ࡱ> ikfgh#`bjbjmm81$NNNbJ%J%J%J%\%\b|&&&&& ) ) )$hT!N )q( ) ) )&&cɠ )Pel&N& ):t",NV&& @cҜJ%[ ߠ0RG_GVGNV, ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) ) )bbb$$bbb$bbb MVZU - 8. AUD0TOR X0DMTLR0 MARKET0NQ0 1.Audit vY auditor fYaliyyYti anlay1_lar1 vY onlar1n mahiyyYti 2.Auditor yoxlamas1n1n apar1lmas1 qaydalar1 3. Auditor xidmYtlYrinin marketinqi mYrhYlYlYri 4.AzYrbaycan Respublikas1nda auditin yaranmas1 vY inki_af tarixi. sas audit tY_kilatlar1 1. Audit vY auditor fYaliyyYti anlay1_lar1 vY onlar1n mahiyyYti Auditor xidmYtinin bir neY yz illYrdYn art1q inki_af tarixi vard1r. HYlY biz1m eradan YvvYl, tYxminYn 200-c ildY Rim imperiyasi dvrndY maliyyY vY mYhkYmY i_lYrini aparan vYzifYIi _YxslYr dvlYt mhasiblYrinin fYaliyyYti zYrindY nYzarYt edirdilYr.NYzarYt xidmYtini yerinY yetirYn vYzifYli _YxsiYrin hesabatlar1 RimY gndYril1ir vY dinlYnilirdi. BelY tYcrbY ilY YlaqYdar olaraq auditor termini yaranm1_d1r ki, bu da latinca dinlYyici mYnas1n1 ifadY edir. Amerikada auditor yoxlamas1 formas1nda ilk YmYliyyat 1631-ci lidY Hollandiyadan AB^-1n Plimuta, Massaqusets _tat1na mhasib gndYrilmi_ vY dYnilmYmi_ borclar1n vYziyyYti yoxlan1lm1_d1r, Lakin auditin qanunvericilik vYtYni Byk Britaniya hesab olunur ki, 1844-c ildY _irkYtlYr haqq1nda bir sira qanunlar qYbul olunmu_dur. HYmin qanunlara grY _irkYtlYr ildY bir dYfYdYn az olmayaraq xsusi mtYxYssislYr  dYvYt etmYklY mhasibat YmYliyyatlari zrY yoxlamalar tY_kil etmYl1 vY onun nYticYlYrini xsusi hesabatla sYhmdarlar1n y11nca1nda mzakirY etmYli idilYr. Dnya lkYlYrinin tYcrbYsi gstYrir ki, tYsYrrfatdaxili iqtisadi nYzarYt yeni idaretmY sistemindY mhm vasitYlYrdYn hesab olunur. Tarixi bax1mdan iqtisad1 YmYliyyatlar1n apar1lmas1nda idarY etmYdY nYzarYtin byk roluna hYmi_Y diqqYt verilmi_dir. TarixilYrin tYsdiq etdiyinY grY insanlar hesabat1n mxtYlif formalar1 ilY 6000 il bundan YvvYl tan1_ olmu_lar, Bir s1ra fundamental iqtisadi proseslYrin hYllindY uot vY iqtisadi nYzarYtin vacibliyi orta Ysr alimlYri tYrYfindYn qeyd olunmu_dur. HYtta belY fikirlYrdY Platonun vY Aristotelin adlar1 Yk1l1r. O vaxtlar uot vY iqtisadi nYzarYt haqq1nda mYyyYn fikirlYr olmas1na baxmayaraq az yaz1lar dYrc olunmu_dur. Auditor haqq1nda ilk sYnYd Avropan1n digYr mYkan1nda mYyyYn olunmu_dur. 0ngilisdilli lkYlYr iYrisindY auditor fYaliyyYtinY aid olan mYlumatlar, alimlYrin mYyyYn etdiyinY grY 1130-cu ildY 0ngiltYrY vY ^otlandiyanin XYzinY adlanan arxivindY saxlan1lan sYnYdlYr iYrisindY a_kar edilmi_dir. Bununla YlaqYdar olaraq qeyd olunmal1d1r ki, 24 mart 1324-c ildY 0ngiltYrYnin Kral1 II Eduard znn xsusi fYrman1 ilY _Yxsi dvlYt auditoru tYyin etmi_dir. Dzdr, o vaxtlar hYmin _YxslYr haz1rda biz1m d_ndymz auditor keyfiyyYtinY malik olmam1_lar. Lakin elan olunmu_ Kral fYrman1ndan mYyyYn olunur ki, hYmin _YxslYr auditor vYzifYlYrini icra etmi_lYr. Masir dvrdY idarYetmY sistemindY nYzarYt elY bir sahYdir ki, ondan geni_ istifadY edilmYsi Ysas1nda lkY iqtisadiyyat1n1n hans1 sahYsindYn as1l1 olmayaraq, istYr mYyyYn mYssisY vY _irkYtin tYsYrrfat-maliyyY fYaliyyYtinY aid olsun, istYrsY dY dvlYt qurulu_u vY iqtisadiyyat1 ilY YlaqYdar mYsYlYlYr olsun, ondan istifadY olunmas1 ilY mvcud fakt vY dYqiq vYziyyYt ara_d1r1la vY yrYnilY bilir, fYaliyyYtin daha da inki_af1, tYkmillY_mYsinY dair dzgn, real qYrarlar qYbul edilmYsinY Ysas verir. Masir _YraitdY lkY iqtisadiyyat1n1n inki_af1nda audit nYzarYtinin xsusi YhYmiyyYti vY rolu qeyd olunmal1d1r. Haz1rda btn dnya ikYlYrindY audit xidmYti geni_ _YkildY inki_af etmi_ vY iqtisadiyyat1n btn sahYlYrindY znn nYzarYtedici mvqeyini Ysasl1 _YkildY mhkYmlYndirmi_dir. QYrb lkYlYrindY auditin 150-ildYn art1q inki_af tarixi vard1r. mumiyyYtlY, dnya ikYlYrindY audit fYaliyyYtinin Ysasl1 inki_af1 audit zrY transmilli _irkYt vY firmalar1n yarad1lmas1na, onlar1n fillallar1n1n tY_kilinY imkan vermi_dir. Firmalar1n auditor xidmYtlYri ox yksYk sYviyyYdY qiymYtlYndir1l1r. Bunun nYticYsidir ki, 1988-ci ildY dnya lkYlYrindY olan auditor firmalar1n1n gYliri 6,5 milyon AB^ dollar1 hYcmindY olmu_dur. Qeyd etmYk laz1md1r ki, mhasib-auditorlar Byk Brilaniyada XIX Ysrin ortalar1nda fYaliyyYtY ba_lam1_d1r. 1862-ci ildY 0ngiltYrYdY, 1867-ci ildY Fransada vY 1937-ci ildY AB^-da auditin labdly haqq1nda qanun qYbul edilmi_dir. AzYrbaycan Respublikas1 iqtisadiyyat1n1n haz1rk1 inki_af mYrhYlYsi nYzarYt sisteminin daha da geni_lYnmYsi vY onun btn imkanlar1ndan tam istifadY edilmYsini qar_1ya qoyur. Respublikam1zda ixtisasla_d1r1lm1_ mstYqil nYzarYt funksiyas1n1 yerinY yetirYn audit xidmYtindYn daha geni_ vY sYmYrYli istifadY olunmal1d1r. Onu da nYzYrY almaq laz1md1r ki, audit zrY BeynYlxalq S1andartlar1n mYyyYn etdiyi qaydalara grY btn dnya lkYlYrindY hYr bir mYssisY vY _irkYtin illik mhasibat uotu vY hesabat1 audit yoxlamas1ndan kedikdYn, ona audit rYyi verildikdYn sonra hYmin hesabat lkYnin maliyyY vergi orqanlar1 vY kYnar _YxslYri tYrYfindYn hesabat hququnda qYbul olunur. Audit yoxlamas1ndan kemYyYn mhasibat hesabat1 qanuni hesabat kimi qYbul oluna bilmYz. Auditor mYssisY tYsYrrfat- maliyyY fYaliyyYtini yoxlamaq vY onun gstYricilYrinin etibarl1 olduunu muYyyYn etmYklY yana_1, xYrclYrin dzgn sYrf olunmas1,mYnfYYtin art1r1lmas1 vY tYsYrrfat fYaliyyYtinin yax_1la_d1r1lmas1 n konkret tYdbirlYr plan1 tYrtib edir. Auditi mYyyYn mYnada sahibkarl1q fYaliyyYtinin ekspertizas1 adland1rmaq olar. GstYrilYn vYzifYnin hYlli auditorun iqtisadi subyekt ilY balad11 mqavilY Ysas1nda yerinY yetirilir. Ona grY dY auditor yksYk biliyY malik olan mtYxYssis olmaqla yana_1, sYri_tYli vY mstYqilliyini tY min etmY xarakterinY malik olan _Yxs olmal1d1r. AzYrbaycan Respublikas1nda auditor fYaliyyYtinin tY_kili vY onun hYyata keirilmYsi respublikan1n 16 sentyabr 1994-c il tarixli Auditor xidmYti haqq1nda Qanunun qYbul olunmas1 ilY ba_lanm1_d1r. HYmin Qanuna YsasYn AzYrbaycan Respublikas1n1n Auditorlar Palatas1 yarad1lm1_d1r. Auditorlar Palatas1 respublikada auditor xidmYtinin dvlYt tYnzimlYn1nYsini vY inki_af1n1 tY_kil edYn, mlkiyyYtilYrin Ymlak hquqlar1n1, dvlYtin vY tYsYrrfat sistemlYrinin, auditorlar1n mYnafelYrini mdafiY edYn, sYrbYst auditorlar1n vY auditorlar tY_kilatlar1n1n fYaliyyYtinY nYzarYt edYn mstYqil maliyyY orqan1d1r. Qanunda deyildiyi kimi, Audit YmtYY is1ehsal1 vY sat1_1, xidmYt gstYrilmYsi ilY mY_ul olan tYsYrrfat subyektlYrinY mhasibat uotunun dYqiq vY drst apar1lmas1n1n mhasibat vY maliyyY hesabatlar1n1n mstYqil yoxlan1lmas1d1r. Audit xidmYti sahibkarl1q fYYliyyYti olmaqla, sifari_iyY xidmYt gstYrilmYsi, sifari_inin maliyyY vYziyyYtinin yax_1la_d1rilmas1 vYzifYlYrini yerinY yetirir. Auditor xidmYti haqq1nda AzYrbaycan Respublikas1n1n Qanununun 16-c1 maddYsinY YsasYn, auditor xidmYti bir tYrYfdYn sYrbYst auditor vY ya auditor tY_kilat1, digYr tYrYfdYn isY sifari_i aras1nda balanm1_ vY yoxlaman1n mYzmununu, apar1lmas1 mddYtlYrini, mYslYhYt xidmYtlYrinin hYcmini, dYni_ mYblYini vY qaydas1n1, elYcY dY tYrYflYrin mYsuliyyYtini nYzYrdY tutan mqavilY Ysas1nda hYyata keirilir. DemYli, auditor xidmYti pulu xidmYtlYr nvnY aiddir. Auditor xidmYtlYri bazar1nda qiymYtlYrlY raz1la_mayan tYsYrrfat subyektlYri az deyildir. BYzilYri isY auditY YhYmiyyYt vermYyYrYk d_ndklYri kimi, art1q xYrcY getmYk istYmirlYr. Auditorlar1n da fYrqli qiymYtlYr tYklif etmYsi audit bazar1nda mxtYlif yana_malar1n olduunu demYyY Ysas verir. Ona grY dY sifari_ilYrdY auditor xidmYtlYrinin qiymYtlYri barYdY obyektiv tYsYvvrlYr yaranmaqda YtinliklYr vard1r. Auditor xidmYti zehni-intellektual YmYyY Ysaslan1r vY auditorun bilik sYviyyYsi Yn nYmli mYsYlYdir. Auditor daha ox dan1_1r, d_nr, sual verir, suallara cavab verir, tYkliflYr irYli srr, planla_d1r1r, ara_d1r1r, 1x1_ yolar1 axtar1r, qiymYtlYndirir vY btn etdiklYrinY grY mYsuliyyYt da_1y1r. Btn bunlar1 etmYyY qadir yksYk biliyin YldY olunmas1 isY byk sYrmayYlYr tYlYb edir. Lakin z biliyini laz1m1nca tYqdim etmYyYn auditor bazarda sifari_i tapmaqda Ytinlik YkYcYkdir. slindY, auditor mtlYq pe_Ykar