinY, pr>bl5mlYrinY grY fYrqli >l0n >Es0yl1 ist5hl0:1 qrupu ilY tYm0sd0 >lm0q mYjburiyyYtidir. MYhz bur0d0 b0z0r1n s5qm5ntlY_dirilmYsi zYruridir vY Esusi mYn0 :Ysb 5dir. B0z0r1n fYrqlYndirici EsusiyyYtlYrindYn biri dY bur0d0 1E1_ 5dYn ins0nl0r1n p5_Y:0r >lm0m0s1d1r, yYni >nl0r digYr ist5hl0:1 qrupl0r1 ilY mq0yisYdY 0z inf>rm0siy0y0 m0li:dilYr, mtY_Y::il d5yillYr, s5imlYrini 5dYr:Yn mYqsYdynl hYrY:Yt 5tmirlYr. Ist5hl0:1l0r1 mYssisY vY tY_:il0tl0r >l0n b0z0r d0h0 p5_Y:0rd1r  bur0d0 ist5hl0:1l0r z str0t5giy0 vY fY0liyyYt pl0nl0r1n0 uyun >l0r0q mYqsYdynl hYrY:Yt 5dirlYr. Bu sYbYbdYn EidmYt tY:lif 5dYn mYssisYlYr dY d0h0 p5_Y:0r vY y:sY: ixtisasla_m0y0 m0li: >lm0l1d1r. B0z0rd0 bir s1r0 pr>s5durl0r1n 0p0r1lm0s1 pr>s5si s0dYlY_ir. MYssisYlYr b0z0r1 0s0n stru:turl0_d1r1l1r, s0hY vY digYr 0millYrY grY s5qm5ntlY_dirilir. Bur0d0 1E1_ 5dYn m_tYrilYrin s0y1 0zd1r (birinci b0z0r nv ilY mq0yisYdY), >nl0r1n vYzifYlYri isY d0h0 miqy0sl1d1r. B0z0rd0 c>r0fi tYmYr:zlY_mY m_0hidY >lunur. yr1-0yr1 _YEslYrdYn fYrqli >l0r0q mYssisY vY tY_:il0tl0rd0 EidmYtY >l0n tYlYbin qiymYtin dYyi_ilmYsindYn 0s1l1l11 5l0sti:liyi 0zd1r. L0:in bu ist5hl0:1 qrupund0 tYlYbin b0_q0 EsusiyyYti zn biruzY v5rir: mYssisY vY tY_:il0tl0r iqtis0diyy0td0 b0_ v5rYn stru:tur dYyi_i:li:lYrinY d0h0 gcl r50:siy0 v5rir vY d5mYli, mYyyYn pr>fil vY h0z1rl1q iEtis0sl0r1n0 >l0n tYlYbin hYcmi t5z dYyi_Y bilYr. MYssisYlYr mEtYlif v0sitYi stru:turl0rl0  mY_ulluq EidmYtlYri, 0g5ntli:lYr, bil0v0sitY tYhsil mYssisYlYri vY >nl0r1n birli:lYri, tYhsilin id0rY5tmYsi >rq0nl0r1 ilY d0h0 fY0l Yl0qYlYr qururl0r. Ist5hl0:1 qismindY id0rY5tmY >rq0nl0r1 1E1_ 5tdi:lYri nc b0z0r h0qq1nd0 >nu q5yd 5tmY: >l0r :i, mYhz dvlYt >rq0nl0r1 uzun mddYt YrzindY tYhsil sf5r0s1n1n y5g0nY inv5st>rl0r1 idi :i, bu d0 mYzunl0r1n tYyin0t1n1n dvlYt tYrYfindYn v5rilmYsindY if0dY >lunurdu. DvlYt >rq0nl0r1 n 0z0d b0z0r s5imi _Yr0itindY mtYEYssislYrin sif0ri_lY h0z1rl0nm0s1 tYcrbYsi y5ni f>rm0l0_1r. L0:in bu b0z0r1n miqy0s1, mtYEYssislYrY >l0n tYlYbin h>m>g5nliyi, >nun mYyyYn dYrYcYdY zYm0nYtli >lm0s1 vY rYhbYr stru:turl0rd0 m_tYrilYrin vYziyyYti dvlYt >rq0nl0r1 b0z0r1n1 tYhsil mYssisYlYri n d0h0 cYzb5dici 5dir. TYhsil EidmYtlYrinin p0r0m5trlYrinY grY s5qm5ntlY_dirmY. TY:lif >lun0n mYhsul vY EidmYtlYrin ist5hl0: EsusiyyYtlYrinY, p0r0m5trlYrinY grY s5qm5ntlY_dirmY f0:ti:i >l0r0q ist5hl0:1l0r1n mYhsulun (EidmYtin) mYyyYn p0r0m5trlYrinY r50:siy0s1n1n tipi vY gcnY grY tYsniflY_dirilmYsidir. TYhsil EidmYtlYri b0z0r1 tYhsil EidmYtlYrinin 0_01d0:1 p0r0m5trlYrinY grY s5qm5ntlY_dirilir: -tYhsilin sYviyyYsi; -h0z1rl11n pr>fili; -fund0m5nt0ll1q sYviyyYsi; -tYhsilin g5ni_liyi; -iEtis0sl0_m0 sYviyyYsi; -tYhsilin f>rm0s1; -tYhsilin mddYti; -istif0dY >lun0n m5t>d vY sull0r. s0s s5qm5ntlY_dirmY p0r0m5trlYri tYhsilin sYviyyYsi (mY:tYbYqYdYr, mumi>rt0, 0li vY s.) vY h0z1rl1q pr>filidir. TYhsil EidmYtlYri b0z0r1n1n rYqiblYrY grY s5qm5ntlY_dirilmYsi. B5lY s5qm5ntlY_dirmY Ys0s rYqiblYrin fYrqlYndirici stnl:lYrini mYyyYn 5dib >nl0r0 v0Et1nd0 r50:siy0 v5rmYyY im:0n v5rir. TYhsil EidmYtlYri b0z0r1nd0 Ys0s rYqiblYr :imi 0n0l>ji EidmYtlYr tY:lif 5dYn digYr tYhsil mYssisYlYri 1E1_ 5dir. Bu b0z0r g5ni_lYnY dY bilYr, mYsYlYn, y:sY: sYviyyYli h5yYtin h0z1rl0nm0s1 vY ixtisasla_ma0s1n1n 0rt1r1lm0s1 sist5mlYrinY m0li: >l0n iri sYn0y5 mYssisYlYri y0ln1z z i_ilYrinY d5yil, hYm dY :Yn0r _YEslYrY vY tY_:il0tl0r0 tYhsil EidmYtlYri gstYrY bilYr. D5mY: >l0r :i, 5yni tYlYb0tl0r1 dYyYn EidmYtlYr tY:lif 5dYn istYnilYn firm0 rYqib :imi 1E1_ 5dY bilYr, bur0 > cmlYdYn, 0p, vid5>-, 0udi>-, :>mpt5r dYrs vYs0itlYrinin ist5hs0l1l0r1n1, r0di> vY t5l5viziy0d0 g5dYn tYhsil :0n0ll0r1n1 vY v5rili_lYrini dY d0Eil 5tmY: >l0r. TYhsil mYssisYlYri ilY rYq0bYtY girYn digYr firm0l0r  mYslYhYt (:>ns0ltinq) firm0l0r1d1r. RYqiblYrY grY b0z0r1n s5qm5ntlY_dirilmYsinin Ys0s1n1  >E_0r h0z1rl1q pr>fili >l0n tYhsil mYssisYlYri tY_:il 5dir. Il: nvbYdY, mYhz bu rYqiblYr mYyyYn 5dilmYli, tYdqiq >lunm0l1 vY >nl0r0 q0r_1 mv0fiq b0z0r str0t5giy0s1 h0z1rl0nm0l1d1r. TYhsil EidmYtlYri b0z0r1n1n s5qm5ntlY_dirilmYsi z0m0n1 rYqiblYrin vY >nl0r1n tY:lif 5tdi:lYri tYhsil EidmYtlYrinin mEtYlif qiymYtlYndirmY m5t>di:0l0r1nd0n istif0dY 5tmY: >l0r. Bu mYqsYdlY b5ynYlE0lq qruml0r, dvlYt >rq0nl0r1, s0hY id0rY5tmY >rq0nl0r1, ictim0i tY_:il0tl0r tYrYfindYn tYhsil mYssisYlYrinin r5ytinqi mYyyYn 5dilir. zYrb0yc0nd0 r5spubli:0n1n 0li tYhsil mYssisYlYrinin r5ytinqi TYlYbY QYbulu zrY DvlYt >missiy0s1 tYrYfindYn tYrtib >lunur vY bituriy5nt jurn0l1nd0 0p >lunur. R5ytinq tYrtib >lun0r:Yn bir n5Y 0mil nYzYrY 0l1n1r, > cmlYdYn: 0li tYhsil mYssisYsinY qYbul >l0n 0bituriy5ntlYrin >rt0 :5id b0l1, 0li tYhsil mYssisYsinin 0bituriy5ntlYrin 0r0s1nd0 p>puly0rl11 vY s. Q5yd 5dY: :i, 1996-c1 ildYn r5ytinqY zYrb0yj0n Pr5zid5nti y0n1nd0 DvlYt Id0rY5tmY :0d5miy0s1 b0_1l1q 5dir. Bu 0li tYhsil mYssisYsinY qYbul >l0n tYlYbYlYrin 80%-dYn >Eu 600 b0ld0n yuE0r1 b0l t>pl0y1r. Bu isY :0d5miy0d0 s0l0m tYdris 0tm>sf5rinin in:i_0f1n0 sYbYb >lur. Uzun illYrdir :i, r5ytinqin i:inci pillYsindY zYrb0yc0n Tibb Univ5rsit5ti y5rlY_ir, zYl tYhsil mYssisYlYrinin 0r0s1nd0 lid5rli: Q0fq0z Univ5rsit5tinY mYEsusdur. X0rici l:YlYrdY univ5rsit5tlYrinin r5ytinqlYrinin mYyyYn 5dilmYsinin mEtYlif m5t>di:0l0r1 mvcuddur. Bu m5t>di:0l0rd0 yuE0r1d0 q5yd >lun0nl0rd0n b0_q0 bir s1r0 digYr 0millYr dY nYzYrY 0l1n1r, > cmlYdYn, pr>f5ss>r-mYllim h5yYtinin sYviyyYsi, univ5rsit5tin 5lmi b0z0s1, bur0d0 tYhsil 0l0n E0rici tYlYbYlYrin s0y1, tYlYbYlYr tYrYfindYn fYnlYrin 0z0d s5ilmYsi vY s. R5ytinq siy0h1l0r1 hYr il ^0nE0y Univ5rsit5ti tYrYfindYn h0z1rl0n1r vY The Times qYz5tinin Yl0vYsi >l0n li tYhsildY 0p >lunur. HYr il The Times dny0n1n Yn y0E_1 200 univ5rsit5tlYrinin 0d1n1 01ql0y1r, bunl0r1n 0r0s1nd0 B^-1n (H0rv0rd Univ5rsit5ti) vY By: Brit0niy0n1n (5mbric Univ5rsit5ti) univ5rsit5tlYri lid5rli: 5dir. DigYr mis0l1 m5ri:0 BirlY_mi_ ^t0tl0r1n1n tYcrbYsindYn gYtirmY: >l0r. Bur0d0 hYr il Yn y0E_1 25 0m5ri:0n bizn5s-mY:tYbinin r5ytinq-siy0h1s1 01ql0n1r. R5ytinq "U.S.News and World Report" curn0l1nd0 