olmal1d1r. Pe_Ykarl11n da minimum sYviyyYsi olmal1d1r. HYmin minimum sYviyyYdYn a_a1 bacar1qlar1 olan auditorlar audit bazar1nda rYqabYtY tab gYtirmYyYcYk, amma bazarda qalarlarsa, qiymYtlYrdY obyektivliyi pozacaqlar. Btn bunlar1 nYzYrY alaraq, AzYrbaycan Respublikas1n1n Auditorlar Palatas1 ^uras1n1n 2005-ci il 23 dekabr tarixli 159/5 sayl1 qYrar1 ilY AzYrbaycan Respublikas1n1n YrazisindY gstYrilYn auditor xidmYtlYrinin dYyYrinin tvsiyY olunan minimum hYdlYri tYsdiq edilmi_dir. QYrara YsasYn, tYsYrrfat subyektlYrindY maliyyY-tYsYrrfat YmYliyyatlar1n1n qanunvericiliyY uyunluunun yoxlan1lmas1 mYqsYdilY tYsYrrfat subyektlYrinin maliyyY (mhasibat) vY vergi hesabatlar1n1n auditi, Ymlak1n qiymYtlYndirilmYsinin dzgnlynn tYsdiqi, qiymYtli ka1zlar1n emissiyas1 n rYylYrin verilmYsi, il YrzindY mYssisYlYrY vY tY_kilatlara mhasibat xidmYtlYrinin gstYrilmYsi, mhasibat vY vergi uotu, vergiqoyma zrY ayr1-ayr1 mYsYlYlYr n mYslYhYt xidmYtlYrinin gstYrilmYsi, nizamnamY fondunun formala_d1r1lmas1n1n auditi, bYlYdiyyYlYrin auditi, qeyri-hkumYt tY_kilatlar1n1n auditi vY digYr audit xidmYtlYri zrY minimum qiymYtlYr tYsdiq olunmu_dur. QYrarda gstYrilYn minimum hYdlYrdYn yuxar1 qiymYtlYrin tYtbiqini auditorlar mstYqil surYtdY sifari_i ilY raz1la_d1r1lmaqla hYyata keirir. QYrarda gstYrilYn xidmYtlYr tvsiyY xarakteri da_1sa da, hYmin qiymYtlYrdYn a_a1 qiymYtY audit xidmYti gstYrYn sYrbYst auditorlar vY auditor tY_kilatlar1 barYdY belY bir fikir formala_1r ki, onlar xidmYt bazar1nda haqs1z rYqabYtY vY korrupsiyaya _Yrait yaradan hallara yol verirlYr, gstYrilYn xidmYt keyfiyyYtli ola bilmYz vY xidmYtin dYyYri obyektiv fikir formala_d1rm1r. Eyni hYcmli audit i_inY ayr1-ayr1 auditorlar tYrYfindYn mxtYlif qiymYtlYr tYklif oluna bilYr. Bu halda, sifari_i tY_kilat seim etmYkdY Ytinlik Ykir. BelY d_nmYk olar ki, qiymYti yuxar1 tYklif edYn auditor daha biliklidir vY bunun n kifayYt qYdYr zYhmYt Ykib, onun verdiyi hesabat (rYy) daha obyektiv ola bilYr, auditor xidmYti daha keyfiyyYtlidir, onu audit bazar1nda daha nYmli auditor kimi tan1d1qlar1na grY verdiyi rYyY inam daha oxdur. QiymYti a_a1 tYklif edYn auditor isY kifayYt qYdYr biliyY malik olmad11na grY, sifari_i ilY dYrhal raz1la_1r, apard11 audit keyfiyyYtli olmur, verdiyi rYy obyektivliyi tam tYmin etmir, o, audit bazar1nda o qYdYr dY tan1nm1r. QYrarda maliyyY hesabatlar1n1n auditinin Yn minimum hYddi, yYni illik dvriyyYsi 100 min manatadYk olan tYsYrrfat subyektlYri n 1000 manat mYyyYnlY_dirilib. Bu da dvriyyYnin 1%-ni tY_kil edir. DvriyyYsi 40 min manat vY i_i say1 2 nYfYr olan mYssisY ilY dvriyyYsi 90 min manat vY i_i say1 10 nYfYr olan mYssisYyY eyni minimum hYddin tYtbiq olunmas1 YdalYtli grnmYsY dY, auditorlar sifari_ilYrlY mqavilYlYrin balanmas1nda dzgn qiymYtlYrin tYtbiq edilmYsi n mhm amillYri nYzYrY almal1d1rlar. MYcburi auditdYn yay1nmaa meyilli olan mYhdud mYsuliyyYtli cYmiyyYtlYrin byk hissYsinin kiik sahibkarl1q subyektlYri olduunu vY dvriyyYlYrinin tYxminYn 100 - 150 min manatdan ox olmad11n1 nYzYrY alsaq, ilkin mYrhYlYlYrdY onlar1n auditdYn kemYlYri n minimum 1000-1500 manat tYlYb olunur. AuditdYn kemYdiyi halda isY qanunvericiliyY uyun olaraq, cYrimYlYnmYsi iki dYfY baha ba_a gYlYcYkdir, hYminin onun haqq1nda mYnfi rYy formala_mas1 istisna olunmur. Audit yoxlamas1 mYcburi vY ya knll (tYsYrrfat subyektinin z tY_Ybbs ilY) ola bilYr. QanunvericiliyY grY z maliyyY hesabatlar1n1 dYrc etdirmYli olan tYsYrrfat subyektlYri n, habelY qanunvericilik aktlar1 ilY bilavasitY nYzYrdY tutulmu_ hallarda vY ya sYlahiyyYtli dvlYt orqan1n1n mvafiq qYrar1na YsasYn (sifari_i ilY) hYyata keirilYn audit mYcburi, digYr hallarda isY knlldr. TYsYrrfat subyektlYrindY mqavilY Ysas1nda maliyyY-tYsYrrfat fYaliyyYti sahYsindY yoxlama, ekspertiza, tYhlil aparmaq vY yaz1l1 rYy vermYk, mhasibat uotu qurmaq, hesabat gstYricilYrinin drstlyn tYsdiq etmYk vY auditorun pe_Y fYaliyyYtinY (auditor tY_kilat1n1n nizamnamY mYqsYdlYrinY) uyun olaraq maliyyY-tYsYrrfat mnasibYtlYri sahYsindY digYr xidmYtlYri gstYrmYk auditor xidmYti hesab edilir. Auditor xidmYti dvlYt orqanlar1n1n z sYlahiyyYtlYri daxilindY tYsYrrfat subyektlYrinin fYaliyyYtini yoxlamas1n1 istisna etmir. Audit fYaliyyYtinin hYyata keirilmYsi vY tYkmillY_dirilmYsi sahYsindY keYn dvr YrzindY mYyyYn i_lYr grlm_dr. 1999-cu ilin iyun ay1nda respublikam1zda AB^-1n Daxili Auditorlar Institutunun Audit-AzYrbaycan blmYsinin ac1lmas1 da apar1lan i_lYrin nYticYsidir. NYzYrY almaq laz1md1r ki, AB^-da fYaliyyYt gstYrYn Daxili Auditorlar 0nstitutu dnyan1n hYr yerindY fYaliyyYt gstYrYn auditorlar1 tY_kilatland1r1r vY bu pe_Yni daha da inki_af etdirmYk n kmYkliklYr gstYrir. AB^-da yksYk ixtisasl1 mtYxYssislYr haz1rlamaq imkan1na malik olan daxili auditorlar tY_kilat1 1941-ci ildY yarad1lm1_ vY Daxili Auditorlar 0nstitutu adlanm1_d1r. 0nstitut znn beynYlxalq mYrkYzini 1970-ci ilin YvvYllYrindYn Florida ^tat1na krlm_dr. Haz1rda 0nstitut dnya lkYlYrindY fYaliyyYtdY olan auditorlar tY_kilatlar1 iYrisindY znn yksYk sYviyyYli mtYxYssisliyi ilY fYrqlYnir. 0nstitutun AB^-da blmYlYrindYn ba_qa hYmin ixtisas profili zrY Avstraliyada, KXR-da, Hindistanda, IzraildY, Yaponiyada, Malayziyada, Yeni Zellandiyada, CYnubi Amerikada, Byk Britaniyada vY ^1mali 0rlandiyada milli 0nstitutlar vard1r. 0nstitut znn fYal 0_i ilY daxili auditorlar1n fYaliyyYtini YlaqYlYndirmYklY, mumi tYhsilin geni_lYndirilmYsi ilY yana_1, auditor tYcrbYsi ilY YlaqYdar olan mYsYlYlYrY aid mYyyYn normalar1n tYrtib olunmas1n1 hYyata keirir. Bununla yana_1, respublikam1zda auditorlar fYaliyyYtinin daha da geni_lYnmYsinY ehtiyac vard1r. XsusilY respublikam1zda nazirlik, komitY vY ba_qa mYrkYzi icra hakimiyyYti orqanlar1nda mvcud olan nYzarYt-tYfti_ qruplar1n1n lYv olunmas1 auditor xidmYtinin hYrtYrYfli geni_lYnmYsi n _Yrait yaratm1_d1r, Audit xidmYtindYn sahibkarl1q fYaliyyYti ilY mY_ul olan mYssisYlYrlY yana_1, btn idarY, mYssisYlYrdY vY _irkYtlYrdY istifadY olunmal1d1r. Respublikada audit xidmYtinin daha da geni_lYndirilmYsi mYqsYdilY Audit xidmYti haqq1nda qanunda mYyyYn YlavYlYr edilmYsinY ehtiyac vard1r. Dnya lkYlYrinin audit tYcrbYsindYn istifadY edYrYk vY qYbul olunmu_ BeynYlxalq Audit Slandartlar1na uyun olaraq respublikadak1 sahibkarl1q fYaliyyYti ilY mY_ul olan mYssisYlYrin, _irkYtlYrin, dvlYt mYssisYlYrinin audit yoxlamalar1ndan kemYlYri vY onlar1n illik maliyyY hesablar1na auditor rYyinin verilmYsinin labdlynn hYll olunmas1 mYqsYdYuyun olar vY hYmin mYssisYlYrin qar_1lar1nda qoyulmu_ vYzifYlYrin yerinY yetirilmYsindY nYzarYti tYmin etmi_ olard1. Qeyd etmYk laz1md1r ki, haz1rda bYzi dvlYt mYssisYlYrindY illik tYsYrrfat-maliyyY fYaliyyYtinin tYfti_inin tYv olunmas1, onlar1n fYaliyyYtindY ciddi at1_mazl1qlar1n YmYlY gYlmYsi ilY nYticYlYnmYsi mYlum mYsYlYlYrdYndir. Auditor fYaliyyYtinin Ysas mYqsYdi iqtisadi subyektlYrin mhasibat (maliyyY) hesabatlar1n1n dzgnlyn vY onlar1n apard1qlar1 maliyyY vY tYsYrrfat YmYliyyatlar1n1n mvcud olan qanunvericiliyY vY normativ aktlarda uyunluunu mYyyYn etmYkdir. BelYliklY, audit yoxlamas1n1n mYqsYdi maliyyY hesabatlar1n1n yoxlanmas1 ilY, hesabatlar1n dzgnlynn tYsdiqi vY ya onlar1n qeyri-dzgn olmas1n1n mYyyYn olunmas1, yoxlan1lan dvrdY mYsrYflYrin, gYlirlYrin vY mYssisY fYaliyyYtinin maliyyY nYticYlYrinin uotda vY hesabatda tam, dzgn vY dYqiq Yks etdirilmYsinin yoxlan1lmas1, mhasibat uotunun vY hesabatlar1n1n tY_kili vY tYrtibi qaydalar1n1 tYnz1mlYyYn qanunvericiliyY vY normativ sYnYdlYrY YmYl olunmas1na nYzarYt vY mYssisY Ymlak1n1n daha sYmYrYli istifadY imkanlar1n1n mYyyYn olunmas1d1r. Bazar iqtisadiyyat1na keid, sahibkarl11n meydana 1xmas1 vY inki_af1, mYssisY vY tY_kilatlar1n(sYhmdar cYmiyyYtlYrin, cYmiyyYt vY yolda_l1q, qeyri-kommersiya tY_kilatlar1n1n vY s.) vY mlkiyyYt formalar1n1n fYrqlYri iqtisadi nYzarYt sistemini Ysasl1 surYtdY dYyi_di. Bazar iqtisadiyyat1 yolunu semi_ AzYrbaycanda prinsipial olaraq yeni dvlYt vY qeyri-dvlYt iqtisadi nYzarYt orqanlar1 meydana 1xm1_ vY fYaliyyYt