dYrc >lunur. R5ytinq mYyyYn 5dilrY:Yn 0_01d0:1 0millYr nYzYrY 0l1n1r: 0li tYhsil mYssisYsinin mYllim vY tYlYbYlYr 0r0s1nd0:1 nfuzu, 0li tYhsil mYssisYsini bitirdi:dYn s>nr0 i_Y dzYlmY: im:0nl0r1, v5rilYn dipl>mun t0n1nm0s1 dYrYcYsi, tYhsil EidmYtlYrinin qiymYtlYrinin sYviyyYsi, qYbul >l0nl0r1n mumi 0bituriy5ntlYrin s0y1n0 nisbYtYn f0izi vY mYzunl0r1n il:in >rt0 YmY: h0qql0r1. TYYssf :i, 0m5ri:0n m5t>di:0s1nd0 istif0dY >lun0n gstYricilYrin Y:sYr hissYsi milli 0li tYhsil mYssisYlYrinin r5ytinqinin mYyyYnlY_dirilmYsi z0m0n1 istif0dY >lunmur. B0z0r1n s5qm5ntlY_dirilmYsinin s>n nYticYsi - tYhsil mYssisYsi n Yn >ptim0l s5qm5ntlYrin s5ilmYsi vY s5ilYn mYqsYd s5qm5ntlYrindY m0r:5tinq str0t5giy0s1n1n h0z1rl0nm0s1d1r. MYqsYd s5qm5ntlYrini s5Yr:Yn 0_01d0:1 qiymYtlYndirmY meyarlar1ndan istif0dY 5tmY: mYqsYdYuyundur: - :YmiyyYt p0r0m5trlYri: p>t5nsi0l ist5hl0:1l0r1n s0y1, >nl0r1n y5rlY_dirilmYsi, l0z1m >l0n dYrs s00tl0r1n1n miqd0r1; - nYqliyy0t EidmYtinin i_ini vY qiymYtini, tYhsil EidmYtlYrinin irYlilYdilmYsi :0n0ll0r1n1 nYzYrY 0lm0ql0 - s5qm5ntin tYhsil mYssisYsi n Yly5tYrliliyi; - s5qm5ntin m0hiyyYti, >nun mumi Yl0mYtlYr zrY s0bitliyi vY in:i_0f p5rsp5:tivi; - s5qm5ntin r5nt0b5lliyi; - s5qm5ntin Ys0s rYqiblYrin b0z0rl0r1 ilY uyunl0_d1r1lm0s1, rYqiblYrlY :>>p5r0siy0 y0r0tm0q im:0nl0r1, mYssisYnin rYq0bYtdYn q>runm0 im:0nl0r1; - s5ilYn b0z0r s5qm5ntindY tYhsil mYssisYsinin YnYnYlYrini, p>t5nsi0l1n1, r5sursl0r1n1 nYzYrY 0lm0ql0 sYmYrYli i_ fY0liyyYtinin qurulm0s1 im:0nl0r1. B5lYli:lY, tYhsil EidmYtlYri b0z0r1n1n s5qm5ntlY_dirilmYsi  :>mpl5:s m0r:5tinq tYdqiq0t1n1n s>n nYticYsidir. S5qm5ntlY_dirmY m0r:5tinq tYdqiq0tl0r1n1n btn Ys0s >by5:tlYrinY t>Eunur: ist5hl0:1l0r1n mYqsYd qrupl0r1n0, tYEmin >lun0n rYqiblYrY, tYhsil EidmYtlYrinin :5yfiyyYti vY 5_idinY, qiymYtq>ym0y0, tYhsil EidmYtlYrinin b0z0rd0 irYlilYdilmYsinY vY firm0n1n z r5surs vY im:0nl0r1n0. S5qm5ntlY_dirmY z0m0n1 >EhYcmli inf>rm0siy0-0n0liti: i_i 0p0r1lm0l1d1r :i, >nun nYticYsindY mYssisY b0z0rd0 z d0vr0n1_ t0:ti:0s1n1 vY >ptim0l m0r:5tinq str0t5giy0s1n1 mYyyYn 5tmYyY im:0n YldY 5tsin. 6. Ali tYhsil xidmYti bazar1nda marketinqin tYtbiqi xsusiyyYtlYr AzYrbaycanda ali tYhsil milli vY dvlYt mstYqilliyinin mhkYmlYndirilmYs1nin gcl vasitYlYrindYn biri hesab edilir. MstYqil dvlYtdY tYhsilin inki_af sYviyyYsi cYmiyyYtin iqtisadi vY sosial rifah1 durumunu mYyyYn edir. AzYrbaycan ikinci dYfY z mstYqilliyini bYrpa edYrkYn bir ox problemlYrin hYlli n plana Ykilmi_, onlar1n da aras1nda tYhsil sahYsi dvlYt siyasYtindY apar1c1 yerlYrdYn birini tutmu_dur. lkYdY ictimai, siyasi vY iqtisadi sahYdY olan problemlYrin hYlli tYhsil sferas1n1n inki_af1na ynYldilmi_dir. TYhsil haqq1nda AzYrbaycan Respublikas1 Qanununun qYbulu vY 2009-2013-c illYrdY AzYrbaycan Respublikas1n1n ali tYhsil sistemindY islahatlar zrY DvlYt Proqram1n1n icras1 ilY ali tYhsilin demokratik prinsiplYr Ysas1nda inki_af1n1n hquqi Ysaslar1 mYyyYn edilmi_ vY ali tYhsil mYssisYlYrinin fYaliyyYtinin tY_kili n mhkYm zYmin yarad1lm1_d1r. AzYrbaycanda ali tYhsil sisteminin strukturunun tYkmillY_dirilmYsi vY mtYxYssislYrin pe_Ykarl1q sYviyyYsinin keyfiyyYtinin yksYldilmYsi mhm sosial  mYdYni problem kimi, bazar iqtisadiyyat1n1n yeni sosial-iqtisadi tYlYblYrinY uyun hYll olunmas1 mYyyYn edilmi_ vY son illYrdY bu sahYdY xeyli i_lYr grlm_dr. 2009-2013-c illYrdY AzYrbaycan Respublikas1n1n ali tYhsil sistemindY islahatlar zrY DvlYt Proqram1na uyun olaraq yeni mtYrYqqi konsepsiyalar, tYdris-tYlim prosesindY masir pedaqoji texnologiya vY elmi-metodiki nailiyyYtlYrin tYtbiqi Ysas1nda ali tYhsilin inki_af1 nYzYrdY tutulmu_dur. DvlYt Proqram1na YsasYn 2009-2013-c illYr n ali tYhsildY elektron idarYetmY sisteminin qurulmas1, ali tYhsilin vahid informasiya bazas1n1n yarad1lmas1, ali tYhsil sisteminin kadr potensial1n1n Avropa standartlar1na uyun formala_d1r1lmas1, ixtisaslar zrY elmi-pedaqoji kadrlara olan tYlYbat1n mYyyYnlY_dirilmYsi, masir tipli universitet vY bYzi ali mYktYblYr n _YhYrdYn kYnarda _YhYrciklYrin yarad1lmas1 barYdY tYkliflYrin haz1rlanmas1 vY s. planla_d1r1lm1_d1r. AzYrbaycanda bazar iqtisadiyyat1na keiddYn sonra tYhsil xidmYti bazar1n1n formala_mas1 nYticYsindY tYhsilin strukturu vY texnologiyas1n1n inki_af1, hYm dY tYhsil sfreras1nda Yhalinin ehtiyac1, tYlYbat1 vY tYlYbinin dYnilmYsinY ynYlmi_ insan fYaliyyYtinin bir nv kimi marketinqin tYkaml dvr ba_lam1_d1r. Haz1rda marketinqin tYtbiqinin zYruriliyi _YraitindY lkY zrY tYhsil xidmYti bazar1n1n hYlY dY tam formala_mamas1, bir ox ali mYktYblYrdY marketinqin rolu haqq1nda dYqiq tYsYvvrn olmamas1 vY onun yaln1z reklam kimi birtYrYfli anla_1lmas1 ilY _YrtlYnir. MYlum olduu kimi, BMT XXI Ysri  TYhsil Ysri elan etmi_dir. AzYrbaycan art1q 2005-ci ildYn  Bolonya prosesinY qo_ulmu_ vY 2009/2010-cu tYdris ilindYn lkYnin btn ali mYktYblYri biliyin qiymYtlYndirilmYsinin  kredit sisteminY kemi_dir. AzYrbaycan Respublikas1n1n Ali tYhsil sistemindY islahatlar zrY DvlYt Proqram1n1n tYlYblYrinY uyun lkYnin ali tYhsil mYssisYlYrinY xeyli mstYqillik vY geni_ sYlahiyyYtlYr verilmi_dir. BelY bir _YraitdY ali tYhsildY marketinq xidmYtinin yarad1lmas1 vY formala_d1r1lmas1 zYrurYti tYhsil xidmYti bazar1nda mhm YhYmiyyYt kYsb etmYyY ba_lam1_d1r. Son illYr Respublikan1n ali mYktYblYrinY qYbul olan tYlYbYlYrin mumi say1 xeyli artm1_d1r. Lakin, statistik mYlumatlara grY bu art1m inki_af etmi_ lkYlYrlY mqayisYdY xeyli azd1r. halinin hYr 10.000 nYfYrinY AB^-da 445, Byk Britaniyada 276, MDB lkYlYrindYn Rusiyada 449, Qazax1standa 510 olduu halda, AzYrbaycanda cYmi 156 nYfYr tYlYbY d_r. Buna baxmayaraq, lkYdY tYhsil siyasYtinin uurla hYyata keirilmYsi vY insan kapital1na diqqYt dvlYtin gcl mdafiYsindYdir. TYhsilin inki_af1na ayr1lan dvlYt vYaiti ildYn-ilY art1r vY dvlYt vYsaiti hesab1na tYhsil alan tYlYbYlYrin say1 da mvafiq olaraq ildYn-ilY art1r1l1r. Ara_d1rmalar gstYrir ki, ayrilan dvlYt vYsaitindYn vY dYni_li Ysaslarla tYhsil xidmYtindYn YmYkda_lar1n faydalanmas1, onlar1n tYlYbat vY ehtiyaclar1n1n yrYnilmYsi, ali tYhsilli kadrlara tYlYbat1n optimal qiymYtlYndirilmYsi n marketinq xidmYti YvYzsiz rol oynay1r. Qeyd etmYk laz1md1r ki, rYqabYt bazar1 _YraitindY tYhsil xidmYti marketinqinin, praktiki tYtbiq sferas1nda, xarakterik xsusiyyYtlYri vard1r. Onlara mYxsus Ysas praktiki cYhYtlYr hYr hans1 mal vY ya xidmYt bazar1n1n marketinqindYn fYrqlYnmir. TYhsil xidmYti bazar1n1n mYhsulu dedikdY, bu bazar1n subyektlYri (ali mYktYb, fYrdi mYllimlYr, pe_Y mYktYblYri, kollec vY s.) tYrYfindYn tYklif edilYn bilik, bacar1q vY vYrdi_lYrdYn ba_qa, istehsal etdiyi vY haz1rlad11 elm tutumlu mallar, proqramlar, mvafiq tYklif vY tvsiyYlYr nYzYrdY tutulur. TYhsil sferas1nda xidmYt tYklif edYnlYr vY onlar1n istehlak1lar1 aras1nda sazi_lYr mbadilY vasitYsilY (tYlYb vY tYklif) hYyata keirilir. TYhsil xidmYtinin istehlak1lar1 kimi, adYtYn gYnclYr 1x1_ edir. Bu vY ya digYr formada xidmYt alan gYnclYrin motivasiyas1, yuxar1 ya_da olan adamlar1n motivasiyas1ndan ciddi surYtdY fYrqlYnir. Ali tYhsil mYssisYlYrindY aktiv vY d_nlm_ marketinq siyasYtinin YhYmiyyYti dzgn anla_1lmal1, bazar1n uyun tYdqiqi vY reklam tYdbirlYri btn tYdris ili YrzindY planla_d1r1lmal1 vY sistematik olaraq apar1lmal1d1r. Ali tYhsilin marketinq tYdqiqinY grY, hal-haz1rda lkYdY tYhsilin bakalavriyat sYviyyYsinin 8 ixtisas qrupunda 150 ixtisas zrY, magistratura sYviyyYsinin 8 ixtisas qrupunda isY tYqribYn 141 ixtisas vY 742 ixtisasla_ma zrY kadr haz1rlan1r. Respublikam1zda haz1rda ali tYhsilY xidmYt i_tirak1lar1n1n bir ox ixtisaslar zrY tYklifi bYzi hallarda tYlYbi stYlYyir vY ya YksinY, tYlYb tYklifdYn yksYk olur. Bu da ali tYhsildY tYlYb vY tYklif nisbYtinin pozulmas1na sYbYb olur ki, nYticYdY marketinq xidmYtinin tY_kili zYrurYti yaran1r. Ali tYhsildY xidmYt bazar1nda vYziyyYtin vY tYkrar marketinqY dair informasiya Ysas1nda onun tYdqiqinin nYticYlYri gstYrir ki, 2012/2013-c dYrs ilinin YvvYlinY AzYrbaycanda dvlYt vY qeyri-dvlYt ali tYhsil mYssisYlYrinin say1 51, onlarda tYhsil alan tYlYbYlYrin say1 145,6 min nYfYr, o cmlYdYn tYhsilalma formalar1 zrY Yyani 118,1 min nYfYr, q1yabi 27,5 min nYfYr tY_kil edir. 2012/2013-c dYrs ilindY Yhalinin hYr 10.000 nYfYrinY d_Yn tYlYbYlYrin say1 156 nYfYr, ali tYhsil mYssisYlYrinY qYbul olunan tYlYbYlYrin say1 bakalavriyyat zrY 31,2 min nYfYr, magistratura zrY 4,2 min nYfYr olmu_dur. TYkcY, 2011/2012-ci dYrs ilinin YvvYlinY respublikan1n dvlYt vY qeyri-dvlYt ali tYhsil mYssisYlYrini 30,8 min nYfYr bitirmi_dir ki, onlardan da 27,4 min nYfYrini bakalavriyat, 3,4 min nYfYrini isY magistr sYviyyYsi zrY mYzunlar tY_kil edir. DvlYt vY qeyri-dvlYt ali tYhsil mYssisYlYrini bitirYn mtYxYssislYrin istiqamYtlYr zrY blgsnn marketinq tYdqiqi gstYrir ki, 2011-ci ildY 2005-ci ilY nisbYtYn respublikan1n ali tYhsil mYssisYlYrini bitirYnlYrin say1 5,2 faiz, o cmlYdYn bakalavr sYviyyYsi zrY 3,9 faiz, magistr sYviyyYsi zrY isY 15 faiz azalm1_d1r. Bu azalma bakalavr sYviyyYsi zrY YsasYn tYbiYt elmlYri (12,5%), maarif (31,1%), tYbiYt-texniki (25%), texniki, aqrar vY bal1q tYsYrrfat1 (5,5%) istiqamYtlYri zrY olmu_dur. MqayisY edilYn dvrdY humanitar vY sosial istiqamYt zrY mtYxYssislYrin burax1l1_1 9,6 % artm1_, iqtisadiyyat vY idarYetmY, hYminin ekologiya vY tYbiYtdYn istifadY istiqamYtlYri zrY dYyi_mYz olaraq qalm1_d1r. GYlYcYk tYlYbYlYr vY onlar1n valideynlYri adYtYn ixtisas seimindY mxtYlif mlahizYlYrY, o cmlYdYn gzlYnilYn gYlirlYrY, ixtisas zrY i_YdzYlmY ehtimal1na, fYrdi yana_maya, bu vY ya digYr fYnlYrin yrYnilmYsindY YtinliklYrY, uyun profil zrY ali mYktYblYrin mvcudluuna, hYminin mYyyYn dYrYcYdY  dYbdY olan ixtisaslara Ysaslan1rlar. Bu hallarda daha istedadl1 vY yax_1 haz1rl1ql1 gYnclYrin seilmYsi xsusi maraq dourur. nki onlar ixtisas seiminY daha mYsuliyyYtli vY d_nlm_ halda yana_1r vY proqram1n mrYkkYbliyi prinsipial YhYmiyyYt da_1m1r. Apar1lm1_ tYdqiqatlar sbt edir ki, belY tYlYbYlYr aras1nda gYlYcYk mhYndislYrin vY tYbiYt elmlYri sahYsindY mtYxYssislYrin pay1 a_a1, hquq_nas vY idarYetmY kadrlar1n say1 isY yksYk olmu_dur. 2011/2012-ci dYrs ilinin YvvYl1nY dvlYt vY qeyri-dvlYt ali tYhsil mYssisYlYrindY tYhsilverYnlYrin-professor mYllim heyYtinin say1 14650 nYfYr tY_kil etmi_di. AzYrbaycan1n tYhsil xidmYti bazar1n1n xsusiyyYtlYrindYn biri, bu xidmYtY ali mYktYblYrin potensial tYlYbYlYrinin cYlb olunmas1 n apard11 artan rYqabYt mbarizYsindYn ibarYtdir. ox tYYssflYr olsun ki, oxsayl1 faktlar1n tYhlilinY YsasYn, bYzi ali mYktYblYrdY tYlYbYlYrin haz1rl11 profillYr zrY bir qayda olaraq, daha ox ehtiyac duyulan ixtisaslara olan tYlYbin dYnilmYsinY deyil, daha ox cYlbedici   dYbdY olan pe_Y vY ixtisaslara ynYlmi_dir. Bu da hYm kYmiyyYt, hYm dY keyfiyyYt komponentlYri zrY YmYk bazar1 vY tYhsil xidmYtinin balans1n1n pozulmas1na sYbYb olur. Qeyd edilYn problemin hYlli subyektiv amillYrin deyil, marketinq tYdqiqatlar1n1n nYticYlYrinY Ysaslanan d_nlm_ tYhsil siyasYtinin haz1rlanmas1ndan ox as1l1d1r. Ona grY dY, mtYxYssis haz1rl11 apar1lan konkret istiqamYtlYrin rYqabYtqabilliyinin tYmin olunmas1 n ali mYktYblYrin, fakltY vY burax1l1_ kafedralar1n1n daxili vY xarici rYqabYt strategiyas1 i_lYnilmYlidir. MYlum olduu kimi, ali mYktYblYrin bilavasitY vY potensial tYhsil xidmYti istehlak1lar1 tYlYbYlYr, ali mYktYbin mYzunlar1 olan gYnc mtYxYssislYr, profil zrY i_YgtrYnlYr vY abituriyentlYr tYdqiqat obyekti hesab edilir. Ona grY dY, ali mYktYblYrin inki_af etmi_ bazar mnasibYtlYrinY uyunla_mas1 n onarda z fYaliyyYtlYrinin, tYhsil xidmYti vY YmYk bazar1n1n, hYminin bu bazarda vYziyyYtin tYhlili zYrurYti yaran1r. Ali mYktYblYrin rYqabYtqabilliyinin vY sYmYrYliliyinin tYmin edilmYsi n tYhsil xidmYti bazar1nda sYmYrYli marketinqin mhm elementlYrindYn biri olan fasilYsiz innovasiya fYaliyyYtinin ox byk YhYmiyyYti vard1r. Haz1rda, ali tYhsil mYssisYlYrindY marketinq xidmYtinin yarad1lmas1 bazar iqtisadiyyat1n1n strateji vY taktiki zYrurYtindYn irYli gYlir. Lakin bir ox tYhsil mYssisYlYrinin hYlY dY bu xidmYtin hans1 funksiyalar1 yerinY yetirmYsi, fYaliyyYt xsusiyyYtinin nYdYn ibarYt olmas1, onlar1n ali mYktYbin