gstYrir. AzYrbaycan bazar1n1n qurulmas1 _YraitindY iqtisadi nYzarYtin prinsipcY ba_qa, son dYrYcY perspektiv vY effektiv nv mstYqil auditor nYzarYti say1l1r. MstYqil nYzarYt z fYaliyyYtini bir tYrYfdYn, AzYrbaycan Respublikas1 MaliyyY Nazirliyinin dvlYt lisenziyas1 Ysas1nda, digYr tYrYfdYn, sifari_i m_tYri hesab1na mqavilY kommersiya Ysas1nda hYyata keirYn zYl auditorlar vY auditor firmalar1 tYrYfindYn apar1l1r. Ayr1-ayr1 hallarda auditor yoxlamalar1 mvafiq dvlYt orqanlar1n1n tap_1r11 ilY(sifari_i ilY) bdcY vYsaitlYri hesab1na hYyata keirilir. Audit  mhasibat uotunun apar1lmas1 qaydas1na riayYt edilmYsinin, tYsYrrfat vY maliyyY YmYliyyatlar1n1n AR qanunvericiliyinY uyunluunun, maliyyY hesabat1nda tY_kilat1n fYaliyyYtinin Yks olunmas1 btvly vY dYqiqliyinin yoxlan1lmas1 Ysas1nda tY_kilat1n maliyyY hesabatl1l11n1n mstYqil ekspertizas1d1r. Ekspertiza auditor rYyinin tYrtibi ilY qurtar1r. Auditor fYaliyyYti zndY mhasibat(maliyyY) hesabatl11n1n, dYni_-hesabla_ma sYnYdlY_mYlYrinin, mhasibat uotunun apar1lmas1 dzgnlynn vY onun mvafiq qanunvericiliyY uyunluunun, vergi bYyannamYlYrinin vY iqtisadi subyektlYrin digYr maliyyY hdYliklYrinin vY tYlYblYrinin mstYqil idarYdYn kYnar yoxlamalar1n apar1lmas1 elYcY dY digYr auditor xidmYtlYrinin gstYrilmYsi zrY auditorlar1n vY audit firmalar1n1n sahibkarl1q fYaliyyYtini ehtiva edir. Auditor xidmYtlYrinin digYr qohum nvlYrinY a_a1dak1lar1 daxil etmYk olar: mhasibat uotunun apar1lmas1 vY bYrpas1, vergi bYyannamYlYrinin vY maliyyY hesabatl1l11n1n tYrtibi, hquqi mYsYlYlYr vY vergitutma mYsYlYlYri zrY mYslYhYtlYr verilmYsi; m_tYrilYrin maliyyY-tYsYrrfat fYaliyyYtinin tYhlili. BelYliklY, auditor bazar1n1n Yn mhm xsusiyyYtlYrindYn biri ondan ibarYtdir ki, mYssisYlYr auditor xidmYtinY grY mraciYt etmYyY mYcburdurlar. MtlYq audit auditor tY_kilatlar1 tYrYfindYn apar1l1r. DvlYt mYssisYlYrindY mtlYq auditin apar1lmas1 zaman1 audit xidmYtlYrinin gstYrilmYsi zrY mqavilYnin balanmas1 stn olaraq a1q msabiqYnin apar1lmas1 yekunlar1 zrY hYyata keirilmYlidir. Bazar iqtisadiyyatl1 lkYlYrdY olduu kimi, AzYrbaycanda da auditor nYzarYti xarici vY daxili auditY blnr.    ^Ykil 8.1. Auditor fYaliyyYtinin nvlYri Xarici audit sifari_i mYssisY vY tY_kilatlar1n sifari_lYri(mqavilYlYri) Ysas1nda mstYqil auditor firmalar1 tYrYfindYn hYyata keirilir.  Auditor fYaliyyYti haqq1nda AzYrbaycan Respublikas1n1n qanununa uyun olaraq yoxlaman1 aparan auditorlar yoxlan1lan obyektdY hYr bir maraqlara malik olmurlar, yYni audit apar1lan obyektin tYsisisi, sYhmdar1, rYhbYri vY digYr vYzifY _YxslYri say1lm1rlar, yoxlan1lan tY_kilat1n rYhbYrliyi ilY qohumluq YlaqYsindY deyillYr(valideynlYr, Yr-arvad, bac1, qarda_, vlad) vY onlarla xidmYti mnasibYtlYri yoxdur. Xarici auditin apar1lmas1 hYm dY z nvbYsindY auditor firmas1n1n, filiallar1n1n vY ya nmayYndYliklYrinin tYsisilYri say1lan subyektlYrY mnasibYtdY, elYcY dY yoxlamaya qYdYr uotun bYrpas1 vY apar1lmas1 vY maliyyY hesabat1n1n tYrtib edilmYsi zrY xidmYt gstYrilYn auditor firmas1n1n m_tYrilYrinY mnasibYtdY dY aparmaq olar. Mvcud olan qanunulua grY, iqtisadi subyektY mYyyYn komersiya vY digYr _Yxsi YlaqYlYri olan auditor firmalar1n1n auditorlar1 hYmin mYssisYdY auditor yoxlamas1 apara bilmYzlYr. BelY hallar mYyyYn olunduqda auditor aparan _YxslYrin auditorluq hquqi ilY YlaqYdar lisenziya lYv oluna bilYr. Xarici auditin Ysas mYqsYdi a_a1dak1lard1r: " MYssisY maliyyY fYaliyyYti ilY YlaqYdar olan mhasibat uotu, hesabat1 gstYricilYrinin tam, etibarl1 vY dzgn olunmas1n1n yoxlamas1; " Uot, hesabat1n apar1lmas1, mYssisY aktivinin hdYiliyinin vY znYmYxsus kapital1n1n tYnzimlYnmYsini mYyyYn edYn qanunvericilik vY normativ aktlar1n dzgn icras1na nYzarYt; " znYmYxsus Ysas vY dvriyyY vYsaitlYrin, maliyyY ehtiyatlar1n1n vY kYnar mYnbYlYrdYn cYlb etmYklY istifadY olunmas1 imkarnlar1n1 mYyyYnlY_dirmYk; " Vergi dYni_i uzrY hesablamalar1n dzgnly vY mYssisY maliyyY vYziyyYtinin yksYidilmYsi ilY YlaqYdar optimal tYkliftYrin haz1rlanmas1; " MYssisY mhasibat balans1n1n, mYnfYYt vY zYrYrlYr, Ysas kapital1n hYrYkYti vY illik mhasibat (maliyyY) hesabat1na YlavY olunmu_ izahatl1 aray1_da Yks olunmu_ gstYricilYrin dzgnlynn yoxlan1lmas1 vY s. Xarici auditin nYticYlYri ilY YlaqYdar olaraq auditorlar vY ya auditor firmas1 tYrYfindYn yoxlan1lan mYssisYdY mhasibat uotu, hesabat1n1n daxili nYzarYti vYziyyYtinY vY illik hesabat1n dzgnly haqq1nda yaz1l1 rYy tYrtib olunur. Sifari_i ilY balanm1_ mqavilYyY uyun olaraq xarici auditor sifari_i n mxtYlif layihYlYr, biznes-plan1, aray1_lar da tYrtib etmYklY onu mYssisY rYhbYrliyinY tYqdim edY bilYrlYr. Xarici auditin nYticYlYri hYm sifari_iyY vY onun sYhmdarlar1na (i_tirak1lar1na), hYm dY mvafiq vergi orqan1na tYrtib edilYrYk tYqdim olmu_ auditor rYyi _YklindY tYqdim oluna bilYr. M_tYrilYr (sifari_ilYr) yoxlaman1n apar1lmas1 n auditoru vY ya auditor firmas1n1 mstYqil olaraq seirlYr. Daxili audit. Ba_qa szlY desYk, daxili audit- mahiyyYtcY tYsYrrfatdaxili nYzarYtdir. Lakin mYzmununa vY apar1lmas1 metodlar1na grY o, xarici auditlY oxlu cYhYtlYrY malikdir. AzYrbaycan Respublikas1nda daxili audit bir s1ra normativ aktlarla tYnzimlYnir ki, bunlardan Yn mhm  Daxili audit haqq1nda AzYrbaycan Respublikas1n1n 2007- ci il 22 may tarixli Qanunudur. Bu Qanun AzYrbaycan Respublikas1nda tYsYrrfat subyektlYrinin idarY edilmYsinin sYmYrYliliyinin art1r1lmas1 mYqsYdilY daxili audit xidmYtinin tY_kilinin vY hYyata keirilmYsinin hquqi Ysaslar1n1, daxili auditorlar1n hquq vY vYzifYlYrini mYyyYn edir. Qanuna YsasYn Daxili auditor daxili auditi tYsYrrfat subyektinin mvafiq idarYetmY orqan1 vY ya Audit KomitYsi tYrYfindYn tYsdiq edilmi_ i_ plan1na uyun olaraq hYyata keirir. Bu zaman daxili auditor AzYrbaycan Respublikas1n1n qanunvericiliyinY, dzgnlk, obyektivlik, mYxfilik vY pe_Ykar sYri_tYlik kimi auditor fYaliyyYtinin tYmYl prinsiplYrinY, daxili audit xidmYtinin Ysas- namYsinY, BeynYlxalq Daxili Auditorlar 0nstitutu tYrYfindYn mYyyYn edilmi_ pe_Y standartlar1na vY etik normalara, tYlimatlara vY qaydalara riayYt etmYlidir . Daxili audit tYkcY pozuntular1n qeydY al1nmas1 vY onlar1n aradan qald1r1lmas1na nYzarYtin hYyata keirilmYsi ilY mYhdudla_m1r. O, hYr _eydYn YvvYl, a_kara 1xar1lm1_ kYnarla_malar1n sYbYb-nYticY YlaqYlYrini mYyyYnlY_dirmYklY, yoxlan1lan obyektdY i_lYrin yax_1la_d1r1lmas1na dair konkret tYkliflYrin vY tvsiyYlYrin i_lYnib haz1rlan- mas1na imkan verir .  Daxili audit haqq1nda AzYrbaycan Respublikas1n1n Qanununun 1-ci maddYsinY grY, daxili audit - tYsYrrfat subyektinin fYaliyyYtinin inki_af1na vY sYmYrYliliyinin yksYldilmYsinY ynYldilmi_ risklYrin idarY olunmas1, nYzarYt vY idarYetmYnin sYmYrYliliyinin qiymYtlYndirilmYsi vY inki_af1na sistemli yana_maqla tYsYrrfat subyektinY z mYqsYdlYrinY nail olmaqla kmYklik edYn obyektiv, tYminatverici vY mYslYhYtverici fYaliyyYtdir. Ba_qa szlY desYk, daxili audit- mYssisY vY tY_kilatlarda qYbul edilmi_ idarYetmY qYrarlar1n1n Ysasl1l11n1 vY sYmYrYliliyini qiymYtlYndirmYk, nqsan vY at1_mamazl1qlar1, kYnarla_malar1 a_kara 1xarmaq, maliyyY-tYsYrrfat fYaliyyYtindY risklYrin aradan qald1r1lmas1, azald1lmas1 vY idarY olunmas1 zrY mvafiq qYrarlar1n qYbul edilmYsi n rYhbYrliyi vaxt1nda mYlumatland1rmaq mYqsYdilY mYssisY vY tY_kilatlar1n i_inin mntYzYm m_ahidY edilmYsi vY yoxlanmas1 sistemidir . HYmin Qanununa YsasYn, daxili audit xidmYti - tYsYrrfat subyektindY daxili audit fYaliyyYtini hYyata keirYn struktur blmYdir (Audit KomitYsi, departament, _bY, blmY, daxili auditor). Qanunun 2-ci maddYsinY grY,  Daxili audit haqq1nda Qanun mlkiyyYt vY tY_kilati - hquqi formas1ndan as1l1 olmayaraq, AzYrbaycan Respublikas1n1nYrazisindY fYaliyyYt gstYrYn vY mYcburi auditin obyekti olan tYsYrrfat subyektlYrinY _amil edilir, digYr tYsYrrfat subyektlYri bu Qanunun mddYalar1n1 knlllk prinsipi Ysas1nda tYtbiq edY bilYrlYr. QYrbi Avropan1n vY Amerikan1n inki_af etmi_ lkYlYrindY daxili audit yoxlamalar1 mYssisY vY tY_kilatlarda, xYstYxanalarda, bYlYdiyyYlYrdY, sYnaye _irkYtlYrindY vY s. i_lYyYn auditorlar tYrYfindYn hYyata keirilir. SYnayecY inki_af etmi_ AB^-da vY Byk Britaniyada daxili audit institutlar1n1n yarad1lmas1 daha tYqdirY layiqdir. HYmin lkYlYrdY zYl sektorda daxili audit dvlYt auditindYn ox incY sYrhYdlY ayr1lm1_d1r. BelY ki, dvlYt auditorlar1 AB^-1n Ba_ bdcY-nYzarYti idarYsindY i_lYyir lYr ki, bu da AB^ konqresinin orqan1 say1l1r vY mhasibat uotunun, auditor yoxlamalar1n1n vY bu sahYlYrdY tYdqiqat i_lYrinin tY_kili ilY mY_ul olurlar. Ba_ bdcY- nYzarYti idarYsi departamentlYrdY, agentliklYrdY, federal hkumYt proqramlar1nda konqresin qanunlar1n1n yerinY yetirilmYsinin vY iqtisadi proqramlar1n hYyata kei- rilmYsinin mmknlynn auditor yoxlamalar1n1 apar1r. Ba_ bdcY-nYzarYti idarYsinin hesabatlar1n1n surYti AB^-n1n KonqresinY tYqdim edilir. Bir ox hkumYt agentliklYri zlYrinin xsusi auditorlar1n1 vY inspektorlar1n1 saxlay1rlar. Yerli hakimiyyYt orqanlar1n1n da daxili audit _bYlYri vard1r. MYsYlYn,Federal orqanlar1n ( dafiY Nazirliyi, mYk Nazirliyi, Daxili Resurslar Nazirliyi) vY _tatlar1n agent- liklYrinin (tYhsil, sYhiyyY vY maliyyY zrY) vY yerli hakimiyyYt orqanlar1n1n (_YhYr, dairY, vergi dairYlYri) oxlu daxili auditor _tatlar1 mvcuddur. ^irkYtlYrin daxili auditorlar1 pe_Y vYzifYlYrini hYyata keirYrkYn z fYaliyyYtlYrindY firmadaxili audit standartlar1 ilY yana_1 Ba_ bdcY-nYzarYti idarYsi tYrYfindYn haz1rlanan dvlYt audit yoxlamalar1 standartlar1ndan da istifadY edirlYr . z mYssisYsinin auditi ilY mY_ul olan vY onun rYhbYrliyinY tabe olan mtYxYssislYr, xarici auditlY mY_ul olan auditorlar kimi mtlYq attestasiya vY liseziyala_d1rma prosedurlar1n1 kemYyY borclu deyil. Lakin onlar1n iri mYssisYlYrdY, banklarda vY iri _irkYtlYrdY rolu kifayYt qYdYr bykdr. Odur ki, daxili audit zrY i_ n yksYk ixtisasl1 mtYxYssislYri, Ysl pe_Ykarlar1 seirlYr. Qanun hkumYt tYrYfindYn qYbul edildiyinY grY, auditor isY yaln1z onlar1 bilmYklY vY onlara YmYl etmYklY kifayYtlYndiyinY grY auditor yoxlamas1 btn auditor _irkYtlYri n vahid xidmYt say1l1r. Bu bax1mdan auditor bazar1 yeni YmtYYlYr sahYsindY yarad1c1l1q imkanlar1n1n YslindY mYhdud olduu istehlak bazar1ndan kYskin fYrqlYnir. BelY olan halda Ysas xidmYt dYqiq mYyyYn edilmi_dir, yarad1c1l1q isY yaln1z kmYki xidmYtlYr sahYsindY mmkndr. BelY nYticYyY gYlmYk olar ki, auditor bazar1n1n fYrqli cYhYti hYmin bazar1n btn i_tirak1lar1 n vahid olan Ysas YmtYY nvnn vY mYzmununun dYqiq mYyyYn edilmYsi say1l1r. BelY YmtYY mvcud qanunlara uyun apar1lan audit yoxlamas1 say1l1r. Buradan grndy kimi, auditor _irkYtlYri z aralar1nda yaln1z istiqamYt zrY rYqabYt apara bilYrlYr: auditor yoxlamalar1n1n keyfiyyYtinY vY ixtsasla_mas1na grY onlar1n dYyYrinY grY, elYcY dY kmYki xidmYtlYrin spektrinY grY. 2. Auditor yoxlamas1n1n apar1lmas1 qaydalar1 Auditorlar z i_lYrini z yoxlayacaqlar1 subyektlY tan1_l1qdan ba_lad1qlar1na grY tY_kilat1n tYsis sYnYdlYrini, fYaliyyYt nvlYrini, uot siyasYtini, hesabatl1l11n1 yrYnirlYr, sYnYd dvriyyYsinin tYxmini hYcmini vY tYsYrrfat YmYliyyatlar1n1n intensivliyini qiymYtlYndirilirlYr. Auditorlar aras1nda bu prosedur bYzYn  diaqnostika adland1r1l1r. KifayYt qYdYr dar mddYtdY auditin apar1lmas1 n auditin planla_d1r1lmas1n1 hYyata keirmYk laz1md1r ki, bu da zndY gzlYnilYn i_lYrin plan1n1n haz1rlanmas1n1 birlY_dirir. GzlYnilYn i_lYrin plan1nda uot vY hesabatl11n ayr1-ayr1 blmYlYrinin i_lYnib haz1rlanmas1 mddYti, auditorlar1n tYlimatland1r1lmas1n1n hYyata keirilmYsi, m_tYri blmYlYri ilY YlaqYlYrin tY_kili, audit qaydalar1 vY sullar1 mYyyYnlY_dirir. Audit proqram1 auditin daha geni_lYndirilmi_ plan1 say1l1r vY burada a_a1dak1lar mYyyYn edilmi_dir: auditin mYqsYdi, tY_kilat1n Ysas i_ sahYlYri vY yoxlamaya mYruz qalan uot blmYlYri; yoxlaman1n xarakteri vY metodlar1(tam, semY, faktiki, sYnYdli vY s.); yoxlay1c1 auditorlar aras1nda vYzifYlYrin blgs vY tYhkim olunmas1; audit nYticYlYrinin rYsmilY_dirilmYsi formas1 vY qaydalar1. Auditor yoxlan1lan tY_kilatlarda mhasibat uotunun vY daxili nYzarYt sisteminin vYziyyYtini qiymYtlYndirir. Bu, maliyyY hesabatl1l11 gstYricilYrinin etibarl1l11na tYsir gstYrYn YhYmiyyYtli sYhvlYrin meydana 1xmas1 ehtimal1n1n mYyyYnlY_dirilmYsi zYruridir. BelY qiymYtlYndirmYnin Ysas1nda auditor prosedurlar1n1n mYzmununu, miqyas1n1 vY miqdar1n1 mYyyYn edirlYr. 0lkin mayinY gedi_indY auditorun xsusi diqqYti mYyyYn tY c c8f:fϧʔ~~iTiCϔ!<5CJOJQJaJmH sH (jh<he4CJUaJmHnHu(jh<h<CJUaJmHnHu*h<he45CJOJQJ\aJmH sH $h<he4CJOJQJaJmH sH h<he45CJaJmH sH /h<he45CJOJQJaJmH nHsH tH'h<he45CJOJQJaJmH sH h<he45CJOJQJaJh<he45CJaJTV, B D dR,!#&(*v.*37:$d`a$gd<$d`a$gd< dgd< $da$gd<:>GNRPXR\_ c:f>qԱ{مΉ.$11$<$d`a$gd<ҝ&(Bf $da$gd<$d`a$gd<24n9:MDMHMbMdMlMnMzM|MMMMMMMMMMMMMMMMصأص،xhxhxhxhxhxhxhxhxhxhxhxh<he4CJOJQJ\aJ'h<he4CJOJQJ\aJmH sH ,h<he4CJOJQJaJmH nHsH tHUh<he45CJaJmH sH 'h<he45CJOJQJaJmH sH h<he4CJaJmH sH $h<he4CJOJQJaJmH sH 'h<he4>*CJOJQJaJmH sH (4@r8*  t 2   $da$gd<$d`a$gd<_kilatda mhasibat uotunun apar1lmas1 zaman1 qanunvericiliklY vY digYr normativ aktlarla nYzYrdY tutulan tYlYblYrY riayYt olunmas1 ciddiliyinin mYyyYn edilmYsinY istiqamYtlYnmYlidir. Auditor yoxlamal1d1r ki, hYmin tY_kilatda ilkin sYnYdlYrin rYsmilY_dirilmYsinin zYruri tYlYblYrinY riayYt olunurmu, onlarda mtlYq rekvizitlYrY malikdirlYrmi? IdarYetmY ehtiyaclar1 n informasiya al1nmas1n1n vaxtl1-vaxt1nda olmas1 vY mhasibat uotunun qurulmas1 sYmYrYliyi xeyli dYrYcYdY qrafikin tYrtibi dYqiqliyindYn as1l1d1r. Bu mYqsYdlY auditor mYyyYn etmYlidir ki, mYyyYn tY_kilatda sYnYd dvriyyYsi qrafiki nY qYdYr Ysasland1r1lm1_ _YkildY i_lYnib haz1rlanm1_ vY dYqiq yerinY yetirilir. Bu hYm dY hans1 dYrYcYdYsY uot sistemini vY tYsYrrfatdaxili nYzarYti qiymYtlYndirmYyY imkan verir. SYnYd dvriyyYsi qrafiki mhasibat uotunun mkYmmYl tY_kilati sisteminin yarad1lmas1n1 tYmin edYn Yn mhm tY_kili sulu say1l1r. O, i_ yerinY xidmYt vasitYsi vY mhasibat uotu xidmYtinin i_inin vY maliyyY fYaliyyYtinin keyfiyyYtinin yksYldilmYsi vasitYsi say1l1r. Auditorun yoxlamal1 olduu yuxar1da gstYrilYn daxili nizamlama sYnYdlYri hYm dY tY_kilat1n uot siyasYtinin elementi say1l1r. Odur ki, daha sonra auditor tY_kilat1n uot siyasYtinin seiminin vY optimalla_d1r1lmas1n1n Ysasland1r1lmas1n1, tY_kilat tYrYfindYn tYqvim ili YrzindY uot siyasYtinin seilmi_ tY_kilati, metodiki vY texniki aspektlYrinY riaYt olunmas1n1 tYyin etmYlidir. O, uot siyasYtinin seiminin vY ona riayYt olunmas1n1n dzgnlyn tYhlil etmYli vY mYyyYn etmYlidir. Mhasibat uot sisteminin qiymYtlYndirilmYsi gedi_indY ilkin sYnYdlYrin, uot registrlYrinin vY hesabat formalar1n1n faktiki bax1_ nmunYlYrindYn istifadY etmYk, hesab planlar1, sYnYd dvriyyYsi vY s. ilY qar_1l1ql1 surYtdY tutu_durub yoxlanmas1n1 hYyata keirmYk laz1md1r. Bu cr icmal mayinYdYn sonra audit z n nYticY 1xarmal1d1r ki, mYyyYn tY_kilatda qurulmu_ sistem zYmanYt verirmi ki, tYsYrrfat YmYliyyatlar1 hesablarda dzgn vY vaxtl1-vaxt1nda Yks olunsun. Auditor mhasibat aparat1n1n komplektliliyini, _tat intizam1na riayYt olunmas1n1, vYzifY blgsnn dzgnlyn, ayr1-ayr1 uot i_ilYrinin pe_Ykar haz1rl11n1, YmYyin tY_kilini vY onlar1n ixtisas1n1n art1r1lmas1n1 yoxlamal1d1r. HeyYtin sYri_tYliyindYn btn uot sisteminin sYmYrYliliyi as1l1d1r, elY buna grY dY qiymYtlYndirmYnin subyektivliyinY baxmayaraq, auditor i_ilYrin sYri_tYliyin vY dzgnlyn mYyyYn etmYlidir. Daxili nYzarYt sisteminin sYmYrYliliyini mYyyYn etmYk n a_a1dak1 qiymYtlYndirmYlYrin apar1lmas1 mhm YhYmiyyYt kYsb edir: -daxili nYzarYtin tYfti_ planlar1 nY dYrYcYdY Ysasland1r1lmaqla tYrtib olunmu_ vY vaxt bax1m1ndan ayr1-ayr1 obyektlYrY rYmYn btn planla_d1r1lm1_ i_lYr dYqiq yerinY yetirilir; - bu zaman hans1 yoxlama prosedurlar1 istifadY olunmu_ vY onlar nY dYrYcYdY sYmYrYli olmu_lar; - tYsYrrfatdaxili nYzarYt nYticYlYri zrY informasiyalar1n etibarl1l11na nY dYrYcYdY inanmaq olar. gYr tYsYrrfatdaxili nYzarYt sisteminin yoxlanmas1 nYticYsindY auditor mYyyYn edirsY ki, btn sadalanan tYlYblYr yerinY yetirilir, onda o, daxili tYsYrrfat nYzarYt sisteminin fYaliyyYtini etibarl1 hesab edY vY znn qar_1s1nda duran i_in hYcmini azalda bilYr. Bununla yana_1, yoxlaman1n gedi_indY auditor tY_kilat1 mYssisYnin(tY_kilat1n) btn iqtisadi xidmYtlYrinin uyunluunu vY qar_1l1ql1 tYsirini qiymYtlYndirilmYlidir: mhasibatl1q, maliyyY, plan-istehsal _bYlYri, tYchizat, sat1_ _bYlYri, marketinq xidmYti. gYr iqtisadi xidmYtlYrin fYaliyyYtinin uyunluu kifayYt dYrYcYdY deyilsY, onda auditor bu cr kafi olmayan qar_1l1ql1 tYsirinin neqativ fYsadlar1n1 qiymYtlYndirilmYli vY vYziyyYtin rYhbYrliyinY bir s1ra tYdbirlYr tYkliflYr vermYlidir. Etibarl1l11n ilkin qiymYtlYndirilmYsi prosedurunun nYticYlYrinY grY auditor tY_kilati btn tYsYrrfat daxili nYzarYt sisteminin etibarl1l11n1  a_a1 ,  orta vY ya  yksYk kimi qiymYtlYndirmYk olar. 3. Auditor xidmYtlYrinin marketinqi mYrhYlYlYri Auditor bazar1n1n xsusiyyYtlYrini vY auditor yoxlamalar1n1n apar1lmas1 qaydas1n1 nYzYrY alaraq, auditor xidmYtlYri marketinqinin a_a1dak1 mYrhYlYlYr zrY apar1lmas1 mYqsYdYuyun say1l1r: -bazar1n tYdqiqi; - qiymYt siyasYtinin vY kmYki xidmYtlYr paketinin i_lYnib haz1rlanmas1; - m_tYrilYrin axtar1_1 vY cYlb olunmas1. Bazar1n tYdqiqi. Bu mYrhYlYdY nvbYti mYrhYlYlYrin tYmini vY onlar1n tYhlili n zYruri olan marketinq mYlumatlar1n1n y11m1 hYyata keirilir. 0stYnilYn digYr bazarda olduu kimi auditor xidmYtlYri bazar1n1n tYdqiqinin dY iki istiqamYt zrY apar1lmas1 mYqsYdYuyundur: -rYqiblYr; - istehlak1lar(auditor _irkYtlYrinin m_tYrilYri). RYqiblYr haqq1nda mYlumatlar1n y11lmas1 bazarda digYr i_tirak1lara mnasibYtdY z yerini mYyyYn etmYk mYqsYdilY apar1l1r(o, gYlYcYk marketinq vY reklam strategiyas1na YhYmiyyYtli dYrYcYdY tYsir gstYrir). Bunun n rYqabYt aparan _irkYtlYr haqq1nda a_a1dak1 informasiya zYruridir: -firman1n ls vY dvriyyYsi haqq1nda; - qiymYt siyasYti haqq1nda; - marketinq vY reklam strategiyalar1 haqq1nda. Onun y11m1 n tYdqiqat1n kabinet vY sYyyar metodlar1ndan istifadY olunur.  Kabinet mYlumatlar1n1n mYnbYlYri ixtisasla_d1r1lm1_ jurnallar say1l1r: iqtisadi, maliyyY, mhasibat, mxtYlif mYlumat kitabalar1 vY mYlumat bazalar1, iqtisadi vY maliyyY qYzet abunYlYri. ElYcY dY bu jurnallarda dYrc olunmu_ auditor _irkYtlYrinin reytinqlYri. BelY ki, bYzYn bir s1ra informasiyalar1 qeyri-formal auditor birliklYrin, assosiasiyalar1n, palatalar1n materiallar1ndan almaq olar. Bu cr respublikas vY regional tY_kilatlar1n say1 kifayYt qYdYr bykdr. Onlar z zvlYrinin auditor firmalar1n1n haqlar1 hesab1na mvcuddurlar. Bu zaman nYzYrY almaq laz1md1r ki, bazarda xeyli byk sayda auditor _irkYtlYri tYmsil olunduuna grY, btn bunlar haqq1nda mYlumatlar toplamaq kifayYt qYdYr mrYkkYbdir. Bundan ba_qa, tYcrbY gstYrir ki, AzYrbaycan1n auditor bazar1 mYsYlYn, Bak1Ytraf1 bazardan, o isY z nvbYsindY regional bazardan kYskin surYtdY fYrqlYnir. Bunun sYbYbi hYr _eydYn YvvYl, regionun mxtYlif iqtisadi vY maliyyY vYziyyYtidY, vergi xidmYtinin i_inin fYall11nda vY stilindY grnr. Bu fYrqlYr YsasYn auditor xidmYtinY qiymYtlYrin sYviyyYsindY vY auditorlar1n ixtisasla_mas1nda meydana 1x1r. TYdqiqatlar gstYrir ki, auditor yoxlamalar1na grY Yn yksYk qiymYtlYr Bak1dad1r. Odur ki, tYdqiqata ba_lamazdan YvvYl, _irkYtin i_lYmYyY haz1rla_d11 bazar1 YrazicY mYhdudla_d1rmaq laz1md1r, belY ki, hYr bir Yrazi n z qiymYt siyasYti vY marketinq siyasYti tYlYb olunur. NYzYrY almaq laz1md1r ki, marketoloq ona haz1r olmal1d1r ki, bYzYn ona auditor firmas1n1n rYhbYrinY onun, corafi fYaliyyYtini geni_lYndirmYk mYqsYdYuyunluunu Ysasland1r1lm1_ _YkildY sbut etmYk laz1m gYlir. 0kincisi, auditor firmalar1n1 kateqoriyaya: iri, orta vY x1rda kateqoriyalara ay1rmaq mYqsYdYuyundur(meyar kimi illik dvriyyYyY vY YmYkda_lar1n say1 1x1_ edir). BelY seimin formala_mas1 n auditor _irkYtlYrinin reytinqindYn istifadY etmYk Ylveri_lidir. Seim formala_d1qdan sonra, qalan mYlumatlar  sYyyar metodlar istifadY olunmaqla y11l1r, nki, kabinet metodlar bazarda YhYmiyyYtlilik dYrYcYsinY grY auditor firmalar1n1n ranjirY edilmYsindYn ba_qa digYr zYruri informasiyalar1 tam hYcmdY vermirlYr. RYqabYt aparan _irkYtlYrin qiymYt siyasYti vY kmYki xidmYtlYr kompleksi haqq1nda mYlumatlar alma1n Yn sadY sulu- potensial _irkYt tYrYfindYn tYqdim edilYn onlara zYngdir. Bu zaman son dYrYcY ehtiyatl1 olmaq laz1md1r, Yks halda a_kara 1xarma riski byk olacaqd1r. Bu mYrhYlYdY _irkYtin bazarda tutduu mvqeni mYyyYn etmYk faydal1d1r. Bunun n _irkYtlYr tYrYfindYn apar1lan marketinq vY reklam kompaniyalar1 haqq1nda mYlumatlar tYlYb olunur. Bu yolla al1nan mYlumatlar1 son hesab olmaz, digYrlYrini almaq isY, ox ehtimal ki, al1nmayacaqd1r. Istehlak1lar haqq1nda mYlumatlar1n y11m1 zndY btov kompleks mYsYlYlYri birlY_dirir: -auditor _irkYtlYrinin m_tYrilYri haqq1nda informasiyalar1n al1nmas1(potensial m_tYrilYri mYyyYn etmYyY imkan verir); - bu vY ya digYr auditor _irkYtinin kimY xidmYt haqqq1nda mYlumatlar1n al1nmas1; - orta istehlak1 portretinin formala_mas1. Onun kmYyilY potensial m_tYrilYrin dYnilmYmi_ ehtiyaclar1n1 a_kara 1xarmaq, onlar1n auditor _irkYtlYrin bu vY ya digYr hYrYkYtlYrinY reaksiyas1n1 qabaqcadan sylYmYk, qiymYt siyasYtini, sat1_ metodlar1n1 dzgn i_lYyib haz1rlamaq mmkndr. ZYruri  orta istehlak1 portretinin formala_mas1 n mYlumatlar1 z m_tYrilYrini, elYcY dY rYqabYt aparan _irkYtlYrin m_tYrilYrini, onlar1n xidmYtlYrindYn istifadY etdiyi auditor firmas1 haqq1nda rYylYrini ayd1nla_d1rmaq ad1 alt1nda soru keirib almaq mmkndr. QiymYt siyasYtinin vY kmYki xidmYtlYr paketinin i_lYnib haz1rlanmas1. 0_lYnib haz1rlanma bundan YvvYlki mYrhYlYdY toplanm1_ mYlumatlar Ysas1nda apar1l1r. Auditor yoxlamas1na grY qiymYtin YmYlY gYlmYsinin iki variant1 mmkndr: -auditorun bir i_ gnndYn irYli gYlYrYk: auditor yerindY yoxlama n zYruri olan YmYk gnnn miqdar1n1 qiymYtlYndirir vY onlar1 bir i_ gnnn dYyYrinY vurur. Bu sul daha ox yay1lm1_d1r; - i_lYrin mumi hYcmindYn irYli gYlYrYk. Onun Ysas1na hYm dY bir i_ gnnn dYyYri dY daxil edilmi_dir. Kassa vY bank zrY YmYliyyatlar1n miqdar1, anbar uotunun, kompter uotunun mvcudluu kimi mxtYlif mhasibat gstYricilYri nYzYrY al1naraq(hYr _eydYn YvvYl Excel) yaz1l1r ki, burada da  i_ gnlYrinin miqdar1 hesablan1r vY onlar auditorun bir i_ gnnn tYsbit olunmu_ dYyYrinY vurulur. BelY qayda auditorun sYfYrini tYlYb etmir, ilkin qiymYtlYndirmYni telefonla da aparmaq mmkndr. Psixoloji bax1mdan ikinci qayda daha yax_1d1r, belY ki, birincisi, auditorda al1nan rYqYmlYrin obyektivliyi haqq1nda tYsYvvr yaran1r, ikincisi isY, o, YnYnYvidYn fYrqlYnir. Lakin YmYli bax1mdan birinci qaydaya daha ox stnlk verilmYlidir, nki auditor _Yxsi gr_dY mhasibi mYhz onun firmas1n1n xidmYtlYrin istifadYyY, elYcY dY znn qanunvericilik biliyini nmayi_ etdirmYyY inand1rma1n daha byk imkanlar1na malikdir. Auditorun bir i_ gnnn dYyYri mxtYlif _irkYtlYrdY mxtYlifdir vY hYm obyektiv, hYm dY subyektiv amillYrin oxluu ilY mYyyYn edilir. Obyektiv amillYr aras1nda bazarda rYqiblYrY mnasibYtdY auditor _irkYtinin tutduu mvqe Ysas amillYrdYn biri say1lmal1d1r, belY ki, o, firman1n etibar edY bildiyi potensial m_tYrilYri mYyyYn edir. BYzi _YrtlYrlY auditorun bir i_ gnnn dYyYrindY yoxlamada bilavasitY i_tirak edYn i_ilYrin(auditorlar1n vY onlar1n asistentlYrinin) YmYk haqq1 ilY, YlavYlYri ilY bal1  dYyi_kYn xYrclYri, ezamiyyY xYrclYrini ay1rmaq olar. Auditorun bir i_ gnnn dYyYrinin tYrkibindY  sabit xYrclYrY a_a1dak1lar _amil olunur: Ysas vYsaitlYrin amortizasiyas1 vY auditor firmas1n1n balans1nda yerlY_Yn qeyri-maddi aktivlYr, ofisin icarYsi, yoxlamalarda birba_a i_tirak etmYyYn(direktorun, katib-referentin, _tatda olan auditor-mYslYhYtinin, srcnn vY s.) YmYk haqq1, firma tYrYfindYn dYnilYn bir s1ra vergilYrin, gYlYcYk dvrn xYrclYri(xsusi dvri nY_rlYrY abunY, auditor fYaliyyYtinin mtlYq s1ortas1na, komputer proqramlar1n1n YldY olunmas1na vY tYzYlYnmYsinY). Bundan ba_qa, hYm dY hesabla_maya firman1n zYruri mYnfYYtini dY daxil etmYk laz1md1r. Bir >E mYssisYlYr 0udit>r firm0s1n1n s5ilmYsinY >E ciddi y0n0_1rl0r vY bur0d0 y0ln1z 0udit>r EidmYtlYrinin EYrclYrini d5yil, 5yni z0m0nd0 digYr 0millYri dY nYzYrY 0l1rl0r, > cmlYdYn, 0udit>rl0r1n ixtisasla_mas1n1, firm0n1n mtYbYrliyini, s0fl11n1, z hdYli:lYrinY s0diqliyini, yYni 0udit>r firm0s1n1n b0z0rd0 f>rm0l0_m1_ imicini. Imic y0ln1z birb0_0 r5:l0m v0sitYsilY f>rm0l0_0 bilmYz, >nun f>rm0l0_m0s1nd0 t0n1nm1_ m0liyyY, iqtis0di jurn0l vY qYz5tlYrdY m0t5ri0ll0r1n dYrc >lunm0s1, firm0n1n in:i_0f t0riEinin p>puly0r nY_rlYr v0sitYsilY 0l1c1l0r0 0td1r1lm0s1, rYhbYrli:lY ms0hibYlYrin 0p0r1lm0s1, gYlYcY: pl0nl0r1 b0rYsindY mYlum0tl0r1n v5rilmYsi :imi m5t>dl0rd0n g5ni_ istif0dY >lunur. udit>r EidmYtlYri m0r:5tinqindY 0udit>r y>El0m0l0r1n1n mvsmi E0r0:t5r d0_1m0s1 d0 nYzYrY 0l1nm0l1d1r. Mvsmlyn :Yn0rl0_d1r1lm0s1 n MY:tub  0udit>r firm0s1n1n rYhbYrinin hdYliyi 0udit>r st0nd0rt1nd0n istif0dY 5tmY: >l0r. Bu st0nd0rtd0 sif0ri_i-mYssisY tYrYfindYn illi: m0liyyY h5s0b0t1n1n q5yd >lunmu_ mddYtdY v5rilmYsindYn s>nr0 0udit>r y>El0m0s1n1n 0p0r1lm0s1 n rYsmi r0z1l1q nYzYrdY tutulur. Y0y-p0y1z mddYtindY i_lYrin l0z1mi hYcmini tYmin 5tmY: n 0udit>r EidmYtlYrinin qiymYtlYri qismYn 0_01 s0l1n0 bilYr. 