digYr strukturlar1 ilY qar_1l1ql1 fYaliyyYtinin hYyata keirlmYsi vY hYmin mtYxYssislYrin fYaliyyYtinin qiymYtlYndirilmYsi haqq1nda tam tYsYvvrlYri yoxdur. HYr _eydYn YvvYl ba_a d_mYk laz1md1r ki, masir iqtisadi _YraitdY tYhsil mYssisYlYri ali mYktYbin xarici amillYri vY daxili resurslar1 aras1nda nisbYtin yrYnilmYsinY imkan verYn strateji marketinqin tYrkib hissYsi olan innovasiya fYaliyyYti Ysas1nda idarYolunman1n tYtbiqini tYlYb edYn bazar mnasibYtlYrinin bYrabYrhquqlu subyektlYrinY evrilir. Starteji planla_d1rma vY marketinq Ysas1nda innovativ idarYetmY ali mYktYbin tYdricYn inki_af1n1, tYhsil xidmYti bazar1nda onun aktiv davran1_1n1 vY rYqabYtqabill1yini tYmin etmYk imkan1na malikdir. TYhsil mYssisYlYri ali mYktYbdaxili marketinq tYdqiqatlar1 Ysas1nda idarYetmY n zYruri vasitYlYri seir vY ali mYktYbin mYqsYdinY uyun olaraq innovativ xarakterli siyasi qYrarlar1 haz1rlay1r. Ali mYktYblYrdY starteji marketinq innovasiya xarakterli tYdqiqatlar1n apar1lmas1n1 zYruri edir, bu isY YmYkda_lar1n elmi-innovasiya fYaliyyYtinin stimulla_d1rmas1na istiqamYtlYnd1rilir. Yuxar1da qeyd edilYnlYrdYn belY nYticYyY gYlmYk olar ki, ali tYhsil mYssisYlYrindY marketinq xidmYtinin Ysas funksiyalar1 hYmin mYssisYlYrdY marketinqin spesifik xsusiyyYtlYrini Yks etdirYn daxili vY xarici mhitin tYhlilindYn ba_lay1r vY planla_d1rma hYyata keirilir. Apard11m1z ara_d1rmalar nYticYsindY respublikan1n ali tYhsil xidmYti bazar1nda xarici mhitin tYhlili a_a1dak1 problemlYr zrY tYdqiqatlar1n apar1lmas1n1 mYqsYdYmvafiq hesab etmYyY imkan verir: - ali tYhsil sisteminin inki_af1n1n meyil vY Ysas istiqamYtlYrinin mYyyYnlY_dirilmYsini; - regional YmYk bazar1 vY tYhsil xidmYtindY ali mYktYbin fYaliyyYt mYhsuluna tYlYbdY dYyi_ikliyin meyil vY amillYrinin a_kar edilmYsini; - ali mYktYblYraras1 rYqabYtin Ysas istiqamYtlYrinin mYyyYnlY_dirilmYsini; - YmYk bazar1 vY tYhsil xidmYtindY ali mYktYbin fYaliyyYrinin ara_d1r1lmas1n1; - marketinq sahYsindY situasiyan1n inki_af1n1n proqnozla_d1r1lmas1n1; - ali mYktYbin marketinq fYaliyyYtindY gcl vY zYif tYrYflYrin a_kar edilmYsini. Marketinqin tYtbiqi vY onun tYdqiqinin bu istiqamYtdY apar1lmas1 tYhsil xidmYti vY YmYk bazar1nda ali mYktYblYrin vYziyyYtinin qiymYtlYndirilmYsinY, hYminin onlar1n strateji mYqsYdY nail olmalar1 n haz1rl1q dYrYcYsini mYyyYn etmYyY imkan verir. Qeyd etmYk laz1md1r ki, ali mYktYblYr tYdris-tYlim, tYhsil prosesinin tY_kilindYn ba_qa, hYm dY znn tYsYrrfat fYaliyyYtini dY hYyata keirir. Bu halda yaln1z maliyyY vYsaitinin dzgn xYrclYnmYsi deyil, hYm dY inzibati-tYsYrrfat i_lYrinin dzgn tY_kili vY idarY edilmYsi vacibdir. MYlum olduu kimi, ali mYktYblYr z fYaliyyYtini YsasYn elmi-tYdqiqat, metodiki i_lYrin vY pedaqoji prosesin tY_kili ilY s1x YlaqYdY apar1rlar. Bununla YlaqYdar ali mYktYbin marketinq xidmYti: * iqtisadi informasiyan1n toplanmas1 vY tYhlilini hYyata keirmYli, marketinq mYhsullar1 zrY mYlumat bazas1n1 yaratmal1d1r; * tYhsil mYssisYsinin tYsYrrfat fYaliyyYtinin cari vY perspektiv plan1n1n haz1rlanmas1nda i_tirak etmYlidir; * tYhsil alanlara vY onlar1n istehlak1lar1na tYlYbin proqnozla_d1r1lmas1 vY bazar konyunkturas1n1n tYhlili Ysas1nda marketinq siyasYtini haz1rlamal1d1r; * ali mYktYbin sYrgi, yarmarka vY reklam tYdbirlYrindY i_tirak1n1 tYmin etmYlidir; * tYhsil mYssisYsinin imicinin formala_mas1 zrY tYkliflYr vY perspektiv plan haz1rlamal1d1r. TYhsilalan vY tYhsilverYnlYrin say1ndan, tYhsil mYssisYsinin byk vY ya kiikliyindYn as1l1 olaraq ali mYktYbin marketinq xidmYtinin strukturuna informasiya-analitik qrup, stateji planla_d1rma qrupu, PR-reklam qrupu vY operativ marketinq fYaliyyYti qrupunun daxil edilmYsi mYqsYdYuyundur. Ali mYktYblYrdY marketinq xidmYtinin sYmYrYli tY_kilinin nYticYsi strateji inki_af, tYhsil, elmi-tYdqiqat, beynalxalq YlaqYlYr, maliyyY vY inzibati-tYsYrrfat fYaliyyYti plan1n1n optimal variant1n1n haz1rlanmas1n1n tYmin olunmas1na geni_ imkanlar a1r. TYhsil mYssisYlYrindY marketinqin tYtbiqi ali mYktYbin idarY edilmYsi prosesindY mvcud problemlYrin aradan qald1r1lmas1, onun tY_kilati strukturunun dzgn qurulmas1 vY dayan1ql1 inki_af1n tYmin edilmYsindY mYssisYnin rYhbYrinY hYr vasitY ilY kmYk etmYlidir. Btn bunlar, tYhsil prosesindY vY elmi fYaliyyYtdY yeni texnologiyan1n tYtbiqi ilY bYrabYr, ali mYktYbin mvqeyinin mhkYmlYnmYsinY vY perspektiv n innovativ inki_af1n tYmin edilmYsinY geni_ imkanlar a1r. Qeyd etmYk laz1md1r ki, tYhsilin marketinqi prinsipcY yeni sistemdir. Onun sYmYrYli tY_kili bazar iqtisadiyyat1n1n inki_af etdiyi lkYlYrdY, o cmlYdYn AzYrbaycan1n tYhsil bazar1nda olduqca byk rol oynayacaqd1r. Ali tYhslin marketinqinY ali mYktYbin tYhsil proqramlar1n1n mYzmununun mYyyYn edilmYsi, ba_qa szlY, onun mYhsulu, istehlak1lar1, al1c1lar1 vY mYqsYdli auditoriya, hYminin marketinq fYaliyyYtinY strateji yana_man1n mYqsYd vY prinsiplYri aid edilir. Ali tYhsil mYssisYsinin marketinq xidmYti tYhsil xidmYti bazar1n1n tYlYblYrinY uyun olaraq a_a1dak1 analitik funksiyalar1 yerinY yetirmYlidir: * tYhsil xidmYti istehlak1lar1n1n tYhlili vY onlar1n ali tYhsilY cari vY perspektiv tYlabat1n1n mYyyYn edilmYsini; * tYhsil xidmYti bazar1nda mvcud rYqiblYrin tYhlili vY onlar1n zYif vY stn tYrYflYrinin a_kar edilmYsini; * ali tYhsil mYssisYsinin fYaliyyYtinY bu vY ya digYr formada tYsir gstYrYn digYr bazar subyektlYrinin fYaliyyYtinin tYhlil edilmYsini; * tYhsil xidmYti bazar1 vY ali mYktYblYrin fYaliyyYtinY makromhit amillYrinin tYsirinin tYhlil edilmYsini. mumiyyYtlY, rYqabYt mhitinin kYskinlY_diyi vY dnya bazar1na 1x1_ imkanlar1n1n geni_lYndiyi _YraitdY marketinq xidmYti ali tYhsil mYssisYsinin Ysas idarYetmY strukturlar1ndan biri olmal1d1r. nki tYhsil xidmYti vY YmYk bazar1 onlar1n infrastrukturu, firma vY _irkYtlYrin tYlYbat1 kompleks halda yrYnilmYdYn ayr1-ayr1 ixtisas vY fYaliyyYt sahYlYri zrY ali tYhsilli kadr haz1rl11 apar1lmas1 gzlYnilYn optimal nYticYni verY bilmYz. Buna baxmayaraq, ali mYktYblYrY tYlYbY qYbulunda vY mYzunlar1n blgsndY inki_af etmi_ lkYlYrin qabaqc1l tYcrbYsindYn (i_YgtrYnlYrin sifari_li kadr haz1rl11 vY onlar1n ali tYhsildYn sonrak1 dvrdY tYcrbY toplamaq n i_Y qYbulu tYlimlYrinin keirilmYsi) faydalanmaqda, hYm dY onlara dYni_li Ysaslarla qYbulda mYhdudiyyYtlYrin aradan qald1r1lmas1nda kmYk gstYrilmYlidir. AzYrbaycanda 2012-ci ilin YvvYlinY 15 vY yuxar1 ya_l1 Yhalinin hYr 1000 nYfYrinY 125 nYfYr ali tYhsilli mtYxYssis d_r ki, bu da 2001-ci ilin YvvYli ilY mqayisYdY 15,7 faiz oxdur. 