4. AzYrbaycan Respublikas1nda auditin yaranmas1 vY inki_af tarixi. sas audit tY_kilatlar1 AzYrbaycan Respublikas1nda auditin yaranmas1 bilavasitY respublikada suvereriliyin YldY edilmYsi vY bazar iqtisadiyyat1na keidlY YlaqYdar, iqtisadi subyektlYrin tYsYrrfat-maliyyY fYaliyyYti zYrindY iqtisadi nYzarYt sisteminin yenidYn qurulmas1 ilY YlaqYdar hYll olunmu_dur. MYlumudur ki, kemi_ SSR0 tYrkibindY olan lkYlYrdY vY o cmlYdYn AzYrbaycan Respublikas1nda idarY vY mYssisYlYrin tYsYrrfat-maliyyY fYaliyyYti zYrindY iqtisadi nYzarYt hYmin dvrdY mvcud olan inzibati-amirlik sistemi tYlYblYri Ysas1nda apar1l1rd1. BelYliklY, AzYrbaycanda mumiyyYtlY audit yox idi. lkY daxilindY btn iqtisadi nYzarYt sistemi nazirliklYrin, birliklYrin tabeiliyindY tY_kil olunmu_ nYzarYt  tYfti_ orqanlar1 tYrYfindYn apar1l1rd1. Rusiya iqtisadiyyat1nda auditor xidmYtinin tY_kili ilY YlaqYdar olaraq tY_YbbslYr olsa da, onlar Ysasl1 _YkildY inki_af etmYmi_dir. BYzi mYlumatlara grY Rusiyada auditor ixtisas1 I Pyotr tYrYfindYh mYyyYn olunmu_dur. Rusiyada auditoru andl1 mhasib adland1r1rd1lar. TarixYn dYfY 1889, 1912 vY 1928-ci illYrdY auditor 0nstitutunun yarad1lmas1na tY_YbbslYr olmas1na baxmayaraq, nYticYsiz olmu_dur. AzYrbaycan Respublikas1nda auditor fYaliyyYtinin tY_kili ilY YlaqYdar olaraq 1991-ci ilin iyulun 31-dY AzYrbaycan Respublikas1 NazirlYr Kabineti respublika MaliyyY Nazirliyi yan1nda TYsYrrfat Hesabl1 Auditor MYrkYzinin yarad1lmas1 haqq1nda qYrar qYbul etmi_dir. HYmin qYrar1n icras1 ilY YlaqYdar olaraq TYsYrrfat Hesabl1 Auditor MYrkYzi haqq1nda sasnamY tYsdiq olunmu_dur. AzYrbaycan Respublikas1 MaliyyY Nazirliy1 yan1nda TYsYrrfat hesabl1 Auditor MYrkYzi nazirliklYr vY ba_ idarYlYrin, mYssisY, idarY vY tY_kilatlar1n kooperativlYrin sifari_lYri Ysas1nda, habelY hquq mhafizY orqanlar1n1n tYlYbi ilY mqavilY zrY haqq1 dYnilmYklY, tYfti_ vY yoxlamalar keirilmYli, tYsYrrfat mexanizmini tYkmillY_dirilmYsinY dair metodiki vY YmYli yard1m gstYrilmYsi mYyyYn olunmu_dur. Auditor MYrkYzinin i_inin hYcmi _Yraiti vY yoxlamalar keirilmYsi tYsYrrfat mexanizminin tYkmillY_dirilmYsinY dair metodik vY YmYli yard1m gstYrilmYsi n sifari_ilYrlY ba_lanan mqavilYlYrin mYblYi ilY mYyyYn olunurdu. Daha sonra 27 mart 1992-ci il tarixli AzYrbaycan Respublikas1 NazirlYr Kabinetinin qYrar1 ilY respublika MaliyyY NazirliyindY Lisenziya Komissiyas1 yarad1lm1_d1. 1994-1996-c1 lilYrdY AzYrbaycan Respublikas1nda beynYlxalq standartlara uyun olan mstYqil auditor xidmYtinin tY_kili ilY YlaqYdar olaraq normativ  hquqi aktlar qYbul edildi. 1994-c ilin sentyabr1n 16-da Auditor xidmYti haqq1nda AzYrbaycan Respublikas1 Qanunu qYbul olunmu_dur. 1995-ci ilin iyunun 20-dY AzYrbaycan Respublikas1 Auditorlar Palatas1n1n tY_kili ilY YlaqYdar qYrar qYbul olunmu_dur. AzYrbaycan Respublikas1 Milli MYclisinin 1995-ci il 19 sentyabr tarixli qYrar1 ilY AzYrbaycan Respublikas1 Auditorlar Palatas1 haqq1nda sasnamY qYbul olundu. BelYliklY, 1996-c1 ilin aprelindYn AzYrbaycan Respublikas1n1n Auditorlar Palatas1 z fYaliyyYtinY ba_lam1_d1r. Auditorlar Palatas1na AzYrbaycan Respublikas1 YrazisindY auditor xidmYtinin dvlYt tYnzimlYnmYsini tY_kil etmYk, bu sahYnin inki_af1na, tYkmillY_dirilmYsinY ynYld1lm1_ normativ aktlar, tYdbirlYr sistemi haz1rlamaq, dvlYtin, tYsYrrfat subyektlYrinin vY auditorlar1n mYnafeyini mdafiYsini tY min etmYk, auditorlar1n fYaliyyYtinY nYzarYt etmYk vYzifYsinin yerinY yetirilmYsi hYvalY edilmi_dir. SYrbYst auditor AzYrbaycan Respublikas1 Auditorlar Palatas1n1n verdiyi lisenziyaya YsasYn respublika YrazisindY sYrbYst auditor xidmYti gstYrmYk hququnu YldY etmi_ fiziki _Yxsdir. Auditor tY_kilat1 Auditorlar Palatas1n1n verdiyi lisenziya Ysas1nda AzYrbaycan Respublikas1n1n YrazisindY auditor xidmYti gstYrmYk hququnu YldY etmi_ vY nizamnamYsinY grY yeganY fYaliyyYt sahYsi bu xidmYt nv olan hquqi _Yxsdir. Auditor tY_kilat1 AzYrbaycan Respublikas1n1n Mlki MYcYllYsi ilY mYyyYn edilmi_ qaydada bir vY daha art1q tYsisi tYrYfindYn yarad1l1r. AzYrbaycan Respublikas1nda sYrbYst auditor hququnu YldY etmYk n a_a1dak1lar tYlYb olunur: a) AzYrbaycan Respublikas1n1n vYtYnda_1 olmaq; b) mYhkYmYnin qanuni qvvYyY minmi_ hkm ilY maliyyY-tYsYrrfat mnasibYtlYri sahYsindY mYyyYn vYzifYlYr tutma vY ya mYyyYn fYaliyyYt ilY mY_ul olma hququndan mYhrum edilmYmYk vY ya bu nv cYza ilY bal1 mYhkumluun qanunvericilikdY mYyyYn edilmi_ qaydada dYnilmYsi; v) mhasibat uotu, maliyyY, iqtisad1 vY hquq_nas ixtisaslar1 zrY ali tYhsilY vY ixtisas zrY az1 il i_ staj1na malik olmaq; q) sYrbYst auditor imtahanlar1n1 vermYk. Tamah mYqsYdilY cinayYt trYtmYk stndY mYhkum olunmu_ vY mYhkumluu dYnilmYmi_ _YxslYr auditor ola bilmYzlYr. z lkYsindY auditor xidmYti ilY mY_ul olmaq hququ olan xarici lkY vYtYnda_1 Auditorlar Palatas1n1n rYsmi icazYsi ilY hYmin hquqdan AzYrbaycan Respublikas1 YrazisindY istifadY edY bilYr. Auditor rYyi auditorun (auditor tY_kilat1n1n) imzas1 vY mhr ilY tYsdiq olunmu_, audit apar1lan tYsYrrfat subyektinin maliyyY vYziyyYtinY, maliyyY-tYsYrrfat YmYliyyatlar1n1n qanuniliyinY, illik mhasibat hesabatlar1 maddYlYrinin doruluuna, mhasibat uotunun mumi vYziyyYtinY verdiyi qiymYti Yks etdirYn vY btn hquqi vY fiziki _YxslYr, dvlYt hakimiyyYti vY idarYetmY orqanlar1, habelY mYhkYmY orqanlar1 n hquqi YhYmiyyYti olan rYsmi sYnYddir. Auditor rYyinin vahid formas1n1 vY onun tYrtib edilmYsindY irYli srlYn tYlYblYri Auditorlar Palatas1 AzYrbaycan Respublikas1 Mlki MYcYllYsinin mvafiq tYlYblYrini nYzYrY almaqla mYyyYn edir. Auditor xidmYtinin dvlYt tYnzimlYnmYsini tY_kil etmYk; bu sahYdY olan vY AzYrbaycan Respublikas1nda auditor xidmYtinin inki_af1na vY tYkmillY_dirilmYsinY ynYlmi_ normativ aktlar1n layihYlYrini, tYdbirlYr sistemini haz1rlamaq; dvlYtin, tYsYrrfat subyektlYrinin vY auditorlar1n (auditor tY_kilatlar1n1n) mYnafelYrini mdafiY etmYk; z fYaliyyYtindY bu Qanundan, digYr qanunvericilik vY normativ-hquqi aktlardan irYli gYlYn tYlYblYrY auditorlar (auditor tY_kilatlar1) tYrYfindYn riayYt edilmYsinY nYzarYt etmYk mYqsYdilY AzYrbaycan Respublikas1n1n Auditorlar Palatas1 yarad1lm1_d1r. Auditorlar Palatas1n1n fYaliyyYti onun sasnamYsi ilY tYnzimlYnir. AzYrbaycan Respublikas1n1n Auditorlar Palatas1 mstYqil maliyyY nYzarYti orqan1d1r. Auditorlar Palatas1n1n Ysas vYzifYsi mlkiyyYt formas1ndan as1l1 olmayaraq btn tYsYrrfat subyektlYrindY maliyyY vY mhasibat uotunun dYqiq vY drst apar1lmas1n1 tYmin etmYk mYqsYdilY auditor xidmYtinin i_ini tY_kil etmYkdYn vY mvcud qanunvericiliyY uyun olaraq onun inki_af1 vY fYaliyyYtinin tYkmillY_dirilmYsi n tYdbirlYr hYyata keirmYkdYn ibarYtdir. Auditorlar Palatas1 a_a1dak1 funksiyalar1 yerinY yetirir: -AzYrbaycan Respublikas1nda auditor xidmYti i_lYrini tY_kil edir vY tYnzimlYyir; -AzYrbaycan Respublikas1 YrazisindY sYrbYst auditorlara vY auditor tY_kilatlar1na lisenziya verir, onlar1n i_lYrinY vY auditor tY_kilatlar1n1n