2011/2012-ci tYdris ilindY lkYnin ali mYktYblYrinY tYlYbYlYrin qYbulu (bakalavr pillYsinY) 2005/2006-c1 dYrs ilinY nisbYtYn 8,7 faiz artsa da, ali mYktYbi bitirib diplom alan mYzunlar1n say1 mqayisY edilYn dvrdY tYqribYn 4 faiz azalm1_d1r. Bu disproporsiya ali tYhsildY tYlYb vY tYklif mnasibYtlYrini, ba_qa szlY marketinq xidmYtinin tYtbiqini srYtlYndirmYyi vY tYhsil xidmYti bazar1n1n bu Ysasda kompleks yrYnilmYsini zYruri edir. Qeyd etmYk laz1md1r ki, lkYnin Ysas iqtisadi fYaliyyYt sahYlYrindY ali tYhsilli mtYxYssislYrin say1n1n art1m1 AzYrbaycan iqtisadiyyat1nda insan kapital1n1n formala_mas1na vY Yn ba_l1cas1 iqtisadi art1m1n srYti vY keyfiyyYtinin yksYlmYsinY _Yrait yarad1r. AzYrbaycanda ali tYhsil xidmYti bazar1nda vYziyyYtin tYhlili belY nYticYyY gYlmYyY Ysas verir ki, ali mYktYblYrdY marketinq xidmYtinin tY_kili tYlYbYlYrY lkY iqtisadiyyat1n1n modernlY_dirilmYsi tYlYblYrinY uyun ixtisas seimindY YhYmiyyYtli dYrYcYdY tYsir gstYrir, ali mYktYbin tYhsil xidmYti i_tirak1lar1n1n tYlYbinin optimal mYyyYn edilmYsinY vY dYnilmYsinY imkan verir. RYqabYt mhiti _YraitindY AzYrbaycan1n ali tYhsil mYssisYlYrindY marketinq xidmYtinin tYtbiqinin zYruriliyi, btnlkdY lkY zrY tYhsil xidmYti bazar1n1n hYlY dY tam formala_mamas1, bir ox ali mYktYblYrdY marketinqin rolu haqq1nda dYqiq tYsYvvrn olmamas1 vY onun YsasYn reklam kimi birtYrYfli anla_1lmas1 ilY _YrtlYnd1yindYn, ali tYhsil massisYlYrindY tYhsil xidmYti bazar1 mhitinin yarad1lmas1 AzYrbaycan tYhsil sistemi qar_1s1nda duran Ysas problemlYrdYn hesab edilmYlidir. Haz1rda, ali mYktYblYrdY marketinq xidmYtinin yarad1lmas1 bazar iqtisadiyyat1n1n strateji vY taktiki zYrurYtindYn irYli gYldiyindYn, ali mYktYblYrin rYqabYtqabilliyinin vY sYmYrYliliyinin tYmin edilmYsi n tYhsil xidmYti bazar1nda sYmYrYli marketinqin mhm elementlYrindYn biri olan fasilYsiz innovativ inki_af1n ox byk YhYmiyyYti vard1r. Ona grY dY, tYhsil mYssisYlYri ali mYktYbdaxili marketinq tYdqiqatlar1 Ysas1nda idarYetmYnin zYruri vasitYlYrini semYli vY ali mYktYbin Ysas mYqsYdlYrinY uyun olaraq innovativ qYrarlar1n1 haz1rlamal1, Yn ba_l1cas1 isY tYhsil xidmYti bazar1n1 kompleks yrYnYrYk tYhsil xidmYti istehlak1lar1na tYlYbat1 mYyyYn etmYlidir. Masir dvrdY lkYnin ali mYktYblYrindY marketinq xidmYtinin olmamas1 vY ya a_a1 sYviyyYdY olmas1 innovativ fYaliyyYt n tYlYb olunan kadr haz1rl11na mYnfi tYsir gstYrir. mumiyyYtlY, AzYrbaycan1n ali mYktYblYrindY tYhsil xidmYti bazar1n1n modernlY_mYsi, tYhsilin keyfiyyYti problemlYrinin hYlli vY mxtYlif ixtisaslara tYlYb olunan yerlYrin formala_mas1 mYqsYdilY ali tYhsilin marketinq xidmYtinin inki_af1na xsusi diqqYt yetirilmYlidir. 7. TYhsil mYssisYlYri n m0r:5tinq str0t5giy0s1n1n h0z1rl0nm0s1 >n:r5t mYssisYnin m0r:5tinq str0t5giy0s1n1n h0z1rl0nm0s1 firm0n1n sp5sifi:liyinin, >nun ist5hs0l 5tdiyi mYhsul vY EidmYtlYrin EsusiyyYtlYrinin, >nun Ytr0f mhitinin tYhlilinY Ys0sl0nm0l1d1r. HYr tYhsil mYssisYsi znYmYEsus cYhYtlYrY vY pr>bl5mlYrY m0li: >lduu n m0r:5tinq str0t5giy0s1n1n st0nd0rt v0ri0nt1n1 h0z1rl0m0q mm:n d5yil. Bu sYbYbdYn y0ln1z :>n:r5t tYhsil mYssisYsinin str0t5giy0s1n1n h0z1rl0nm0s1 t5En>l>giy0s1 vY m5t>d>l>giy0s1nd0n bYhs 5tmY: >l0r. lm0n m0r:5t>l>qu H.H.L5tt0u tYrYfindYn m0r:5tinq str0t5giy0s1n1n f>rm0l0_m0s1n0 :>nstru:tiv y0n0_m0 tY:lif 5dilmi_dir. Rus tYdqiq0t1s1 .P.P0n:ruEin bu y0n0_m0n1 0li vY Yl0vY tYhsil mYssisYlYrinin tYlYblYrinY uyunl0_d1r0r0q m0r:5tinq qYr0rl0r1n1n qYbul 5dilmYsi vY str0t5giy0n1n qurulm0s1 m0tris0s1n1 tY:lif 5tmi_dir . Bu m0tris0d0 il: >l0r0q mYssisYnin fY0liyyYt pr>filinY uyun >l0n str0t5giy0n1n 5l5m5ntlYrinin (pr>bl5mlYrinin) siy0h1s1 tYrtib >lunur. I:inci 0dd1m  siy0h1d0 q5yd >lun0n hYr pr>bl5min mm:n hYlli v0ri0ntl0r1n1n mYyyYn 5dilmYsidir. IstYnilYn h0ld0 bur0 m0r:5tinq-mi:sin Ys0s pr>bl5mli 5l5m5ntlYri d0Eil >l0c0q, yYni :>n:r5t mYhsul (EidmYt) nvlYrinin s5ilmYsi (:5yfiyyYt, 5_id vY s5rvis pr>bl5mlYri), qiymYt, :>mmuni:0siy0, mYhsulun irYlilYdilmYsi vY h5yYtlY b0l1 >l0n pr>bl5mlYr. M0tris0n1n sYtirlYrinY nYzYrdYn keirYk. %idmYtin (mYhsulun) tipi. B0z0r0 h0ns1 mYhsulu tY:lif 5tmYli? Bur0d0 :if0yYt qYdYr v0ri0nt mvcuddur: mEtYlif sYviyyYli (mY:tYbYqYdYr, mumi>rt0, gimn0ziy0 vY y0 lits5y, 0li vY y0 Yl0vY tYhsil) tYhsil EidmYtlYri; tYdris-m5t>di:i vYs0itlYr; Yl0vY tYsYrrf0t vY s>si0l EidmYtlYri; mYslYhYtlYrin v5rilmYsi vY s. %idmYtin :5yfiyyYti: b5ynYlE0lq miqy0sd0 t0n1nm1_ sYviyyY, milli st0nd0rtl0r sYviyyYsi, :>n:r5t m_tYrinin tYlYblYrini nYzYrY 0l0n sYviyyY vY s. TYhsilin dYrYcYsi. MYsYlYn, 0li tYhsil mYssisYlYri n bu dYrYcYlYri q5yd 5tmY: >l0r: b0:0l0vr, m0gistr, d>:t>r0nt. GstYrilYn EidmYtlYrin hYcmi, tYhsil pr>qr0m1n1n mddYti. TYhsilin mddYtinin mEtYlif v0ri0ntl0r1 tY:lif >lunur: bir n5Y s00t n nYzYrdY tutul0n birgnl: s5min0rl0rd0n  4-6 illi: tYhsil mddYtinY qYdYr. 5_idin mEtYlifliyi  g5ni_liyi vY dYrinliyinY, pr>fili vY iEtis0s1n0, h0z1rl0nm0 iEtis0s1n0 grY 5yni v0Etd0 r50lla_d1r1l0n tYhsil EidmYtlYrinin tY:lif >lun0n v0ri0ntl0r1n1n s0y1d1r. l0vY s5rvis: m5t>di:i, inf>rm0siy0, 5:sp5rt, mYslYhYt EidmYtlYri; tYdqiq0tl0r1n 0p0r1lm0s1; injinirinq EidmYtlYri; mYdYni-mYi_Yt, sYhiyyY vY digYr s>si0l EidmYt; Ys0s sif0ri_lY Yl0qYli >lm0y0n EidmYtlYr. S5rvisin gstYrilmYsi v0Et1: tYhsilin YvvYlindY, >rt0s1nd0 vY y0 s>nund0, > cmlYdYn, gYnc mtYEYssisin i_ y5rinY uyunl0_m0s1 mddYtindY. TYhsil 0l0n1n, 0bituriy5ntin _YEsiyyYti ilY b0l1 >l0n pri>rit5tlYr. Bu pri>rit5tlYr bir s1r0 meyarlar zrY mYhdudiyyYtlYrin mvcudluu vY y0 >lm0m0s1 v0sitYsilY r50lla_d1r1l1r, > cmlYdYn, d5m>qr0fi:, c>r0fi, p5_Y:0r, tYhsil h0z1rl11n1n dYrYcYsi, psiE>fizi>l>ji gstYricilYr vY s. DigYr m_tYrilYr vY ist5hl0:1l0rl0 Yl0qYli >l0n pri>rit5tlYr: ml:iyyYt f>rm0s1n0, hquqi st0tusun0, tY_:il0ti-hquqi f>rm0s1n0, fY0liyyYt sf5r0s1n0, m0liyyY vYziyyYtinY grY ist5hl0:1 qrupl0r1n0 stnlyn v5rilmYsi. %idmYtin gstYrilmYsi r5jimi vY h0z1rl11n dYrYcYsi: ildY bir-i:i dYfY, ilb>yu, Esusi qr0fi:Y grY, 0b>n5m5nt zrY EidmYt vY y0 :>n:r5t s0zi_in _YrtlYri zrY EidmYtlYrin gstYrilmYsi. %idmYtin gstYrilmYsi mY:0n1: tYhsil mYssisYsi YrivYsindY, >nun fili0ll0r1nd0, tYdris-mYslYhYt mYntYqYlYrindY, sif0ri_i-mYssisYnin Yr0zisindY, tYhsil 0l0n1n 5vindY vY s. TYhsil EidmYtlYrinin qiymYtlYri: >E y:sY: qiymYtlYrdYn 0_01 qiymYtlYrY qYdYr, > cmlYdYn, mEtYlif mYnbYlYrdYn YldY >lun0n d>t0siy0l0r1n h5s0b1n0. dYmY _YrtlYri vY f>rm0l0r1: dYmY f>rm0s1n1n s5ilmYsi (YvvYlcYdYn dYni_, tYhsilin s>nund0 vY y0 mYyyYn mYrhYlYsindY dYni_, :r5ditlY dYni_), Yl0vY _YrtlYrin >lm0s1 (mYsYlYn, infly0sin1n nYzYrY 0l1nm0s1), v0lyut0n1n tipinin, nYd vY y0 nYdsiz dYni_in s5ilmYsi. QiymYtlYrin uyunl0_d1r1lm0s1: EidmYt pr>qr0m1n1n fYrdilY_dirilmYsinY grY, EidmYtlYrin gstYrilmYsinin int5nsivlY_dirilmYsinY grY, zYrinY Yl0vY EidmYtlYrin gtrlmYsinY grY Yl0vYlYr; sif0ri_lYrin hYcmi vY d0imiliyinY grY gzY_tlYr vY s. TYhsil EidmYtlYrinin b0z0rd0 irYlilYdilmYsinin vY r5:l0m1n1n Ys0s nvanl0r1: Yh0linin mEtYlif tYbYqYlYri, 0ilYlYr, digYr tYhsil mYssisYlYri, mY_ulluq mYr:YzlYri, YmY: birj0l0r1, mYyyYn p5_Y mtYEYssislYri vY s. R5:l0m v0sitYlYri: t5l5viziy0, r0di>, 0p v0sitYlYri, Esusi nY_rlYr, p>t, t5l5f>n vY digYr Yl0qY nvlYri. TYhsil EidmYtlYrinin irYlilYdilmYsi vY s0t1_1n0 y0rd1m 5dYn v0sitYilYr: mstYqil v0sitYi-firm0l0r, mY_ulluq mYr:YzlYri, mYssisYlYrdY h5yYtin h0z1rl0nm0s1 EidmYtlYri, tYhsil mYssisYlYrinin h5yYti vY blmYlYri, tYhsil mYssisYlYrinin 0ss>si0siy0l0r1, fYrdi _YEslYr. TYhsil EidmYtlYrinin irYlilYdilmYsi vY s0t1_1n1n tY_:ili: sif0ri_i vY y0 0bituriy5ntlY birb0_0 Yl0qYlYrin qurulm0s1 v0sitYsilY, Yl0qY :0n0ll0r1 v0sitYsilY, sYl0hiyyYtlYrin v0sitYilYrY v5rilmYsi v0sitYsilY. TYhsil EidmYtlYrinin s0t1_1n1n hYvYslYndirilmYsi: v0Et0_1r1 m:0f0tl0nd1rm0, b>nifi:0siy0, pr>qr5ssiv vY y0 r5qr5ssiv m:0f0tl0nd1rm0, tYhsildY vY EidmYtdY gzY_tlYrin 5dilmYsi. z m0r:5tinq str0t5giy0s1n1 f>rm0l0_d1r0r:Yn hYr tYhsil mYssisYsi hYm mumi h5yYt b0rYsindY, hYm dY m0r:5tinq fun:siy0l0r1n1 hYy0t0 :5irYn h5yYt b0rYsindY prinsipi0l qYr0rl0r v5rmYlidir. mY:d0_l0r1n dYvYt >lunm0s1 vY s5ilmYsi sull0r1, >nl0r1n tYhsilinin r5jimi vY m0hiyyYti, YmY:lYrinin tY_:ilinin f>rm0 vY v0sitYlYri, h5yYtin id0rY >lunm0s1 vY s. mYsYlYlYr mYyyYn 5dilmYlidir. Bund0n Yl0vY m0r:5tinqin bir s1r0 pr>bl5mlYri mvcuddur :i, >nl0r hYr h0ns1 bir pr>bl5m bl>:unun YrivYlYrinY uyun gYlmir. nu d0 q5yd 5tmY: l0z1md1r :i, h5 bir pr>bl5m tYcrid olunmu_ _Yr0itdY hYll >lun0 bilmYz, btn pr>bl5mlYr biri-birilY s1E Yl0qYlidir vY bu b0E1md0n d0 z hYllini tYlYb 5dir. ZN YOXLAMA SUALLARI TYhsil proqram1 dedikdY, nY ba_a d_lr? TYhsilin dYrYcYsindYn as1l1 olaraq tYsnifat1 necYdir? 0xtisasa grY tYhsilin tYsnifat1 necYdir? TYhsilin formas1na grY tYsnifat1 necYdir? TYhsilin metoduna grY tYsnifat1 necYdir? TYhsil mYssisYlYrinin marketinqi dedikdY, nY ba_a d_lr? TYhsil mYssisYlYrinin marketinqindY marketingin  4P vY  4C elementlYrini xarakterizY edin. TYhsil EidmYtlYri sf5r0s1nd0 m0r:5tinqin suby5:tlYrinY nYlYr daxildir? TYhsil mYssisYsi dedikdY, nY ba_a d_lr? TYhsil mYhsuluna nYlYr daxildir? TYhsil EidmYtlYrinin ist5hl0:1  tY_:il0tl0r1n1n Ys0s fun:siy0l0r1n0 nYlYr 0iddir? M0r:5tinq nqt5yi- nYzYrindYn tYhsil tY_:il0t1n1n fun:siy0l0r1n0 nYlYr 0iddir? TYhsil EidmYtlYri b0z0r1nd0:1 v0sitYi stru:turl0r1n fun:siy0l0r1n0 nYlYr 0iddir? AzYrbaycan Respublikas1nda hans1 tYhsil formalar1 tYtbiq olunur? F>rmal tYhsil nYdir? Qeyri-f>rmal tYhsil nYdir? 0nf>rmal tYhsil nYdir? AzYrbaycan Respublikas1nda hans1 tYhsilalma formalar1 mYyyYn edilir? zYrbaycan Respublikas1nda mlkiyyYt nvnY grY hans1 tYhsil mYssisYlYri fYaliyyYt gstYrir? TYhsil mYssisYsinin hans1 tiplYri vY nvlYri mYyyYn edilir? TYhsildY m0r:5tinqin Ys0s >by5:tlYri dedikdY, nY ba_a d_lr? TYhsil EidmYtlYrinin EsusiyyYtlYrini vY p0r0m5trlYrini birb0_0 mYyyYn 5dYn pr>bl5mlYr hans1lard1r? TYhsil s0hYsindY m0r:5tinqin Ys0s fun:siy0l0r1n0 hans1lar 0iddir? M0r:5tinqin tYhsil EidmYtlYri b0z0r1nd0 hans1 prinsiplYri mvcuddur? M0r:5tinq hans1 5lmlYrin vY 5lmi fYnnlYrin inf>rm0siy0 vY m5t>dl0r1nd0n istif0dY 5dir? M0r:5tinq tYdqiq0tl0r1n1n 0p0r1lm0s1 sE5mi hans1 mYrhYlYlYrdYn ib0rYtdir? TYhsil EidmYtlYri m0r:5tinqindY Ys0s tYdqiq0t >by5:tlYri hans1lard1r? TYhsil EidmYtlYrinin hans1 p0r0m5trlYrinY grY s5qm5ntlY_dirmY apar1l1r? TYhsil s0hYsindY mYqsYd s5qm5ntlYrini s5Yr:Yn hans1 qiymYtlYndirmY meyarlar1ndan istif0dY 5tmY: mYqsYdYuyundur? TYhsil s0hYsindY m0r:5tinqin h0ns1 pr>bl5mlYri mvcuddur? . TYhsil m0r:5tinqindY h0ns1 m5t>dl0rd0n istif0dY >lunur? .TYhsil EidmYtlYri b0z0r1n1n Ys0s s5qm5ntlY_dirmY m5y0rl0r1 h0ns1l0rd1r? 33. TYhsil mYssisYlYri n m0r:5tinq str0t5giy0s1n1n Ys0s1n1 tY_:il 5dYn 0millYr h0ns1l0rd1r? $$$(&(,,3^5`5@@DD|J~JMMMMM(N*NNNOOPPxQzQQQ~RR,S.SSSTTUUWW[[^سu-hvR<hSB*CJOJQJaJmH,phsH,hKrhS5CJaJhKrhSCJaJhKrhS5CJOJQJaJhKrhSCJOJQJaJ+hvR<hSCJOJQJaJmHnHsH,u$hvR<hSCJOJQJaJmH,sH,'hvR<hS5CJOJQJaJmH,sH,..SSTU[Nafjnptw({~*†֋$d`a$gd]+m$$d`a$gd]+m$$da$gd]+m$$ & F^a$gd]+^_LaNaffjjnnpprwtw&{({~~(*†ЈkkkkkkkkX$hhSCJOJQJaJmH sH 'hKrhS5CJOJQJaJmH sH $hKrhSCJOJQJaJmH sH /hvR<hS5CJOJQJaJmH,nHsH,tH,hvR<hSCJOJQJaJmH,nHsH,tH'hvR<hS5CJOJQJaJmH,sH,$hvR<hSCJOJQJaJmH,sH,-hvR<hSB*CJOJQJaJmH,phsH,ԋ֋rt"$hj:<sssssss\-hKrhSB*CJOJQJaJmH,phsH,'hKrhS5CJOJQJaJmH,sH,$hKrhSCJOJQJaJmH,sH,'hhS5CJOJQJaJmH,sH,$hhSCJOJQJaJmH,sH,hhS5CJaJhhSCJaJ$hhSCJOJQJaJmH sH 'hhS5CJOJQJaJmH sH t$j<. dgd]+$d`a$gd]+$d`a$gd]+ $da$gd]+$d`a$gd]+$ & F^a$gd]+~,.BD,.VX|~DF&(-hKrhSB*CJOJQJaJmH,phsH,$hhSCJOJQJaJmH,sH,'hhS5CJOJQJaJmH,sH,0hKrhS5B*CJOJQJaJmH,phsH,;D.X~F($$d`a$gd]+$d`a$gd]+("$*,46BDTVrt~ͺvv_L_L_L_L_L_L_L_L_L_%hKrhSB*CJOJQJaJph-hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH 0hKrhS5B*CJOJQJaJmH,phsH,'hKrhS5CJOJQJaJmH,sH,-hKrhSB*CJOJQJaJmH,phsH,$hKrhSCJOJQJaJmH,sH,3hKrhS5B*CJOJQJ]aJmH,phsH,0hKrhSB*CJOJQJ]aJmH,phsH,$&(*26JL&(&(,.46<>NPVXZռ0hKrhS5B*CJOJQJaJmH phsH -hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH %hKrhSB*CJOJQJaJphJ>  @X#(-/3x6$d`a$gd]+ dgd]+ $da$gd]+$d`a$gd]+Z\`djlnptx"$bdfhxz"$,.46:<NPhjռթhhSCJOJQJaJ$hhSCJOJQJaJmH sH 0hKrhS5B*CJOJQJaJmH phsH -hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH %hKrhSB*CJOJQJaJph< $&,.468:@D ",.68<>HJjltvxz'hhS5CJOJQJaJmH sH hhSCJOJQJaJ$hhSCJOJQJaJmH sH PPTVX\^vx|~24NPjlprxz     $ & 4 6 T Z \ ^ 'hhS5CJOJQJaJmH sH hhSCJOJQJaJ$hhSCJOJQJaJmH sH P^ ` b h j n p r t x z                           h j l n t v                       $ & < > T V X Z h j n p     'hhS5CJOJQJaJmH sH hhSCJOJQJaJ$hhSCJOJQJaJmH sH P                 4 6 : < X Z ^ ` d h z ~                    , 0 J L j l p r t v              ǴǴǴǴǴǴǴǴǴǴǴǴǴǴǴ%hKrhSB*CJOJQJaJph-hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH hhSCJOJQJaJ$hhSCJOJQJaJmH sH G$&*,DFHJRVjlprxz|~  $46>@FHJN^`bdjl0hKrhS5B*CJOJQJaJmH phsH %hKrhSB*CJOJQJaJph-hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH H>0##((--//3366::HHOOʰZհ02h龱վjjkkll:6:HOʰZհ2վjkl@HJNP^`hjlnxz$hhSCJOJQJaJmH sH hhSCJOJQJaJX©"$,02468>@NPRTVXZ\bdln|~Īƪʪ̪ "$&*hhS5CJOJQJ\aJmH sH $hhSCJOJQJaJmH sH hhSCJOJQJaJO&(,.468<FHRTVX\^dfnp̫ΫЫҫ֫ثޫJLTVXZ`bdhxz~¬Ĭجڬ*hhS5CJOJQJ\aJmH sH $hhSCJOJQJaJmH sH hhSCJOJQJaJI&(0246>@BDFHJLln­ĭƭȭʭ̭ "$46@BVX^`dflntv®ޮ $&(,:<HJ%hKrhSB*CJOJQJaJph-hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH TJRTXZbdfhjl|¯&(68<>^blpvxİưΰаҰ԰ܰްDFH|~3hKrhS5B*CJOJQJ\aJmH phsH %hKrhSB*CJOJQJaJph-hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH Jȱʱ̱αбұֱر>@`bfhtv|~ڲܲ ,.DFRTXZ^`Ƴʳջ3hKrhS5B*CJOJQJ\aJmH phsH -hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH %hKrhSB*CJOJQJaJphJ :<@BHJdhjlnpԴִfhnpvxz|~µصڵbdrtxz ջջ3hKrhS5B*CJOJQJ\aJmH phsH -hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH %hKrhSB*CJOJQJaJphJ  02dfhjz|̷η  ".0:>BDHL^`rtʸ̸ظڸ޸ջջ3hKrhS5B*CJOJQJ\aJmH phsH -hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH %hKrhSB*CJOJQJaJphJ $(,.HJlnrt|~  $&02BDNPTVXZ^`rtvxֺغܺ޺ 24LNdfjlջջ3hKrhS5B*CJOJQJ\aJmH phsH -hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH %hKrhSB*CJOJQJaJphJtνX2 $(*X$ & F^a$gd]+  & F^gd]+ dgd]+$d`a$gd]+$d`a$gd]+»лһ(*02JL¼ļؼܼ "(*.0:<@DZ\̽ν ջ3hKrhS5B*CJOJQJ\aJmH phsH -hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH %hKrhSB*CJOJQJaJphJ&(*,68>@RTbdhjprľƾ̾ξ־ؾ46:>NPVXrtȿʿ&(8:>@PRTVXZռ0hKrhS5B*CJOJQJaJmH phsH -hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH %hKrhSB*CJOJQJaJphJZ\^np(,tv .024<>VXfhFHNPVXZ\bdfhrtvx~0hKrhS5B*CJOJQJaJmH phsH %hKrhSB*CJOJQJaJph-hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH J~02:<FH(*24`b46rtBDռռռ0hKrhS5B*CJOJQJaJmH phsH -hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH %hKrhSB*CJOJQJaJphJ"$46Z\0248:<BDZ\^`jlrtxz Z\fռռ0hKrhS5B*CJOJQJaJmH phsH -hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH %hKrhSB*CJOJQJaJphJfhlnxz .08:>@FH"$24tv*,268:>@Hռ0hKrhS5B*CJOJQJaJmH phsH -hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH %hKrhSB*CJOJQJaJphJHJdf*.02@DFHLNXZ`bjntv~&(0248HJLNTVbdhjlnvռռ0hKrhS5B*CJOJQJaJmH phsH -hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH %hKrhSB*CJOJQJaJphJvxz|,.0248FHRTtv  24FH`bxz(-hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH %hKrhSB*CJOJQJaJphN(*24<>$&.046<>DFJLZ\dfvx|~ "@DJLRTxzннннннннннннннннннннннннннннннннннн%hKrhSB*CJOJQJaJph-hKrhSB*CJOJQJaJmH phsH 0hKrhS5B*CJOJQJaJmH phsH IVXnp:<02HJ "ln&(tvٹhKrhS5CJaJhKrhSCJaJhKrhS5CJaJmH sH hKrhSCJaJmH sH !h5CJOJQJaJmH sH 'hKrhS5CJOJQJaJmH sH $hKrhSCJOJQJaJmH sH 4p<"n(vr<N$ & F ^a$gd]+  & F^gd]+$ & F^a$gd]+<pr:<LN |~Ʒ﷦ؓhShFmH,sH,$hKrhSCJOJQJaJmH,sH, hKrhS5B*CJaJphhKrhSB*CJaJph#hKrhS5B*CJ]aJphhKrhS5CJaJhKrhSCJaJ hKrhSB*CJ]aJph ~ dgd]+ dgd]+$ & F ^a$gd]+$ & F ^a$gd]+$ & F ^a$gd]+  & F^gd]+$ & F^a$gd]+61hP:pS. A!"R#n$n% 1T@T S1KG=K9 d CJOJQJ_HaJmHsHtHx@x S 03>;>2>: 1($$d5$7$8$9D@&H$a$5CJOJPJQJaJmH,sH,@ S 03>;>2>: 23$$ dP1$5$7$8$9D@&H$^ a$%5;CJOJPJQJ\aJmH,sH,P@2P S 03>;>2>: 3d@&CJ"OJQJaJ"h@h S 03>;>2>: 4#$$d1$@&`a$CJOJQJaJtH l@l S 03>;>2>: 5#$$d1$@&`a$5CJOJQJaJtH d@d S 03>;>2>: 6#$$d1$@&`a$CJOJQJaJp@p S 03>;>2>: 7#$$7d1$@&`7a$5CJOJQJaJnHtHBA@B A=>2=>9 H@8DB 0170F0XiX 1KG=0O B01;8F04 l4a .k. 5B A?8A:0\O\ SHeading 1 Char'5CJOJPJQJ_HaJmH,sH,tHbOb SHeading 2 Char-5;CJOJPJQJ\_HaJmH,sH,tHTOT SHeading 3 Char CJ"OJQJ_HaJ"mHsHtHHO!H SHeading 4 CharCJ_HmHsHtH LO1L SHeading 5 Char5CJ_HmHsHtH HOAH SHeading 6 CharCJ_HmHsHtHPOQP SHeading 7 Char5CJ_HmHnHsHtHf>@bf S0720=85$d`a$"5>*CJOJPJQJaJmH,sH,VOqV S Title Char*5>*CJOJPJQJ_HaJmH,sH,tHjOj SList Paragraphd^m$CJOJPJQJaJmH,sH,r@r S5@E=89 :>;>=B8BC; E$dCJOJPJQJaJmH,sH,JOJ S Header CharCJPJ_HaJmH,sH,tHp @p S86=89 :>;>=B8BC; E$dCJOJPJQJaJmH,sH,JOJ S Footer CharCJPJ_HaJmH,sH,tHNN SBalloon Text CharCJOJQJ_HaJVV S "5:AB 2K=>A:8 CJOJQJaJmHnHsHtHe@  S!B0=40@B=K9 HTMLA 2( Px 4 #\'*.25@9dCJOJ QJ ^J aJ`O` SHTML Preformatted CharOJ QJ ^J _HmHsHtH\P@\ "SA=>2=>9 B5:AB 2!$da$CJOJQJaJLO!L !SBody Text 2 CharCJ_HmHsHtH@1@ $SFootnote Text Char_HxBx #S "5:AB A=>A:8%$$d1$^`a$ CJOJQJaJmHnHsHtHC@R &SA=>2=>9 B5:AB A >BABC?><%%$dx1$^`a$CJOJQJaJtH VOaV %SBody Text Indent CharCJ_HmHsHtH S@r (SA=>2=>9 B5:AB A >BABC?>< 3&'$7d,<x^`7a$@ CJOJQJaJbOb 'SBody Text Indent 3 Char@ CJ_HaJmHsHtHtR@t *SA=>2=>9 B5:AB A >BABC?>< 2)dx^CJOJQJaJfOf )SBody Text Indent 2 Char CJOJQJ_HaJmHsHtH\B@\ ,SA=>2=>9 B5:AB+$da$CJOJQJaJtH TOT +SBody Text Char CJOJQJ_HaJmHsHtH bQ@b .SA=>2=>9 B5:AB 3 -dxCJOJQJaJmH sH tH POP -SBody Text 3 CharCJ_HaJmH sH tH \J@\ 0S >4703>;>2>:/'6@B*CJOJ QJ ]aJphOtH fOf /S Subtitle Char36@B*CJOJ QJ ]_HaJmHphOsHtH <89~I|Gt WO#`"l%*d/?344]9999:==?DFFGiGGG_HHJLqMOPP QQQBRR'S(TTYVVyWWrX4Z}[\ ^X`````bc4dwddbfgg%hshhhtiikvmmo-qrsu9vwiyWzz{X{.