nizamnamYlYrinin Auditor xidmYti haqq1nda AzYrbaycan Respublikas1 Qanununa uyunluuna nYzarYt edir; -sYrbYst auditorlar1n vY auditor tY_kilatlar1n1n uotunu apar1r; -auditor xidmYti ilY mY_ul olmaq hququ verYn lisenziyalar1n verilmYsi n imtahanlar1n keirilmYsi qaydalar1n1 haz1rlay1r vY tYsdiq edir; -auditor xidmYti ilY mY_ul olmaq hququ verYn lisenziyalar1n verilmYsi n imtahan komisiyas1n1n tYrkibini vY YsasnamYsini haz1rlay1b tYsdiq edir, imtahan haqq1n1 mYyyYn edir; -tYsYrrfat subyektinin maliyyY vY mhasibat hesabatlar1na dair AzYrbaycan Respublikas1n1n Mlki MYcYllYsinin mvafiq tYlYblYri nYzYrY al1nmaqla auditor rYyinin formalar1n1, sYrbYst auditorlar1n vY auditor tY_kilatlar1n1n i_i haqq1nda mxtYlif hesabat formalar1n1 haz1rlay1b tYsdiq edir; -auditor tYcrbYsinin mumilY_dirilmYsi vY mvcud qanunvericilik aktlar1n1n tYtbiqi mYsYlYlYri ilY YlaqYdar sYrbYst auditorlara vY auditor tY_kilatlar1na mYslYhYtlYr verir, auditor xidmYtinin inki_af1 vY tYkmillY_dirilmYsi n tYkliflYr haz1rlay1r vY onlar1n hYyata keirilmYsinY nYzarYt edir; -audit apar1lmas1na dair tYlimatlar, tvsiyyYlYr vY metodik gstYri_lYr haz1rlay1r; -auditor xidmYti gstYrilmYsinin forma vY metodlar1na dair normativ sYnYdlYr tYrtib edir, milli vY beynYlxalq tYcrbYnin daimi yrYnilmYsi Ysas1nda mvafiq tvsiyyYlYr haz1rlay1r; -pe_Y funksiyalar1n1 laz1mi sYviyyYdY yerinY yetirmYmYsi ilY YlaqYdar sYrbYst auditorlara vY auditor tY_kilatlar1na qar_1 sifari_ilYrin iddialar1na respublikan1n qanuvericilik aktlar1na mvafiq surYtdY bax1lmas1n1 tYmin edir; -sYrbYst auditorlar1n vY auditor tY_kilatlar1n1n hquqlar1n1n vY qanuni mYnafelYrinin qorunmas1 n mvafiq tYdbirlYr hYyata keirir; sYrbYst auditor, auditor tY_kilat1, sYrbYst xarici auditor vY xarici auditor tY_kilat1n1n filial1 vY (vY ya) nmayYndYliyinin maliyyY-tYsYrrfat fYaliyyYtinin "Auditor xidmYti haqq1nda" AzYrbaycan Respublikas1 Qanununa uyunluunu yoxlay1r vY i_inY nYzarYt edir; -tYkrar audit hYyata keirir; -dvlYt mYssisYlYrinin zYllY_dirilmYsi vY ya ba_qa mYqsYdlYrlY YlaqYdar olaraq tYsYrrfat subyektlYrinin Ymlaklar1n1n qiymYtlYndirilmYsinin dzgnlynY auditor rYylYri verir; -auditor xidmYti gstYrYn _YxslYrY mnasibYtdY z sYlahiyyYtlYri daxilindY qanunla nYzYrdY tutulmu_ qaydada vY hallarda cinayYt yolu ilY YldY edilmi_ pul vYsaitlYrinin vY ya digYr Ymlak1n leqalla_d1r1lmas1na vY terroruluun maliyyYlY_dirilmYsinY qar_1 nYzarYt orqan1n1n funksiyalar1n1 hYyata keirir. Palatan1n a_a1dak1 sYlahiyyYtlYri vard1r: - sYrbYst auditorlar1n vY auditor tY_kilatlar1n1n apard1qlar1 auditin keyfiyyYtini yoxlamaq vY auditin apar1lmas1nda qanun pozuntusuna yol verildikdY auditor fYaliyyYti ilY mY_ul olmaq hququ verYn lisenziyan1 geri almaq; - sYrbYst auditorlardan vY auditor tY_kilatlar1ndan mYyyYn edilmi_ formada hesabat almaq; - z sYlahiyyYtlYri daxilindY sYrbYst auditorlara vY auditor tY_kilatlar1na icras1 mYcburi olan tYlimatlar vY metodik gstYri_lYr vermYk; - sYrbYst auditorlar vY auditor tY_kilatlar1 ilY onlar1n sifari_ilYri aras1nda ba_ verYn mxtYlif xarakterli mbahisYlYrY baxmaq; - auditorlar1n fYaliyyYti zrY _ikayYtlYrY bax1b onlar1 hYll etmYk; - tYcrbY mbadilYsi vY mtYxYssislYr haz1rlanmas1 mYqsYdilY auditor fYaliyyYti ilY mY_ul olan beynYlxalq tY_kilatlarla i_gzar YlaqYlYr yaratmaq vY xarici lkYlYrdY audit mYsYlYlYri zrY AzYrbaycan Respublikas1n1n mYnafeyini tYmsil etmYk; - auditor kadrlar1n1 haz1rlamaq vY tYkmillY_dirmYk; - fiziki vY hquqi _YxslYrY auditor fYaliyyYti vY maliyyY-tYsYrrfat mnasibYtlYri sahYsindY xidmYt gstYrmYk; - tYsYrrfat subyektlYri ilY balanm1_ mqavilYlYr Ysas1nda auditor xidmYtlYri gstYrmYk; - auditor tY_kilatlar1 tYsis etmYk; - Palatan1n sYlahiyyYtinY aid olan auditor xidmYtinY dair ba_qa mYsYlYlYri hYll etmYk. Q5yd 5tmY: l0z1md1r :i, udit>rl0r P0l0t0s1n1n mYlum0tl0r1n0 grY, r5spubli:0d0 2011-ci ildY 44 milli 0udit>r tY_:il0t1, 5 E0rici 0udit>r tY_:il0tl0r1n1n fili0ll0r1 vY nm0yYndYli:lYri, 40 mstYqil 0udit>r fY0liyyYt gstYrir. MstYqil 0udit>rl0r vY 0udit>r tY_:il0tl0r1 dvlYt q5ydiyy0t1nd0n :5YndYn s>nr0 5 illi: lis5nziy0 Ys0s1nd0 fY0liyyYt gstYrirlYr. Auditor xidmYtinin haqq1 qeydiyyatdan kemi_ sYrbYst auditorlar vY auditor tY_kilatlar1 ilY mYssisY vY tY_kilatlar aras1nda balanm1_ mqavilYlYr Ysas1nda, hquq-mhafizY vY digYr orqanlar tYrYfindYn mYssisY vY tY_kilatlarda tYfti_ vY yoxlamalar aparmaq mYqsYdilY auditorlar cYlb olunduqda isY hYmin orqanlar tYrYfindYn mvafiq qaydada dYnilir. SYrbYst auditor vY auditor tY_kilat1 a_a1dak1 hquqlara malikdirlYr : - "Auditor xidmYti haqq1nda" AzYrbaycan Respublikas1 Qanununa vY sifari_i ilY balanm1_ mqavilYnin _YrtlYrinY uyun olaraq auditin forma vY metodlar1n1 sYrbYst mYyyYnlY_dirmYk; - sifari_inin maliyyY-tYsYrrfat fYaliyyYtinY dair btn sYnYdlYrlY (o cmlYdYn kYnar hquqi _YxslYrdY saxlan1lan sYnYdlYrlY) tan1_ olmaq vY yoxlama n onlar1 almaq, pul mYblYlYrinin, qiymYtli ka1zlar1n, maddi sYrvYtlYrin mvcudluunu yoxlamaq vY audit n laz1m olan digYr mYlumatlar1 almaq; - sifari_inin rYhbYrliyindYn vY i_ilYrindYn yaz1l1 izahat almaq; - sYlahiyyYtli dvlYt orqanlar1n1n sifari_i ilY auditor xidmYti gstYrYrkYn mYyyYn etdiklYri pozuntu vY nqsanlar haqq1nda onlar qar_1s1nda mYsYlY qald1rmaq; - auditin keirilmYsinY mqavilY Ysas1nda ba_qa auditorlar1 cYlb etmYk; - yoxlan1lan tYsYrrfat subyekti tYrYfindYn audit n laz1m olan sYnYdlYrin tYqdim edilmYmYsi hal1nda audit yoxlamas1n1 keirmYkdYn imtina etmYk. SYrbYst auditorlar1n vY auditor tY_kilatlar1n1n vYzifYlYri a_a1dak1lardan ibarYtdir: - auditin apar1lmas1nda AzYrbaycan Respublikas1 qanunvericiliyinin tYlYblYrinY hkmYn riayYt etmYk; - auditor yoxlamalar1n1 vY digYr auditor xidmYtlYrini keyfiyyYtli hYyata keirmYk; - Qanunun 18-ci maddYsindY gstYrilmi_ hallara grY auditin apar1lmas1nda i_tirak1n1n qeyri-mmknly barYdY dYrhal sifari_iyY (sYlahiyyYtli dvlYt orqan1na) xYbYr vermYk; - sifari_inin mhasibat uotunun vY hesabat1n1n vYziyyYtini, dzgnlyn, qvvYdY olan qanunlara vY normativ aktlara uyunluunu yoxlamaq; - auditin apar1lmas1 zaman1 a_kar edilmi_ btn pozuntular, mhasibat uotunun apar1lmas1 vY hesabatlar1n tYrtibi ilY bal1 nqsanlar haqq1nda sifari_inin rYhbYrliyinY mYlumat vermYk; - sifari_inin tYlYbi ilY apar1lan audit zaman1 YldY edilYn mYlumat1 (mYhkYmY orqanlar1n1n tYlYb etdiyi hallar vY "CinayYt yolu ilY YldY edilmi_ pul vYsaitlYrinin vY ya digYr Ymlak1n leqalla_d1r1lmas1na vY terroruluun maliyyYlY_dirilmYsinY qar_1 mbarizY haqq1nda" AzYrbaycan Respublikas1 Qanununun 7.2-ci maddYsindY nYzYrdY tutulmu_ mYlumatlar istisna olmaqla) mYxfi saxlamaq; - - sifari_inin mhasibat uotunun vY hesabat1n1n vYziyyYtini, dzgnlyn, qvvYdY olan qanunlara vY normativ aktlara uyunluunu yoxlamaq; - qanunvericiliklY nYzYrdY tutulmu_ hallarda vergi hesabat1na dair auditor rYyi vermYk; - s1orta1 ilY mlki mYsuliyyYtinin icbari s1ortas1 mqavilYsini balamaq. Auditorlar vY auditor tY_kilatlar1 z vYzifYlYrini laz1m1nca yerinY yetirmYdikdY AzYrbaycan Respublikas1 qanunvericiliyinY vY sifari_i ilY balanm1_ mqavilYnin _YrtlYrinY uyun olaraq Ymlak mYsuliyyYtinY cYlb edilY bilYrlYr. ZN YOXLAMA SUALLARI Audit nYdir? Auditin qanunvericilik vYtYni harad1r? Auditor fYaliyyYtinin Ysas mYqsYdi nYdir? Auditor fYaliyyYti dedikdY, nY ba_a d_lr? Xarici audit dedikdY, nY ba_a d_lr? Xarici auditin Ysas mYqsYdi nYdYn ibarYtdir? Daxili auditin Ysas mYqsYdi nYdYn ibarYtdir? Auditor _irkYtlYri z aralar1nda hans1 istiqamYtlYr zrY rYqabYt apara bilYrlYr? Auditorlar aras1nda hans1 prosedur  diaqnostika adland1r1l1r. Auditin planla_d1r1lmas1n1n mahiyyYti nYdYn ibarYtdir? Audit proqram1na nYlYr daxildir? Daxili nYzarYt sisteminin sYmYrYliliyini mYyyYn etmYk n hans1 qiymYtlYndirmYlYrin apar1lmas1 zYruridir? Auditor xidmYtlYri marketinqinin hans1 mYrhYlYlYr zrY apar1lmas1 mYqsYdYuyun say1l1r? Auditor xidmYtlYri bazar1n1n tYdqiqinin hans1 istiqamYtlYr zrY apar1lmas1 mYqsYdYuyundur? Auditor yoxlamas1na grY qiymYtin YmYlY gYlmYsinin hans1 variantlar1 mmkndr? udit>r EidmYtlYri m0r:5tinqinin