|m}:`)0d;r؇7l K PߍBccՐf}=(C4̜cedb xL69_5o9=  \ ): Z"A&E')J+-000G0/1%233445V5557:>ABBBBB C C3CVCCDkG\HI4LLOQRS!TTU*UUTVXXXXZQ\^`beghjlmKruxp|~~ar7fMf'_/+2)Ș769WAk3{5Da͵ڶ\ݹ   Jtջ*fļ 7YRžܾ#¿fG!P000000000000000000000000 00000000000 00000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000 0 0 0 0 0 0 000000000000000 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0000000000000 0  0  0  0  000000000000000000000000 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0000000000000000000 0 00000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0  0  0  0  0  0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 00006@=*p\NXL@  n+J$^(Z^  u&J Z~fHv(         ,*Ntz4R.Sx6t  )79:<BCMcehiFGOP[\c ()./79?@IJQSZ[`aijpqst !()9:IJTUXYikqr|}#$&'67GHLMWXefhilmrv{|  $*+./45=>BDJKXYgjqrz{ !+,2378:;?DRS\]_`ghuv}     # $ , - 5 6 8 9 D E K L [ \ b d j o q r } ~     % & 4 5 @ A F G N O R S V W Z _ d e k p x y          ' ( . / < = G H J K Q R Y _ d e l m p q { }        " # ) * / 1 7 8 < = C D O Q X Y b c h i s u        " # , / 5 9 D E K L W X _ ` g h l m x z    !),23BCHITUZ[abhituwx  !"+,238:>?EFMNPQ^_eflmstz{  *+-.34>?EFQSWX_aghvw%&,-9:@AGHTUX[bcijz|  !'(2378ABIJPQUW_`lmrsy} %(-058>IKOWX`aeipz  #%,-<>!.37<=CDHJPQVWZ[^_ghmntuy !',2378:<BCEGMNTU_`fhlmstyz}~  "#(/3468=>IJLMQR]iosy~  ()-.0245:;BDIKPQWXdeghpqz{     "()45:;IJOPXYcdpqwx "#,-129:<=FGKLRSYZhiklxy   "#%&12@CHJOQZ[eflmvx~ #$,-67ABHINS_`mnrs   !%&)*1389=?KLRS_`fgmnz{~  #$*+78>?)89<=@AIKNOST^_efrs      ! " ' ( . 3 5 6 C D O P V W ] ^ e f o p r s y z !! ! ! !!!!"!#!/!0!8!9!=!>!@!A!H!I!Q!R!W!X!\!^!f!g!i!j!q!r!y!z!}!~!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!"""&"'"-"."2"3"9":"A"C"M"N"W"X"a"b"d"e"j"k"t"u"}""""""""""""""""""""""""""""""""##########+#,#:#;#A#B#O#P#W#X#b#d#k#l#t#v#y#z##################################$$$ $ $$$$$%$&$2$3$;$<$@$A$G$H$N$O$U$V$^$_$b$c$p$r$w$y$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$%% % %%%%%'%(%1%2%7%8%;%=%B%C%E%F%M%R%Z%[%`%a%d%e%j%y%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%&& & &&&&&"&#&(&)&6&7&9&:&@&A&O&P&U&V&]&^&m&n&p&q&x&y&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&'' ' ''' '!'*','2'3'9':'G'H'Q'R'^'_'d'e'o'q'~''''''''''''''''''''''''''''''''((( (((((%(&(,(-(3(4(=(>(F(G(T(V(](^(j(l(x(y((((((((((((((((((((((((((((((((((() )))))))#)$)))+)1)2)8)9)F)G)N)O)S)T)\)])g)h)j)k)m)n)t)u){)|)))))))))))))))))))))))))))** * *****$*%*2*3*@*A*H*I*M*N*S*T*_*`*b*c*j*k*s*t******************************+++#+$+*+-+4+5+?+@+E+F+O+P+U+Z+f+g+i+j+o+p+v+w++++++++++++++++++++++++++++++++++,,, , ,,,,,,',,,-,/,0,4,5,9,:,?,@,I,K,R,S,],^,a,b,g,h,w,x,z,{,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,-- - ------#-'-3-4-5-=->-H-I-R-S-_-`-g-h-p-q-u--------------------------... . . ....!.,.-./.0.=.>.F.G.M.N.S.T.V.W.g.h.r.s.y.z...........................// / /////'/,/8/9/D/E/G/H/N/O/V/W/a/d/j/k/q/r//////////////////////////////////////0000000#0$0*0+05060<0=0H0I0N0O0U0V0c0d0q0r0t0u000000000000000000000000000000000000111 1111%1&121316171<1=1D1I1R1S1[1\1f1g1v1w11111111111111111111111111111111111111122 2 22222221222<2=2I2J2N2O2R2S2X2Y2_2`2f2g2t2u2{2|2~2222222222222222222222222222222222333333'3(3=3?3H3J3X3Y3i3j3n3o3w3x3~33333333333333333333333333333344 4 44444%4&4+4,46474=4>4D4E4Q4R4V4W4]4^4e4f4m4n444444444444444444444444445555555%5-545558595>5?5B5C5H5I5Q5R5\5]5b5c5n5o5x5y5|5}555555555555555555555555555555555556666 6 6666666'6(6061696;6@6A6D6E6J6K6M6N6W6X6^6_6a6c6i6j6l6m6r6s6y6z6666:?:K:L:R:S:Y:Z:`:d:h:i:m:n:r:s:}:~:::::::::::::::::::::::::::::::;; ; ;;;;;; ;&;';-;.;4;5;9;:;G;I;O;================>>>>>>>>> >)>*>,>0>5>6>>>?>>>>>>>>>>>>>>>>?%?,?0?4?5?????????????????????????????????????????????????"#./239:>ᰪ鰪հ尪ǰ谪ܰɰ@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@D!",-/4h@hNhPh\h^hihjhlhuhzh{hhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhiii i i iiiiii#i$i0i1i7i8iAiBiDiEiKiLiViWiYiZicidikiiiiiiiiiiiij j j jjj j#j*j+j-j.j4j5j=j>j@jvmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmnnnn n nnnnnnn%n(n,n1n3n7n;nvEvMvOvRvTv]v^vdviyjytyuyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyzz z zzzzz z!z$z(z.z2z5z6z;z>>>???@@@v@w@#A$AAACBDBBB=C>CCCCDDDDDEWEwExEEEFFIFJFFGhGiG~GGGG^H_HHHJJLLpMqMOOPPPP Q QQQQQARBRRR&S'S'T(TTTXVYVVVxWyWWWqXrX3Z4Z|[}[\\ ^ ^W`X`````````bbcc3d4dvdwdddafbfgggg$h'h*huhzhhhhrizi{iiijjHkKkklllvmnnnnpooopp+q-qrqsqr'r(rrrMssttttu8v9v:vvwwwww xxxgyiyjyyVzzz {{X{{{-|.|l}m}}}~~9:| 45]^fo^لڄ 78lm$%>?{|:;stK OPލߍABbcbcԐՐef|}<='(BC34˜̜bfcdab wxKL5689^_45no89<=  H I         e f    \ FITW<? YZ""@&A&D'E'))I+J+--00F0G0.1/1$2%23333444455U5V5555577 ::>>AABBBBBBBBBB C CC C2C3CUCVCCCDDjGkG[H\HII K!K3L4LLLOO5PpPQRRCSSS#T,TTTUU,U5UUUTVVWXXX^YYYZZZ`[c[^\a\]]`avPtP&Sڕ+Z : th3v U/r+~^`OJPJQJo(- e^e`OJ QJ o(o 5 ^5 `OJ QJ o( ^`OJQJo( ^`OJ QJ o(o ^`OJ QJ o( u^u`OJQJo( E^E`OJ QJ o(o ^`OJ QJ o(^`^Jo(.h^Jh^Jh^Jh^Jh^Jh^Jh^Jh^J,^,`^Jo(.0^`0OJQJ^Jo(..^`OJQJ^Jo(...^`OJQJ^Jo(.... d`^d``OJQJ^Jo( .....  ^ `OJQJ^Jo( ...... 4 ^4 `OJQJ^Jo(....... 4 ^4 `OJQJ^Jo(........  (^ `(OJQJ^Jo(.........88^8`OJPJQJo(- ^`OJ QJ o(o   ^ `OJ QJ o(   ^ `OJQJo( xx^x`OJ QJ o(o HH^H`OJ QJ o( ^`OJQJo( ^`OJ QJ o(o ^`OJ QJ o(^`OJPJQJo(- ^`OJ QJ o(o  ^ `OJ QJ o( T ^T `OJQJo( $^$`OJ QJ o(o ^`OJ QJ o( ^`OJQJo( ^`OJ QJ o(o d^d`OJ QJ o(^`OJQJ^Jo(^`^J.pL^p`L^J.@ ^@ `^J.^`^J.L^`L^J.^`^J.^`^J.PL^P`L^J. ^`5^Jo(.^`^J.pL^p`L^J.@ ^@ `^J.^`^J.L^`L^J.^`^J.^`^J.PL^P`L^J.FK"(&+ZPtPey U/rthNM!; UTLؔP9dH9^C`x        pB]+j.<VxlUFS@+Ltu|pppppp"Unknown G:Ax Times New Roman5Symbol3& :Cx Arial7&@ CalibriKTimes Roman AzLatG5  jMS Mincho-3 fg;& :Cx HelveticaKTimes Roman AzCyr5& >[`)Tahoma?5 :Cx Courier New7K@Cambria;Wingdings"1 h9:':kCM3kCM3!n24@HP?S2 Telman 0manovi.telman(       Oh+'0`   ( 4@HPXTelman İmanovNormal i.telman5Microsoft Office Word@0@pF@kCM՜.+,0 hp   MoBIL GROUP3'     !"#$%&'()*+,-./0123456789:;<=>?@ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ[\]^_`abcdefghijklmnopqrstuvwxyz{|}~      !"#$%&'()*+,-./0123456789:;<=>?@ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ[\]^_`abcdefghijklmnopqrstuvwxyz{|}~      !"#$%&()*+,-./0123456789:;<=>?@ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ[\]^_`abcdefghijklmnopqrstuvwxyz{|}~Root Entry F0V߳Data 1Table'WordDocument8<SummaryInformation(DocumentSummaryInformation8CompObjq  F Microsoft Office Word MSWordDocWord.Document.89q