mahiyyYti nYdYn ibarYtdir? zYrb0yc0n R5spubli:0s1n1n udit>r EidmYti h0qq1nd0 Q0nunu n5Ynci ildY qYbul >lunmu_dur? SYrbYst 0udit>r hququnu YldY 5tmY: n nYlYr tYlYb >lunur? zYrb0yc0nd0 udit>rl0r p0l0t0s1 n5Ynji ildY y0r0nm1_d1r? udit>rl0r P0l0t0s1n1n Ys0s vYzifYlYri vY fun:siy0l0r1 nYdYn ib0rYtdir? udit>rl0r P0l0t0s1 h0ns1 sYl0hiyyYtlYrY m0li:dir? zYrb0yc0n1n 0udit EidmYtlYri b0z0r1n1n m0sir vYziyyYtini n5cY qiymYtlYndirmY: >l0r? SYrbYst 0udit>rl0r h0ns1 hquql0r0 m0li:dilYr? SYrbYst 0udit>rl0r1n Ys0s vYzifYlYri nYdYn ib0rYtdir? udit>r y>El0m0s1n1n 0p0r1lm0s1 q0yd0l0r1 h0ns1l0rd1r? udit tY_:il0tl0r1nd0 m0r:5tinqin Ys0s vYzifYlYri nYdYn ib0rYtdir? MYlum0tl0r1n t>pl0nm0s1nd0 h0ns1 m5t>dl0rd0n istif0dY >lunur ? Audit Daxili audit Xarici audit bn L:"@'h*v,r.02v3j45h5T7 $da$gd<$d`a$gd<T7n99<;<@CEF:MRVVlWWYV]|`bffhi$d`a$gd< dgd<$1d`1a$gd< d`gd< $da$gd<MMMMMMMMNN0N2NNHNJNLNNNRNTNbNdNNNNNNNNNNNNNNN"O$OHOJOZO\O|O~OOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOPPP P PPPP*P,P0P2P4P6P8P:PLPNPXPZP^P`PbP'h<he4CJOJQJ\aJmH sH h<he4CJOJQJ\aJVbPdPhPjPrPtPxPzPPPPPPPPPPPPPPPPPPPQQQQ&Q(Q,Q.Q4Q6Q:Q᳧ʳ鳧ܳԳ泧SSSSSSάSSSSS24ݰܰ$<he4CJOJQJaJmH sH 'h<he4CJOJQJ\aJmH sH h<he4CJOJQJ\aJO|T~TTTTTTTTTTTTTTTTUUUUUUU U"UDUFU`UbUfUhUjUlUtUvU|UUUUUUUUUUUUUUUUUU.V0VVVXV^V`VlVnVvVxV|V~VVVVVVVVVVVh<he4CJ\aJmH sH 'h<he4CJOJQJ\aJmH sH h<he4CJOJQJ\aJKVWWYYrnspsj*,.vx$HJDȰȜȜȄnXIX=I=Ih<CJaJmH sH h<he4CJaJmH sH *h<he40J5CJPJ\aJmH sH +h<he40JCJOJQJ\aJmH sH .h<he40J5CJOJQJ\aJmH sH 'h<he4CJOJQJ\aJmH sH /h<he45CJOJQJaJmH nHsH tH$h<he4CJOJQJaJmH sH h<he45CJaJmH sH 'h<he45CJOJQJaJmH sH iknrpsDuVvwrwyzz{P}j.$HD̎$  [$\$a$gd<$1[$\$`1a$gd<$1d`1a$gd<$d`a$gd<DF̎ΎLNƚȚ֜؜vxԠ$&*,:<BDLNRTZ\^`bdz|ޫ  ",.2h<he4CJOJQJaJ$h<he4CJOJQJaJmH sH h<he4CJaJmH sH h<CJaJmH sH M̎L֜vԠ*@"hd$1d`1a$gd<$  [$\$a$gd<248:NPTVhjxz "&(>խխܭԭ٭&(,ʸ$<5CJOJQJ\aJmH,sH,"h<he45CJOJQJ\aJ'h<he4CJOJQJ\aJmH sH $h<he4CJOJQJaJmH sH h<he4CJOJQJaJA(l:` ԹzֻbZx(TP$ & Fd^a$gd<$1d`1a$gd<RTNP\^0ͽ}}}}nb}nh<he4CJ\aJh<he4CJaJnHtHh<he4CJ\]aJh<he4CJaJ'h<he4CJOJQJ]aJmH sH $h<he4CJOJQJaJmH sH h<he4CJOJQJ]aJh<he4CJOJQJaJ"h<he4CJOJQJ\]aJ"h<he45CJOJQJ\aJP&^2hnLD dgd<$ & F^a$gd<$ & Fd^a$gd<fxlnPFJLNBD Ƹո{{he4CJ OJQJaJ he4h=fhe4CJ OJQJaJ h<hFCJaJmH,sH,h<he4CJaJmH,sH,h<he4CJ\]aJh<he45CJ\]aJ*h<he4CJOJQJ\]aJmH,sH,'h<he4CJOJQJ]aJmH,sH,!  dgd<$a$gde461hP:pe4. A!"R#n$n% T@T e41KG=K9 d CJOJQJ_HaJmHsHtHBA@B A=>2=>9 H@8DB 0170F0XiX 1KG=0O B01;8F04 l4a .k. 5B A?8A:0jOj e4List Paragraphd^m$CJOJPJQJaJmH,sH,Z^@Z e4 1KG=K9 (251)ddd[$\$CJOJQJaJ*W@* e4!B@>3895#V#&V*+j!"b2f) \A~;w@u#|%(()*+-//124779:=>@NBDFEEFBGCGEGFGIGJGKGNGOGPGzG{GJL@LL~MNNsOARRV3X[]Ddeghkilimiij np%qsuvwxUyyzzK{T|C~AZӁ:jՅm.Tw̑k,ǖQj'?@x DϭoWEu?_3s8V7bA&Va@"jS Ez a!Nu `$|*f<=s/0178EFSTW000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0  0  0  0  0  0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0000@0000W000T|C~AW00000000%0`/Q00 VMbPzR|TVD2ty:T7i̎Puwxzv8@(  H  #  H  #  H  #  D @  "D   "B S  ?CGFGGGKGLGV t9V@t9t#.t<$et356=>HITUWX_jst   "#%*+-6@ALMOPWXabijtuxy}~  !"()78BCKLSTefopvw~ %&+,02;<CDMNXY\]fgnost   !&'-.029:>?HIQRUVZ[cdijtv{| "#)*34@AMNVW]^dfklwx !&'-.78=>DEKLRS^`lmst|}   ()-.12:;EFJKUW\]ablmuvxy  &',-67>?IKWX_`jkrs      ' ) 0 1 9 : @ A E F Q R T V X Y ] ^ e f j k w x } ~      ! + - 2 3 7 8 ? @ D E P Q X Y _ ` b d i j q r y z      " # ( ) 2 4 9 : A B J K M N V W i j v w z {         " $ / 0 4 5 7 8 @ B Q R V W ] _ c d l m r s } ~         ' ( - . 5 6 = > C D F G U V [ \ g h n o { |  "#+,1267ABHIKLVWdfmn{|*+1256<=@AHIQRZ\`afgoprt  ()./45?AKLXYijqryz"#/067>?DEPQUV[\^_ghpq|~    %&+,./78=>KLUWZ[`aefqrwx}~  !"&',-239;BCKLWX_`lmuvxy}~   !()2389?@DFLMTU[\ghuv   %&*+56=>DFOPRSabhimnyz   &'0189>?GHKLXZ_`fgmnxy  #$)*57?@BCMN[]ijvw~!"(*01=>ABHIMNXYfgpqyz$&23:;GHYZfgmnuw  #$'(12:;DEGHRS\^hiuw !"&'0178>@GHRS\]hiuv %&+,56>?KLTU[\`afhklpqst$%./1289BDKLPQTU\^egklqs{|   !&'-.56:;CDGHMNXY^_cejkmnvw   %&-.89>?JKOPZ[`ajkstwx      ! " $ % ' ( . / 6 7 < = B C I J M N Y Z i j t u  !!! !/!0!%?%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%&&&&&&&&#&$&(&)&+&-&4&5&;&<&B&C&G&H&O&P&T&U&_&`&b&c&h&i&m&n&u&v&{&|&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&'' ' '''''"'#'*'+'/'0'4'5'9':'@'B'I'J'O'P'V'W'['\'c'd'g'h'o'p'u'v'|'}''''''''''''''''''''''''''''''''''(((( (((((((((&(((/(0(7(8(F(G(P(Q(S(T([(\(a(c(g(h(m(n(x(y(|(}((((((((((((((((((((((((((((((((((()))) ) ))))))))) )!)))*)-).)8)9);)<)?)@)E)F)H)I)M)N)R)S)U)V)[)\)`)a)k)l)p)q)x)y))))))))))))))))))))))))))))*** * *****'*)*0*1*9*:*C*D*K*L*P*Q*W*X*d*e*r*s*x*y***********************************++ ++++++(+)+-+.+5+6+?+@+E+F+K+L+R+T+\+]+f+g+l+m+p+q+++++++++++++++++++++++++++++++++++,, , ,,,,,,, ,!,,,-,8,9,;,<,E,F,J,K,N,O,T,V,e,f,j,k,m,n,u,v,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,------- -'-(-0-1-7-8-A-B-F-G-M-N-W-X-]-^-e-g-l-m-u-v-y-z-------------------------.... . .....#.$.*.,.3.4.D.E.Q.R.X.Y.^._.a.b.k.l.p.q.}.~.........................////////$/%/,/-/3/4/@/A/C/D/R/S/\/]/g/h/v/w/////////////////////////////000 00000"0#0'0(0.0/0>0?0E0F0L0M0W0X0d0e0w0x00000000000000000000000000000000011 1 11111$1%10111A1B1D1E1G1H1N1O1S1T1V1W1^1_1g1h1l1m1x1y111111111111111111111111111111111222222&2(202127282B2C2L2M2T2U2Y2Z2g2h2o2p2w2x222222222222222222222222222333 33333%3&3334393:3?3@3G3H3O3P3T3U3a3c3i3k3v3x3333333333333333333333333333344 4 444444444%4&42434?4@4P4R4W4X4`4a4r4s4v4w4}4444444444444444444444444444444455555 5$5%5'5(56575>5?5E5G5O5P5_5`5h5j5p5q5s5t5y5z5555555555555555555555555555666 6 66666*6+66676A6B6E6F6L6M6Q6R6_6`6f6h6m6n6s6u6666666666666666666666666666677 7 77777&7'7.7/75777<7=7H7I7N7O7\7]7e7f7l7m7o7p7u7v7}7~777777777777777777777777777888888)8*838486878>8?8D8E8L8M8X8Y8`8a8h8i8u8v888888888888888888888888888889999 999999"9#9%9'9.9/93949:9;9J9K9P9Q9c9d9q9r9|9}999999999999999999999999999:: : :::::(:):2:3:<:=:K:L:X:Y:[:\:c:d:o:p:w:x:z:{:::::::::::::::::::::::::::;; ; ;;;";#;-;.;1;3;?;@;M;N;U;V;X;Y;[;\;c;d;p;q;z;{;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;<<< < <<<<<"<#</<1<:<;<C<D<F<G<U<V<]<^<`<a<h<i<t<u<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<== ====#=$=)=+=8=9=@=A=H=I=K=L=T=V=^=_=a=b=w=x=============================>> > >>>>>!>">/>0>6>7>=>>>J>K>U>V>\>]>a>b>h>i>k>l>x>y>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>???? ? ????? ?!?)?*?.?/?7?8???@?H?I?P?R?Z?[?b?c?e?f?r?s?v?w????????????????????????????? @ @@@@@!@"@&@'@1@2@4@5@<@=@F@G@Q@R@Z@\@e@f@n@o@v@w@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@AA A AAAAA)A+A5A6A8A9A@AAAQARATAUAfAgAsAuA|A}AAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAABB B BBB'B(B/B0B7B8B?B@BCBDBLBNBUBVB`BaBgBhBzB{BBBBBBBBBBBBBBBBBBBBBBBC CCC C!C#C$C,C-C9C:C?C@CGCHCVCWCYCZCfCgCoCpCxCyC~CCCCCCCCCCCCCCCCCCCCCCCCCCCCCC D DDDDDDD,D-D2D3D8D9DBDCDPDQDVDWD\D]DaDcDlDmDuDvDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDEE EEEE.E/E?DFLMRWb1f_VWJK( ) , - 35\@A:F  Zvw  ?hCD  de" $ u#$?%B%%&&&B''(((((()*S+T++K,N,V,--////000011'2(2223444F5G56999:b=p=>>>Q?R?[@@@BMBFEEFFFAGPGZGGGIJKKKKsO\PPPQQQ@RARNRORRRRSSST*X1X[\u^{^``Zaaa b9dBdDdeekeeffgggg@ߢwxST ST3egիCDέϭno&t?KƸ(, dkCJ(/V78S`#BNlv cl _`#${})*eh;< <=rt.1W3333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333333jPG[GmiiA168DFRWW; -Zn&^`^Jo(.  ^ `OJPJQJo(-9 L9 ^9 `L^J.  ^ `^J.^`^J.L^`L^J.yy^y`^J.II^I`^J.L^`L^J.hh^h`^Jo(.88^8`^J.L^`L^J.  ^ `^J.  ^ `^J.xLx^x`L^J.HH^H`^J.^`^J.L^`L^J.-ZW;" 6Jv>ܰV4F<@ SSoVppUnknownG:Ax Times New Roman5Symbol3& :Cx ArialG5  jMS Mincho-3 fgEA3 Times AzLat7&@ Calibri"1 hU:':)!q)!q!n242QHP?e42 Telman 0manovi.telman  Oh+'0`   ( 4@HPXTelman İmanovNormal i.telman3Microsoft Office Word@^в@f@)!՜.+,0 hp   MoBIL GROUPq'     !"#$%&'()*+,-./0123456789:;<=>?@ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ[\]^_`abcdefghijklmnopqrstuvwxyz{|}~      !"#$%&'()*+,-./0123456789:;<=>?@ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUWXYZ[\]_`abcdejRoot Entry FdlData 1Table[WordDocument8SummaryInformation(VDocumentSummaryInformation8^CompObjq  F Microsoft Office Word MSWordDocWord.Document.89q